Adres:

Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych
ul. Kopernika 36/40
00-924 Warszawa

NIP:   526 025 13 39
REGON: 001133016

« Powrót

Brakujący filar Europy

Na szczycie społecznym na rzecz sprawiedliwego zatrudnienia i wzrostu gospodarczego w szwedzkim Goeteborgu w dniu 17 listopada szefowie państw i rządów Unii Europejskiej proklamują Europejski Filar Praw Socjalnych. W uroczystości, oprócz liderów instytucji europejskich, uczestniczyć będą również przedstawiciele europejskich organizacji pracowniczych i związków zawodowych. Polskie związki zawodowe reprezentować będzie Jan Guz, przewodniczący OPZZ.
 
Polskie media zdecydowanie zbyt mało uwagi poświęciły założeniom leżącym u podstaw filara, choć inicjatywa Komisji Europejskiej, po raz pierwszy od bardzo dawna ma służyć interesom wszystkich obywateli i obywatelek Unii Europejskiej. Wspólnota Europejska do tej pory kojarzona była głównie ze wspólnym rynkiem, interesami przedsiębiorców, a w ostatnim czasie rygorystyczną polityką oszczędności. Wszystkie cztery wolności, na których zbudowana jest Unia Europejska (swoboda przepływu kapitału, ludzi, towarów i usług) w większym stopniu opierały się na ochronie interesów gospodarczych przedsiębiorców, mniej na ochronie społecznych interesów osób zatrudnionych i ich rodzin.  Było to szczególnie widoczne w dyskusji jaka ostatnio toczyła się w sprawie delegowania pracowników, w której  używano często argumentu, że zasada „równa płaca za tę samą płacę", stojąca za rewizją dyrektywy narusza zasadę swobody przepływu usług. Podobne argumenty używane były w słynnych sprawach przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej takich Laval czy Viking, w których swobody ekonomiczne pracodawców wzięły górę nad prawami pracowników określonymi w układach zbiorowych.
 
Zauważając nierównowagę pomiędzy prawami gospodarczymi i socjalnymi, przewodniczący Komisji Europejskiej, zaproponował we wrześniu 2015 roku wypełnienie tej luki poprzez stworzenie Europejskiego Filaru Praw Socjalnych. Po zakończeniu konsultacji społecznych w kwietniu bieżącego roku Komisja zaprezentowała projekt filaru, który przybrał kształt międzyinstytucjonalnej deklaracji, która zostanie podpisana na szczycie społecznym w Goeteborgu. Na wniosek OPZZ również Rada Dialogu Społecznego zajmowała się kwestią filaru, a strona społeczna (związki zawodowe i organizacje pracodawców) wydała oświadczenie popierająca proklamację filaru.
 
Czym jest Europejski Filar Praw Socjalnych?
Europejski Filar Praw Socjalnych to 20 zasad, na których powinny opierać się sprawiedliwe i sprawnie funkcjonujące rynki pracy i systemy opieki społecznej. Tworząc sprawiedliwe rynki pracy we wszystkich krajach, filar ma również na celu przyspieszenie harmonizacji warunków społecznych pomiędzy krajami członkowskimi. Jego zasady zapisane są w trzech rozdziałach: Równe szanse i dostęp do zatrudnienia, Uczciwe warunki pracy oraz Zabezpieczenie i integracja społeczna. W swoim założeniu filar dotyczy więc wszystkich spraw związanych z cyklem ludzkiego życia i jako taki ma zapewnić wszystkim obywatelom UE prawidłowy rozwój, zatrudnienie, jak również warunki po zakończeniu aktywności zawodowej. Z punktu widzenia polskich pracowników szczególnie ważny jest rozdział drugi, który reguluje między innymi zasady dotyczące bezpiecznego zatrudnienia, jak również wynagrodzenia. Dla przykładu filar w punkcie 6a i 6b stanowi, że: pracownicy mają prawo do sprawiedliwego wynagrodzenia, które zapewnia przyzwoity poziom życia. Należy zadbać o odpowiednie płace minimalne, tak by zapewnić zaspokojenie potrzeb pracownika i jego rodziny w świetle krajowych warunków ekonomicznych i społecznych, przy jednoczesnym zapewnieniu dostępu do zatrudnienia i motywacji do poszukiwania pracy. Należy zapobiegać ubóstwu pracujących.
 
Wprowadzenie zasad filaru w życie, co należy rozumieć przez włączenie ich do porządku prawnego państw członkowskich, wymagać będzie odpowiednich inicjatyw ustawodawczych. Do tej pory Komisja Europejska przygotowała projekt dyrektywy w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym dla rodziców i opiekunów oraz dwa wnioski dotyczące przyszłych projektów dyrektyw: w sprawie pisemnego oświadczenia o warunkach zatrudnienia oraz o dostępie do ochrony socjalnej bez względu na podstawę zatrudnienia, a także propozycję wytycznych interpretacyjnych w odniesieniu do dyrektywy dotyczącej czasu pracy. Poza tym, w celu harmonizacji polityk społecznych państw członkowskich, Komisja zaproponowała wprowadzenie wskaźników społecznych, które będą używane przy ocenie postępu społecznego i gospodarczego państw członkowskich, ocenianych w ramach Semestru Europejskiego.
 
Wpływ filaru na pracę i życie Polaków i Polek
Analizując filar i jego zasady pojawia się pytanie, na ile realne jest wprowadzenie ich w życie i jaką właściwe skuteczność prawną, a więc oddziaływanie na życie zwykłych obywateli, będzie on miał w przyszłości. Pamiętajmy także, że mija właśnie 10 lat odkąd Polska przystąpiła do tzw. protokołu brytyjskiego i nie podpisała w całości Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Nasi rządzący są zatem w stanie umniejszyć rolę każdego, nawet najbardziej postępowego w sferze socjalnej, unijnego dokumentu.
Dla wielu ekspertów prawnych wątpliwości budzi sam format filaru, dla których jest on jedynie polityczną deklaracją. Wielu podkreśla także, że nie będzie on stanowił wiążącego zobowiązania dla krajów członkowskich, ponieważ podczas szczytu w Goeteborgu jego proklamację podpiszą tylko przewodniczący Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego. Nie jest wciąż nawet przewidziane złożenie podpisu przez, reprezentującego kraje członkowskie, przewodniczącego Rady Europejskiej Donalda Tuska. Dodatkowo, sama nazwa międzyinstytucjonalnej proklamacji sugeruje, że nie dotyczy ona państw członkowskich, a jedynie unijne instytucje. Z drugiej jednak strony, słabo umocowana prawnie podstawa filaru wcale nie musi oznaczać, że będzie on nic nie znacząca polityczną deklaracją. Mimo, że zasadami filaru nie będą związane państwa członkowskie, będą one  obowiązywały instytucje europejskie. To one będą musiały stosować się jego zapisów w swoich przyszłych działaniach, a co najważniejsze także w ocenach działań samych państw członkowskich. Taka możliwość zachodzi również w kwestii przyszłych wyroków sądów europejskich. Można więc sobie wyobrazić, że ktoś w przyszłości pozwie Polskę przed sąd w Luksemburgu twierdząc, że Polska nie przeciwdziała ubóstwu pracujących lub że płaca minimalna nie zaspokaja jego potrzeb. Dodatkowo, przyszłość filara może być przypominać Kartę Praw Podstawowych UE, która również została uchwalona w postaci deklaracji na szczycie w Nicei w 2000 roku, by siedem lat później uzyskać moc prawną nadaną traktatami lizbońskimi. Biorąc pod uwagę obecną dyskusję nad zmianą traktatów, rozpoczętą niedawno przez prezydenta Francji, wydaje się wielce prawdopodobne, że filar również może uzyskać moc wiążącą, podobnie jak Karta.
 
Pozostaje więc mieć nadzieję, że w już niedługim czasie Europejski Filar Praw Socjalnych, wyrównujący nierówności pomiędzy prawami ekonomicznymi i społecznymi, stanie się częścią europejskiego i polskiego porządku prawnego. OPZZ będzie robiło wszystko, aby tak się stało.
 
 
Adam Rogalewski
- specjalista ds. europejskich w Wydziale Międzynarodowym OPZZ, członek Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego
Średnia (0 Głosy)
Średnia ocena to 0.0 gwiazdek z 5.