« Powrót

OPZZ o Sprawozdaniu PIP za 2016

Rada Ochrony Pracy przy Sejmie RP zapoznała się ze Sprawozdaniem z działalności Państwowej Inspekcji Pracy za 2016 rok, które przedstawił Główny Inspektor Pracy Roman Giedrojć. W posiedzeniu, oprócz stałych członków ROP, uczestniczył zastępca GIP Pan Dariusz Mińkowski oraz dyrektorzy departamentów w Głównym Inspektoracie Pracy.

      Poniżej kilka danych z działalności kontrolnej PIP w 2016r.

Główny Inspektor Pracy poinformował, że w 2016r. inspektorzy pracy przeprowadzili ponad 82 tys. kontroli u blisko 68 tys. pracodawców i innych podmiotów gospodarczych. 
Niektóre z efektów działalności kontrolnej PIP to: zlikwidowanie bezpośrednich zagrożeń dla życia i zdrowia ponad 70 tys. pracowników, doprowadzenie do zawarcia umów o pracę dla 9 tys. osób oraz wyegzekwowanie ponad 184 mln zł zaległych należności dla 102 tys. zatrudnionych.

Ubiegłoroczne kontrole wykazały również, że nadal wielu pracodawców nie wypłaca bądź wypłaca nieterminowo wynagrodzenie i inne należności ze stosunku pracy (nie wypłacono ich co dziesiątemu skontrolowanemu pracownikowi, a nieterminowo otrzymało je 12% pracowników). Inspektorzy pracy w tej sprawie wydali ponad 6 tys. decyzji płacowych. Nadal znaczącą skalę nieprawidłowości wykazały kontrole weryfikujące prawidłowości stosowanie umów cywilnoprawnych. Inspekcja pracy w tym zakresie podtrzymała konieczność wprowadzenia zmian ustawowych mających na celu wyposażenie inspektorów pracy w uprawnienie do wydawania decyzji administracyjnych skutecznie przekształcających umowy cywilnoprawne w umowy o pracę (,,domniemanie istnienia stosunku pracy").

Główny Inspektor Pracy zwrócił także uwagę na szereg nieprawidłowości związanych z legalnością zatrudnienia, które w ubiegłym roku wystąpiły, w co trzecim kontrolowanym podmiocie i swoją skalą objęły ponad 25 tys. osób. Kontrole wykazały, że największą grupę nielegalnie zatrudnionych cudzoziemców (ponad 84%) stanowili obywatele Ukrainy.  Skontrolowano również ponad 3,2 tys. budów i pomimo wydanych decyzji, w tym wstrzymujących pracę w trybie natychmiastowym i nakładanych grzywien, w niektórych przypadkach osiągnięte efekty w zakresie bhp okazały się nietrwałe. Wciąż wiele naruszeń prawa wykazały kontrole w zakresie przestrzegania bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym wypadkowości - istotne uchybienia stwierdzano m.in. w podziemnych zakładach górniczych w firmach świadczących usługi górnicze na rzecz poszczególnych kopalń, w zakładach usług leśnych i w zakładach produkcyjnych, które w ciągu ostatnich 5 lat nie były kontrolowane przez inspekcję pracy.

Państwowa Inspekcja Pracy, jako co roku przeprowadza także szereg działań o charakterze ogólnoeuropejskim, współpracuje z organizacjami międzynarodowymi i partnerami społecznymi, w tym OPZZ w zakresie ochrony pracy oraz przeprowadza przedsięwzięcia o charakterze prewencyjnym („Włącz bezpieczeństwo przy obróbce drewna", „Zarządzanie bezpieczeństwem pracy – prewencja wypadkowa", „Budowa. Stop Wypadkom!", „Zdobądź Dyplom PIP", „Ograniczanie zagrożeń zawodowych w zakładach produkcji wyrobów tartacznych i z drewna", „Kultura bezpieczeństwa").

OPZZ w trakcie dyskusji w wielu obszarach odniosło się do Sprawozdania, zwracając uwagę na następujące zagadnienia:
  • STRATEGIA PIERWSZEJ KONTROLI jako przykład nowego podejścia do kontroli i roli inspektora pracy w zapobieganiu naruszeniom prawa pracy o charakterze instruktażowo - doradczym. Wskazaliśmy na imponującą liczbę kontroli (ponad 10 tys.) ale też fakt, że w 73% były one przeprowadzone w mikroprzedsiębiorstwach. Ten charakter kontroli też pokazał, że po raz pierwszy ujawniano średnio 13 rożnego rodzaju nieprawidłowości w jednej firmie, co w kontekście faktu, że kontrole dotyczyły głównie małych zakładów, o przeciętnym zatrudnieniu wynoszącym 12 osób – daje obraz olbrzymiej skali problemów z przestrzeganiem prawa pracy. Wskazaliśmy, że należy kontynuować je dla wsparcia tych pracodawców, którzy chcą poprawić stan przestrzegania prawa pracy w swoich firmach.
  • ,,SYNDROM PIERWSZEGO DNIA" – zmiana nakładająca na pracodawcę obowiązek potwierdzenia na piśmie ustaleń, co do stron umowy o pracę, rodzaju umowy oraz jej warunków, przed dopuszczeniem pracownika do pracy, a nie w pierwszym dniu pracy, jak to miało miejsce wcześniej i co generowało nielegalne zatrudnienie. Pomimo, że ustawa funkcjonuje niecały rok, jak wskazano w Sprawozdaniu, w tym okresie odnotowano tylko nieliczne przypadki, w których osoby wykonujące pracę oświadczały, że pracują na podstawie umowy o pracę i są pierwszy dzień w pracy. Wskazaliśmy także, do rozważenia, konieczność zgłoszenia przez przedsiębiorcę do ZUS każdej pracującej osoby fizycznej przed jej dopuszczeniem do pracy - jest to jedyne rozwiązanie, które skutecznie ograniczyłoby skalę pracy nierejestrowanej, bowiem w przypadku braku zgłoszenia, kontrolujący stwierdzaliby nielegalną pracę. Ujawnienie braku ubezpieczenia w okresie po rozpoczęciu pracy powinno być w ocenie OPZZ podstawą do wymierzenia adekwatnej kary, powiązanej z liczbą nieubezpieczonych osób
  • NIEWYPŁACANIE WYNAGRODZEŃ. Jako OPZZ wskazaliśmy, że jest to szczególnie ważny społecznie problem czyli naruszanie przepisów o wynagrodzeniu za pracę oraz innych należnych świadczeniach. Niestety, wzrósł odsetek pracodawców, którzy nie wypłacili pracownikom wynagrodzenia za pracę, co stanowi odwrócenie dotychczasowej tendencji spadkowej. Podobny negatywny zwrot zanotowano w przypadku terminowości wypłaty wynagrodzenia: w 2016r. nie wypłacono wynagrodzenia 11% pracowników, których dokumentację badano pod kątem realizacji przez pracodawcę tego obowiązku, a nieterminowo wypłacono je 12% ww. pracowników (dla porównania w 2015r. odsetki te wynosiły odpowiednio 8% i 6%).
  • WYPADKOWOŚĆ. Tendencje w zakresie wypadkowości wskazują, że rosną wypadki zbiorowe (w tym zbiorowe ze skutkiem, choć wypadki śmiertelne ogółem maleją. Dużą śmiertelność zauważa się w grupie zatrudnionych na podstawie innej niż umowa o pracę (15,4% ogółem) i aż 21,7% wśród poszkodowanych śmiertelnie, wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych lub w formule samo zatrudnienia - w budownictwie. Za wciąż niepokojące uznaliśmy przyczyny wypadków, związane z zaniedbaniami wokół prawidłowości sporządzania oceny ryzyka zawodowego, analizy zagrożeń skutkujących wypadkami przy pracy czy niewdrożeniem profilaktycznych środków będących efektem postępowania powypadkowego.  Wskazaliśmy także za szczególnie niepokojące zjawisko, jakim jest szybko zwiększająca się, w porównaniu z poprzednim rokiem, liczba śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych wypadków przy pracy, którym ulegają obywatele ukraińscy.
OPZZ w tym obszarze po raz kolejny podtrzymało wnioski o:
  • konieczności rzetelnego prowadzenia postępowania powypadkowego oraz aktualizowaniu ocen ryzyka zawodowego, uwzględniającego zidentyfikowane w tych postępowaniach źródła zagrożeń, które doprowadziły do wypadków;
  • konieczności objęcia obowiązkiem zgłoszenia do PIP wszystkich śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych wypadków związanych z pracą, niezależnie od podstawy jej świadczenia;
  • skoordynowaniu wymiany informacji o wypadkach przy pracy gromadzonych przez GUS, ZUS i PIP w zakresie realizowanych przez te urzędy zadań, w szczególności przekazywania określonych zbiorów danych jednostkowych o zarejestrowanych wypadkach.
  • PRACA W WARUNKACH ZAGROŻENIA CZYNNIKAMI SZKODLIWYMI w MIEJSCU PRACY. Za bardzo niepokojące uznaliśmy wciąż najczęściej występujące czynniki szkodliwe stwarzające zagrożenie dla pracowników jakim był m.in. hałas o natężeniu powyżej wartości NDN (co piaty pracownik pracuje w warunkach przekroczenia NDS/NDN, co 5 pracodawca nie posiadał aktualnych badań i pomiarów czynników szkodliwych, a w co 3 / 4 zakładzie – pomimo przekroczeń NNS odnośnie drgań czy hałasu nie opracowano wymaganego przepisami bhp programu działań organizacyjno- technicznych w celu zlikwidowania lub ograniczenia zagrożenia). Także konieczne w ocenie OPZZ jest zwrócenie uwagi na zatrudnianie pracowników w godzinach nadliczbowych pracujących w środowisku pracy powyżej poziomu narażenia na czynniki szkodliwe dla zdrowia (ponad 29%). Przypomnieliśmy, że pracownicy świadczący pracę na stanowiskach, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, mogą być zatrudniani w godzinach nadliczbowych jedynie w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii - tymczasem w  trakcie kontroli ustalono, że ponad 1/5 pracowników objętych badaniem była zatrudniana w godzinach nadliczbowych z innych powodów niż wcześniej wskazane. W tym zakresie podtrzymaliśmy wniosek o konieczności przeprowadzenia wspólnie z Państwową Inspekcją Sanitarną działań informacyjnych – upowszechniających, zwłaszcza wśród właściciel małych firm, wiedzę o najnowszych rozwiązaniach i technologiach, ograniczających zagrożenie czynnikami szkodliwymi związanymi ze środowiskiem pracy, a także akcentujących korzyści płynące z udziału lekarzy profilaktyka przy dokonywaniu oceny warunków pracy w zakładzie.
  • ZAWIERANIE UMÓW CYWILNOPRAWNYCH w WARUNKACH WSKAZUJĄCYCH NA ISTNIENIE STOSUNKU PRACY. Dla OPZZ nie do przyjęcia jest, że umowy o pracę i umowy cywilnoprawne często traktowane są jako równorzędne i w pełni zastępowalne stosunki. Naruszenia prawa w tym zakresie są jednak znaczące - inspektorzy pracy zakwestionowali (37,7%) umów cywilnoprawnych (budownictwo) odnajdując w nich cechy charakterystyczne dla umów o pracę. Szczególnie sezonowość prac budowlanych, miejsce świadczenia pracy poza siedzibą przedsiębiorcy, przenoszenie osób świadczących pracę w krótkich odstępach czasu do rożnych miejsc wykonywania robot budowlanych utrudniają, a czasem uniemożliwiają ustalenie, jak przebiega realizacja danej umowy cywilnoprawnej, a zatem czy istnieją elementy charakterystyczne dla stosunku pracy. Za istotny i wciąż aktualny w tym zakresie uznaliśmy postulat o celowości wprowadzenia do polskiego ustawodawstwa takich instrumentów, które pozwalałyby na skuteczne egzekwowanie przestrzegania zakazu zastępowania umów o pracę umowami cywilnoprawnymi (wyposażenie inspektorów pracy w uprawnienie wydawania nakazu przekształcenia umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę). Argumentem przemawiającym za zasadnością takiego wniosku jest także fakt, że inspektorzy wnieśli do sądów 150 powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy na rzecz 238 osób, a sądy wydały w 22 przypadkach wyroki ustalające istnienie stosunku pracy, uwzględniając powództwa inspektorów pracy.
  • PREWENCJA I PROMOCJA. OPZZ przywiązuje wielkie znaczenie do tego obszaru działalności inspekcji pracy. Za istotne i wymagające kontynuacji uznaliśmy kampanię informacyjno-promocyjną „Stres w pracy? Znajdź rozwiązanie", której adresatami byli pracownicy i pracodawcy oraz przedstawiciele służby bhp. Wciąż w naszej ocenie niedoceniany program ,,Kultura bezpieczeństwa" – szczególnie cieszy konkurs „Poznaj swoje prawa w pracy" organizowany od 2013r. w szkołach uczestniczących w programie edukacyjnym „Kultura bezpieczeństwa".Podkreśliliśmy także zasadność realizowania programu prewencyjno-informacyjnego „Przeciwdziałanie negatywnym skutkom stresu w miejscu pracy" ukierunkowanego na ograniczanie ryzyka wystąpienia niekorzystnych czynników psychospołecznych w pracy poprzez: kształtowanie odpowiednich warunków pracy, właściwej kultury organizacyjnej, a także popularyzowanie wśród pracodawców i pracowników wiedzy na temat stresu, mobbingu, dyskryminacji, równego traktowania, molestowania, agresji i przemocy. Poddaliśmy jako OPZZ wniosek o zorganizowaniu kampanii w zakresie umów cywilnoprawnych -  najczęściej wydawane wnioski w wystąpieniach PIP to nawiązywanie i rozwiązywanie stosunku pracy (ponad 94 tys.) oraz przygotowanie pracowników do pracy (ponad 46 tys.). Kampania w tym obszarze znacznie podniosłaby poziom świadomości obu stron stosunku pracy.
 Wnioski z dyskusji będą przedmiotem zarówno analizy Głównego Inspektora Pracy jak i podstawą do opracowania Stanowiska ROP w tym zakresie.
 
(rg)