W dniu 17.01.2019r. odbyło się konserwatorium Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego i Towarzystwa Naukowego Prakseologii na temat "Moralność płatnicza przedsiębiorstw i gospodarstw domowych". OPZZ reprezentował Zygmunt Mierzejewski. Spotkanie otworzyła Elżbieta Mączyńska Prezes PTE. Podkreśliła wyjątkowość spotkania gdyż nastąpi podpisanie Porozumienia o współpracy pomiędzy PTE a TNP. Temat też jest bardzo na czasie gdyż dalej zatory płatnicze gnębią naszą gospodarkę i pomimo wzrostu gospodarczego w tym temacie nie jest lepiej. Każdy może popaść w spiralę zadłużenia i to zagrożenie ocenimy z różnych stron. Dlatego w panelu dyskusyjnym udział wezmą socjolog, filozof, ekonomista, psycholog i przedstawiciel banków.

Prof. dr hab. Iwona Jakubowska-Branicka, Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego –omówiła rynek firm pożyczkowych w Polsce. Przedstawiła analizę prawną odnośnie funkcjonowania firm pożyczkowych oraz oceniła pod względem ekonomicznym problem zadłużania się społeczeństwa. Od 2016 r. obowiązuje ustawa antylichwiarska, ale to za mało. Zdecydowanie za mało. Chwilówki bierze 7% w tym 39% to rolnicy i pracujący na roli. Duży procent to osoby starsze po 60 roku życia. W tej grupie ponad 30% wpada w spiralę zadłużenia. To duży problem i tragedia dużej grupy ludzi.

.Prof. dr hab. Anna Lewicka-Strzałecka, Instytut Filozofii i Socjologii PAN – omówiła raport zbadania konsumentów, indeks moralności płatniczej.Niniejszy raport przedstawia wyniki badania przeprowadzonego po raz trzeci w ramach projektu zainicjowanego w 2016 roku przez Konferencję Przedsiębiorstw Finansowych. Głównym celem projektu jest cykliczna analiza moralności finansowej Polaków, opierająca się na ocenach poszczególnych nadużyć dokonywanych przez konsumentów. Tegoroczna edycja została uzupełniona pytaniami o powody usprawiedliwiania tych nadużyć bądź racje uzasadniające brak ich usprawiedliwiania. Pytania dodatkowe związane były z postrzeganiem biur gromadzących informacje o dłużnikach (biur informacji gospodarczej). Odpowiedzi na pytania rekonstruujące obraz moralności finansowej uzyskano w telefonicznym sondażu, przeprowadzonym przez firmę Pactor na zlecenie Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w marcu 2018 roku, na ogólnopolskiej, reprezentatywnej 1000-osobowej próbie Polaków w wieku powyżej 18 lat. Badanie zostało przeprowadzone metodą CATI, a realizacji celu służył kwestionariusz ankiety składającej się 21 głównych pytań i 8 pytań metryczkowych. Należy podkreślić, że odpowiedzi otrzymane w trakcie powyższych badań oddają w głównej mierze sferę normatywną i afektywną badanych osób. Oznacza to, że dowiadujemy się, jakie postępowanie i w jakim zakresie może liczyć na usprawiedliwienie, czyli jaki jest poziom społecznego przyzwolenia na nadużycia, a także poznajemy racje, jakie stoją za tym przyzwoleniem lub jego brakiem. Przyzwolenie wyznacza sprzyjające środowisko dla tych nadużyć, ponieważ osoby popełniające je nie tylko nie muszą obawiać się społecznego ostracyzmu, ale mogą liczyć na swoiste wsparcie ze strony otoczenia. Polega ono na przykład na tym, że pracodawcy podają nieprawdziwe dane o dochodach swoich pracowników, by pomóc im w uzyskaniu kredytu, a sąsiedzi i znajomi dłużnika nie tylko nie okazują dezaprobaty dla jego nierzetelności, ale nierzadko utrudniają wierzycielom dotarcie do niego. Brak przyzwolenia ogranicza potencjalne nadużycia przez różne formy nacisku społecznego otoczenia na ich sprawców takie jak: niezwerbalizowna dezaprobata, bojkot towarzyski, jawne potępienie, a nawet formalne sygnalizowanie wykroczeń. Podobnie jak w latach poprzednich, ogólna norma, nakazująca oddawanie długów, jest akceptowana przez przeważającą większość respondentów. Etyczne standardy dotyczące oceny zachowań konsumentów w konkretnych sytuacjach są w znacznym stopniu zróżnicowane, począwszy od zachowań, które są prawie bezwyjątkowo potępiane, a kończąc na zachowaniach usprawiedliwianych przez blisko jedną trzecią badanych osób. Wagi przypisywane tym standardom oraz ich hierarchia, poza drobnymi przesunięciami, pozostały na podobnym poziomie w stosunku do badań z lat poprzednich. Można przypuszczać, że wyniki te odwzorowują względnie trwałą hierarchię norm regulujących zachowania konsumentów w obszarze finansowym. Najbardziej rygorystycznie, bo w blisko 99%, respondenci odnoszą się do objętego surową sankcją karną działania polegającego na wyłudzaniu pieniędzy za pomocą posługiwania się fałszywymi dokumentami. Zdecydowanie bardziej tolerancyjni, czyli w około jednej piątej, okazali się wobec zachowań polegających na niezwracaniu uwagi kasjerowi, który pomylił się na własną niekorzyść, zawyżaniu wartości poniesionych szkód, by uzyskać nienależne odszkodowanie oraz częstej zmianie rachunków bankowych, by uniknąć zajęcia środków przez komornika. W dolnej części hierarchii etycznych standardów konsumentów, wyznaczonej przez przyzwolenie ponad jednej czwartej badanych osób, znalazły się zachowania polegające na zatajaniu informacji uniemożliwiających wzięcie kredytu, przepisywaniu majątku na rodzinę, by uciec przed wierzycielem, płaceniu gotówką bez rachunku, by uniknąć płacenia VAT oraz pracy na czarno, by uniknąć ściągania długów z pensji. Na największy poziom społecznego przyzwolenia może liczyć zachowanie polegające na zaciąganiu kredytu bez dokładnego zapoznania się z warunkami jego spłaty. Przyzwolenie na poszczególne zachowania naruszające w różnej formie zasadę nakazującą wywiązywanie się ze zobowiązań finansowych okazało się znacznie wyższe niż akceptacja dla przekraczania tej zasady. Potwierdza to prawidłowość polegającą na tym, że ludzie na poziomie ogólnych i abstrakcyjnych deklaracji moralnych są bardziej restrykcyjni niż na poziomie norm szczegółowych i konkretnych zachowań. Syntetyczny Indeks Akceptacji Nieetycznych Zachowań Finansowych wskazuje, że Polacy są skłonni usprawiedliwiać naruszanie przez konsumentów norm prawnych i standardów etycznych w ponad jednej piątej sytuacji. Wartość tego indeksu okazała się identyczna jak w roku 2016 i nieco wyższa niż w roku 2017, co sugeruje pewne fluktuacje etycznych standardów. Wyższy poziom akceptacji dla nieetycznych zachowań finansowych przejawiają mężczyźni niż kobiety. Wymagania moralne w sferze finansów rosną zaś wraz z wiekiem. Wśród usprawiedliwień nadużyć konsumenckich na pierwsze miejsce wysuwa się argument wskazujący na nieuczciwość instytucjonalnych uczestników rynku funkcjonujących w sferze finansów, czyli kredytodawców, pożyczkodawców, ubezpieczycieli, komorników, urzędów skarbowych. Wśród racji uzasadniających brak usprawiedliwienia dla nadużyć konsumenckich najczęściej przywoływanym argumentem był legalizm, czyli uznanie, że działanie jest niedopuszczalne, ponieważ jest niezgodne z prawem. Znajomość i ocena biur informacji gospodarczej Blisko trzy czwarte polskich konsumentów słyszało o biurach gromadzących informacje o dłużnikach, ale zaledwie co dziesiąty potrafi wymienić któreś z nich. Biura zdają się skutecznie pełnić swoją rolę w zakresie skłaniania ludzi do wywiązywania się ze zobowiązań finansowych, ponieważ ponad 83% respondentów od razu spłaciłoby dług, by być wykreślonym z rejestru i ponad 13% spłaciłoby go, gdyby wpis utrudniał życie. Ponad połowa badanych osób nie ma żadnej opinii na temat rejestru dłużników, ponad dwie piąte ocenia je pozytywnie i tylko 6% wyraziło ocenę negatywną. Osoby pozytywnie oceniające rejestry dłużników uważają, że przede wszystkim ułatwiają one odzyskiwanie pieniędzy od dłużników, zaś osoby oceniające je negatywnie głównie obawiają się nierzetelnej weryfikacji dłużników.

Dr hab. Grzegorz Szulczewski, Instytut Filozofii i Socjologii Ekonomicznej SGH przybliżył uwarunkowania etyczne i społeczno-ekonomiczne przeterminowanych zobowiązań i zatorów płatniczych. Mówił o dalej dużej akceptacji w społeczeństwie dla "przekrętów" z obu stron, braku właściwej edukacji, braku etyki w biznesie. W społeczeństwie jest wirus moralny z którym trudno walczyć. Hasło inni to i ja jest dalej aktualne.

Dr Jacek Furga, prezes Centrum Prawa Bankowego i Informacji – omówił systemy informacji o niesolidnych dłużnikach – przedsiębiorcach i konsumentach. W 2018 r. upadłość konsumencką zgłosiło 6500 osób. Mówił o niesolidnych dłużnikach ale i o parabankach które pracują pod hasłem " złowić frajera".

Prof. dr hab. Piotr Masiukiewicz, SGH, prezes ZG TNP – Regulacje i badania płatności w Europie, European payment index, Polska na tle UE. Mówił o terminowości płatności w Europie, wpływie koniunktury na zatory płatnicze, wykorzystywaniu taniego kredytu przedłużając terminy spłat zobowiązań.

Zygmunt Mierzejewski w swoim wystąpieniu w imieniu OPZZ centrali związkowej zajmującej się tym tematami od lat walczącej z narastającymi patologiami podziękował organizatorom za działania które będą podstawą naukową naszych dalszych działań w obronie pokrzywdzonych przez los ludzi. Od wielu lat OPZZ pracując w Komisji Trójstronnej starało się zmienić trend liberalny zmian ustrojowych na bardziej ludzki. Pokazywaliśmy narastające rozwarstwienie społeczne, tworzące się grupy pracujących biedaków wpadające w spiralę niemocy. Mało kto z rządzących chciał te postulaty realizować. W roku 2008 wobec groźby kryzysu podpisaliśmy porozumienie antykryzysowe aby ratować miejsca pracy i firmy którym groziła upadłość. Z tego porozumienia strona rządowa nie raczyła się wywiązać a pracodawcy w dłuższej perspektywie czasu również (zamrożenia płac były na okres kryzysu ani na stałe). Wtedy powstało najwięcej parabanków z RRSO do 1000%. Skutki widać we wszystkich dzisiejszych prezentacjach. OPZZ popiera wszystkie działania walczące z narastającą patologią.



Na zakończenie przedstawiono szereg publikacji


Rynek firm pożyczkowych w Polsce. Teoria i praktyka

Data wydania: 2018r. Należy podkreślić duże zalety pracy o charakterze teoretycznym, metodycznym i praktycznym recenzowanej publikacji. Na pozytywną ocenę składa się m. in. to, że: odkrywa etapy ewolucji rynku firm pożyczkowych w Polsce; uwydatnia współczesne problemy regulacji rynku finansowego; przedstawia kompleksowe spojrzenie na funkcjonowanie instytucji rynku pożyczkowego z perspektywy socjologicznej; zawiera mozaikę różnych podejść (analizy na podstawie wywiadów, ankietowe badania, badanie metodą "tajemniczego klienta", analizy danych statystycznych), co tworzy silne fundamenty informacyjne do opracowania polityki rozwoju tego zaniedbanego rynku usług finansowych.


Etyka i ekonomia. W stronę nowego paradygmatu

Data wydania: 2017r. Etyka i ekonomia to dwa sposoby myślenia, o których zwykło się sądzić, że mają zasadniczo odmienny charakter. W pierwszym dominuje element normatywny, czyli projekt określonego rozumienia dobra, sprawiedliwości, równości, praw jednostki, a nawet praw zwierząt. Myślenie ekonomiczne z kolei aspiruje do bycia naukową analizą życia gospodarczego (lub szerzej: społecznego), przy czym aspiracje te sięgają dalej aniżeli tradycyjne generalizacje nauk społecznych – czasami ideałem staje się zmatematyzowane przyrodoznawstwo. W odniesieniu do obu dyscyplin zapomina się jednak o innych, mniej oczywistych ich składnikach. W etyce na przykład obecne są analizy opisowe uwzględniające odmienne podejścia do zagadnień etycznych w różnych społeczeństwach, a także rozważania historyczne nad krystalizowaniem się poszczególnych teorii etycznych w toku dziejów. Ekonomia z kolei, m.in. dzięki studiowaniu historii jej samej oraz towarzyszących jej dziejów gospodarki, ukazuje nie tylko zależność od kontekstu historycznego, ale także swoją – by tak rzec – założeniowość. Ta ostatnia może mieć także charakter normatywny, nawet jeśli na co dzień jest on wyparty z samoświadomości metodologicznej ekonomistów. Samo pojęcie racjonalności – jak się uważa – zakłada pewne ideały moralne, z którymi niekoniecznie trzeba się zgadzać.

Zachęcamy do lektury tej książki w przekonaniu, że sprzyjać to może pogłębieniu refleksji na temat etycznych aspektów w teorii ekonomii i życiu społeczno-gospodarczym oraz przekładaniu się tych refleksji na praktykę. Stąd też niniejsza publikacja kierowana jest do szerokiego kręgu czytelników, zarówno naukowców, jak i praktyków, ale też studentów uczelni ekonomicznych i innych. Mamy nadzieję, że zainteresuje ona głównych kreatorów i regulatorów życia społeczno-gospodarczego na różnych szczeblach władzy.

Zygmunt Mierzejewski

[fot. www.pixabay.com]