Adres:

Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych
ul. Kopernika 36/40
00-924 Warszawa

NIP:   526 025 13 39
REGON: 001133016

« Powrót

Pamiętajmy o stażystach

Źródłem przewagi konkurencyjnej rodzimych przedsiębiorstw od lat są niskie koszty pracy i wynagrodzenia. Okazuje się jednak, że dotychczasowe dźwignie wzrostu i konkurencyjności tracą na znaczeniu, a wręcz stają się barierami rozwoju, które ograniczają wzrost innowacyjności polskiej gospodarki i konkurowanie na bazie kompetencji oraz unikalnych umiejętności pracowników. Kapitał ludzki ma dzisiaj znaczący wpływ na rozwój gospodarek, dlatego przedsiębiorstwa w Polsce powinny wdrażać nowoczesne systemy motywacji, organizować staże i praktyki, szkolić pracowników oraz zapewnić im stabilne warunki pracy i godziwe wynagrodzenie. To właśnie inwestycje w wysokiej jakości kapitał ludzki mogą poprawić wydajność pracy i jej jakość oraz zagwarantować powstawanie wysoko płatnych miejsc pracy. Wydaje się, że zależność tę dostrzega rządowa Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju. Przewiduje ona m.in. dopasowanie szkolnictwa zawodowego do potrzeb nowoczesnej gospodarki, zwiększenie wymiaru stażu i praktyk realizowanych u pracodawców oraz umożliwianie kształcenia w rzeczywistym środowisku pracy tj. kształcenia dualnego. Jednak samo zdefiniowanie w niej wyzwań rozwojowych, to zbyt mało. Potrzebne są propozycje konkretnych rozwiązań prawnych i organizacyjnych oraz współpraca z Radą Dialogu Społecznego przy ich wdrażaniu. Bez tego Polska jeszcze długo pozostanie w drugiej lidze państw innowacyjnych, a ludzie młodzi, którzy najczęściej odbywają staże, stracą szansę na znalezienie dobrej pracy i dalszy rozwój zawodowy.
Rząd powinien pamiętać, że młodzież jest szczególnie narażona na bezrobocie. Pomimo wzrostu gospodarczego stopa bezrobocia w Polsce wśród osób do 25 roku życia utrzymuje się wciąż na wysokim poziomie. Sprzyjają temu brak doświadczenia zawodowego kończących formalną edukację i częste niedopasowanie kwalifikacji do potrzeb rynku pracy. W tej sytuacji popularnym sposobem rozpoczęcia kariery zawodowej są staże na otwartym rynku pracy, organizowane na podstawie ustawy o praktykach absolwenckich. Brak jest jednak rzetelnych danych ilościowych na temat ich liczby i rodzajów. Niestety, umowa ze stażystą nie ma charakteru umowy o pracę. Przepisy Kodeksu pracy znajdują do niej zastosowanie w bardzo ograniczonym zakresie, stąd poziom ochrony stażystów np. w kwestii gwarancji płacowych jest niewystarczający.
Wraz ze wzrostem popularności staży rosną obawy OPZZ o ich jakość i warunki, w jakich się odbywają. Wiele podmiotów traktuje bowiem stażystów jako tanią czy nawet darmową siłę roboczą. Wśród nich są niestety podmioty administracji publicznej, które powinny promować najwyższe standardy pracy. Stażystom zleca się różne zadania. Niektórzy wykonują te same prace co osoby zatrudnione na etacie, tyle że bez wynikającej z tego gratyfikacji finansowej. Inni odbywają fikcyjne staże, w trakcie których wykonują różnego rodzaju czynności pomocnicze. Wszystko to sprawia, że stażyści czują się wyzyskiwani i rozczarowani. Potwierdzają to wyniki wielu badań ankietowych. Coraz częściej ludzie młodzi dają wyraz niezadowoleniu organizując kampanie społeczne, których celem jest zwrócenie uwagi na jakość staży oraz zachęcenie pracodawców do przestrzegania określonych norm i standardów.
Niezależnie jednak od zakresu powierzonych do realizacji zadań, każdy stażysta ponosi koszty związane ze stażem. Musi np. zapewnić sobie wyżywienie, mieszkanie, odpowiedni ubiór i pokryć koszty dojazdu, z nadzieją na uzyskanie w przyszłości zatrudnienia etatowego, którego najczęściej nie otrzymuje. Nie ulega wątpliwości, że bezpłatne staże prowadzą do segmentacji rynku pracy i dyskryminacji pewnych kategorii młodych osób, których nie stać na poniesienie pewnych wydatków. Nawet jeśli stażysta otrzyma wynagrodzenie jego sytuacja prawno-podatkowa wciąż pozostaje gorsza niż sytuacja pracownika. Od wypłaconego stażyście wynagrodzenia pobiera się bowiem jedynie zaliczkę na podatek dochodowy bez uwzględnienia kosztów uzyskania przychodu i kwoty zmniejszającej podatek. Ochrona stażysty w zakresie zabezpieczenia społecznego także nie jest zadowalająca. Zawarcie umowy o praktykę absolwencką nie jest tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych ani ubezpieczenia zdrowotnego. Dlatego OPZZ od dawna postuluje likwidację bezpłatnych staży i wprowadzenie wyższych standardów ich odbywania.
Rynek bezpłatnych staży to na szczęście tylko jedna strona medalu. Działają na nim także pracodawcy, którzy nie traktują staży, jako sposobu na zmniejszenie kosztów działalności gospodarczej. Zlecają stażystom ambitne i dostosowane do ich możliwości zadania oraz wymagają zaangażowania w pracę. W zamian gwarantują zapłatę za wykonywaną pracę, ubezpieczenie, jak również wysokiej jakości treści dydaktyczne. Szkoda, że nie jest to powszechnie zjawisko na rynku pracy.
Warto pamiętać, że wysokiej jakości staże są niezbędne do pomyślnego wdrożenia przez Polskę Zalecenia Rady Unii Europejskiej w sprawie ustanowienia gwarancji dla młodzieży, w których przed członkami Unii Europejskiej postawiono cel, aby wszyscy młodzi ludzie w ciągu czterech miesięcy od uzyskania statusu osoby bezrobotnej lub zakończenia kształcenia formalnego otrzymali dobrej jakości ofertę zatrudnienia, dalszego kształcenia, przygotowania zawodowego lub stażu. Są także niezbędne do zrealizowania jednego z głównych celów Strategii „Europa 2020", aby do 2020 r. wśród osób w wieku od 20 do 64 lat osiągnąć wskaźnik zatrudnienia na poziomie 75% (w Polsce do 71%). W 2015 r. wyniósł on 67,8%.
Polska stoi ponadto przed wyzwaniem wdrożenia Zalecenia Rady Unii Europejskiej w sprawie ram jakości staży. Jego celem jest zagwarantowanie lepszych warunków odbywania staży i zwiększenie szans młodzieży na rynku pracy. Rada zaleciła państwo członkowskim wprowadzenie wymogu zawarcia pisemnej umowy między stażystą a podmiotem oferującym staż i określenie w niej celów dydaktycznych i warunków pracy, w tym czasu trwania stażu. Zachęca także podmioty oferujące staż do: przydzielenia stażystom opiekunów, którzy będą monitorowali i oceniali ich postępy; potwierdzania efektów stażu w formie certyfikatu; sprecyzowania, czy oferują ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie od wypadków oraz zwolnienia chorobowe oraz czy stażysta otrzyma świadczenie pieniężne lub rekompensatę kosztów, a jeżeli tak – w jakiej wysokości.
Niestety, wciąż nie wiadomo, kiedy stażyści będą mogli skorzystać z przepisów gwarantujących im lepsze warunki odbywania staży. Choć w zaleceniach mowa jest o jak najszybszym zastosowaniu przez państwa członkowskie ram jakości staży, strona rządowa nie wyznaczyła konkretnego terminu i zakresu ich wdrożenia. Mając jednak na uwadze inne zalecenie Rady związane z promowaniem aktywnego udziału partnerów społecznych w stosowaniu ram jakości staży, OPZZ podjęło wspólnie z pozostałymi organizacjami pracowników i pracodawców Rady Dialogu Społecznego prace zmierzające do przygotowania, w ramach dialogu autonomicznego, wspólnego dokumentu zawierającego zalecenia dotyczące ram jakości staży na otwartym rynku pracy. Wciąż trwają nad nim prace, których celem jest wypracowane dokumentu w formie dobrych praktyk. Niniejsza inicjatywa stanowi element wdrażania „Ramowego Planu Działań na rzecz zatrudnienia młodych", wypracowanego wspólnie przez europejskich partnerów społecznych.
Nie ulega wątpliwości, że w interesie pracodawców leży pomoc stażystom w zdobyciu doświadczenia zawodowego oraz niewykorzystywanie ich słabej pozycji przetargowej na rynku pracy. Wysokiej jakości staże są bowiem rodzajem inwestycji w młodego pracownika, która w dłuższej perspektywie przynosi korzyści całej gospodarce oraz wszystkim stronom dialogu społecznego w postaci odpowiednio wykwalifikowanych kadr i zaangażowania ludzi młodych w rozwój przedsiębiorstw. Potwierdzają to niemieckie doświadczenia. Pracodawcy nie powinni zatem bać się przyjęcia odpowiedzialność za tworzenie wystarczającej liczby miejsc dla stażystów. Państwo z kolei powinno stworzyć ku temu odpowiednie warunki i wprowadzić stosowne zachęty. 
Norbert Kusiak
Średnia (0 Głosy)
Średnia ocena to 0.0 gwiazdek z 5.