Adres:

Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych
ul. Kopernika 36/40
00-924 Warszawa

NIP:   526 025 13 39
REGON: 001133016

« Powrót

Samozatrudniony też pracownik

a rSzczegółowe zasady funkcjonowania związków zawodowych w Polsce są określone w ustawie z 23 maja 1991 roku. Jednak powstawała ona w innych warunkach społeczno-ekonomicznych i nie uwzględnia zmian w sposobie zatrudnienia pracowników.
W czasie polskiej transformacji ustrojowej w dużej skali „obchodzono" prawo pracy. Zmieniała się organizacja przedsiębiorstw i form pracy. W efekcie na ok. 12 mln pracujących, ok. 3 mln to osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą. Z tej grupy ok. 1 mln to osoby pracujące na rzecz jednego podmiotu gospodarczego, czyli  samozatrudnieni. Dodatkowo ok. 1,3 mln osób zatrudnionych jest na umowach cywilnoprawnych. Znaczna część samozatrudnionych i pracowników na umowach zlecenia i o dzieło nie wybrała tej formy dobrowolnie. Wysokie bezrobocie, brak świadomości swoich praw oraz ograniczona możliwość ich dochodzenia sprzyjały nadużywaniu przez pracodawców takich form zatrudnienia.
Wiele z tych osób wykonuje prace na warunkach określonych w art. 22 Kodeksu pracy, co oznacza, że bez względu na nazwę zawartej umowy powinno to być zatrudnienie na podstawie stosunku pracy. Zastępowanie umów o pracę innymi formami zatrudnienia jest bardzo krzywdzące dla pracowników. Nie obowiązują żadne normy dotyczące płatnego urlopu wypoczynkowego i czasu pracy. Dopiero od 1 stycznia br., po negocjacjach w Radzie Dialogu Społecznego, zrealizowany został postulat OPZZ wprowadzenia minimalnej stawki godzinowej dla tej grupy pracowników.
            Dochodzenie przez nich praw  było bardzo utrudnione. Nie mogli należeć do związków zawodowych, nie podlegali ochronie Państwowej Inspekcji Pracy. W ocenie OPZZ brak nadzoru państwa nad warunkami pracy wszystkich pracujących jest sprzeczny z art. 24 Konstytucji RP, w którym czytamy, żePraca znajduje się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej. Państwo sprawuje nadzór nad warunkami wykonywania pracy".
Nasze stanowisko w tej sprawie podziela Rzecznik Praw Obywatelskich. W Radzie Dialogu Społecznego zgłaszaliśmy potrzebę uregulowania podstawowych praw osób samozatrudnionych i pracujących na umowach cywilnoprawnych w zakresie m.in.: minimalnego płatnego urlopu wypoczynkowego, norm ochronnych czasu pracy czy minimalnych okresów dobowego odpoczynku. Niestety, rozmowy w tej sprawie nie zostały podjęte. Rozważamy więc złożenie stosownego wniosku do Trybunału Konstytucyjnego.
Brak możliwości zrzeszania się w związki zawodowe ponad 2 mln pracowników znacznie utrudnia im dochodzenie swoich praw oraz uniemożliwia prowadzenie rokowań zbiorowych. Dlatego OPZZ od dawna zabiegało o poszerzenie prawa zrzeszania się osób pracujących, a nie tylko zatrudnionych, jak to  określa  polskie prawo.
W czerwcu 2012 roku złożyliśmy w tej sprawie wniosek do Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z 2 czerwca 2015 roku Trybunał Konstytucyjny podzielił nasze argumenty. Oznacza to, że każda osoba wykonująca pracę zarobkową ma prawo tworzyć organizacje związkowe i zrzeszać się w nich.
Niestety, do tej pory nie została znowelizowana ustawa o związkach zawodowych. Co prawda jest po uzgodnieniach w Radzie Dialogu Społecznego, ale nie została skierowana do Sejmu. Negocjacje w Radzie Dialogu Społecznego trwały kilka miesięcy i nie doprowadziły do pełnego porozumienia pomiędzy pracodawcami, związkami zawodowymi i stroną rządową.
Rozbieżności dotyczyły czytelnego zdefiniowania pojęcia „pracodawcy dla osób zatrudnionych" - pracowników, samozatrudnionych lub osób na umowach zlecenie i o dzieło. Inna sporną kwestią były uprawnienia jakie powinna posiadać organizacja związkowa zrzeszająca wyłącznie osoby zatrudnione na innej podstawie niż umowa o pracę. W ocenie OPZZ powinny być one podobne do tych, jakie mają organizacje pracownicze.
Opór pracodawców budziła propozycja przyznania ochrony działaczom związkowym wywodzącym się spośród osób samozatrudnionych i pracujących na umowach zlecenie. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego pozwala co prawda na wstępowanie pracowników zatrudnionych w nietypowych formach do związków zawodowych, ale brak nowelizacji ustawy o związkach zawodowych znaczenie  im to utrudnia.
            OPZZ nie czeka biernie na nowelizację ustawy. Dociera do różnych środowisk pracowników z informacją o możliwości zrzeszania się w związkach zawodowych. Prowadzimy między innymi akcje „Handel bez wyzysku", „Budowa bez wyzysku". Powoli pojawiają się nowe zgłoszenia do związków zawodowych chociaż nie tak gremialnie jak oczekiwaliśmy. Organizują się tłumacze, taksówkarze oraz ratownicy medyczni. Do OPZZ przystąpił Związek Zawodowy Pracowników Ukraińskich w Polsce.
            W dniach 22-23 maja br. w siedzibie OPZZ odbyło się seminarium zorganizowane przez Europejską Konfederację Związków Zawodowych, poświęcone ochronie pracowników samozatrudnionych. Odnotowano znaczny wzrost  pracowników zatrudnionych w nietypowych formach  przy jednoczesnym ograniczeniu ich praw pracowniczych.
Doświadczenia związkowców z Europy Zachodniej wskazują na potrzebę organizowania tych grup pracowników.  We francuskim CGT jest ich już ok. 90 tysięcy. Organizacje związkowe tworzone są głównie w takich zawodach jak: dziennikarze, aktorzy, muzycy, prawnicy, kierowcy, pracownicy sektora usług. Prowadzone przez nich negocjacje zbiorowe przyczyniają się do poprawy warunków pracy i płacy.
Andrzej Radzikowski
Średnia (0 Głosy)
Średnia ocena to 0.0 gwiazdek z 5.