Bruksela 12/11/2018

Pani Komisarz Thyssen, Drodzy uczestnicy. Dziękuję bardzo za zaproszenie.

Nazywam się Adam Rogalewski Jestem pracownikiem działu międzynarodowego OPZZ i członkiem EKES-u, gdzie byłem sprawozdawcą opinii w sprawie pracowników opieki domowej. Był to pierwszy europejski dokument na ten temat.


Moje zainteresowanie pracownikami domowymi wynika z dwóch ważnych kwestii. Po pierwsze moja babcia przed II wojna światową była sama pracownicą domową, zmuszona do tego rodzinnymi okolicznościami, musiała opuścić rodzinny majątek i przenieść się do miasta.I pracę te wykonywała dopóki nie poznała mojego dziadka. Po drugie kiedy pracowałem w Szwajcarii byłem odpowiedzialny za organizowanie polskich pracowników, w tym pracowników opieki domowej. Jedna z opiekunek była bardzo mocno prześladowana przez swoich pracodawców i nie mogąc znieść nieludzkich i poniżającychwarunków pracy popełniła samobójstwo. Ten desperacki akt zamotywała inne polskie opiekunki do założenia w 2013 grupy polskich opiekunek i wspólnie z szwajcarskim związkiem Unia, walki o swoje prawa.

Pracownicy domowi, którzy są głównie kobietami migrującymi, są bardzo często zapomniani przez decydentów. Wiele z nich jest niezadeklarowanych, czyli mówiąc potocznie pracujących na czarno. Wielu z nich to obywatele państw trzecich, ale znaczna ich liczba obejmuje obywateli UE. Takich jak pracownik domowy pracujący w Niemczech lub pracownik rumuński we Włoszech. Ograniczone dane dotyczące pracowników domowych są bardzo rozczarowujące, ponieważ bez pracowników domowych wiele europejskich gospodarstw nie może funkcjonować ani też sektor opieki długoterminowej, który w wielu przypadkach jest wysoce zależny od emigrantów.

Brak wystarczających danych dotyczących pracowników domowych powoduje również brak danych na temat ich wkładu w gospodarkę europejską. Wiemy, że około 5 do 9 procent pracowników w krajach uprzemysłowionych to pracownicy domowi w tym około 3 milionów w Europie. Jest to liczba większa niż pracowników delegowanych. W krajach zachodnich, ale także południowych, a ostatnio w Europie Wschodniej zaobserwowaliśmy wzrost liczby zamożnych rodzin, które mogą sobie pozwolić na zatrudnienie pomocy domowych. Ten segment gospodarki będzie rósł i - jeśli odpowiednio regulowany - może przynieść bogactwo dla europejskich gospodarek. To jednak nie może się zdarzyć kosztem pracowników domowych.

Ponadto, starzejące się społeczeństwa europejskie będą wymagały większej liczby pracowników domowych, aby pomagali osobom starszym z obowiązkami domowymi, a także by się nimi opiekowały.

Jak już wspomniano, konwencja ILO 189 w sprawie pracowników domowych z 2011 r,która weszła w życie w 2013 r.) nie została ratyfikowana przez większości krajów EU. Zaskakująco, można sobie wyobrazić, że nie będą to kraje zamożne, jak moja ojczyzna Polska, Węgry czy Grecja. Ale na liście państw, które nie ratyfikowały konwencji, jest na przykład Austria lub Dania. Finlandia.

Drogie Koleżanki, Szanowni Koledzy,

Moje obszary zainteresowań leżą w jednej domenie pracy domowej, jaką jest opieka domowa. Pracownicy opieki domowej nie są właściwie rejestrowani w statystykach europejskich. Ponadto wielu z tych pracowników to obywatele Europy z nowych państw członkowskich UE.

Rosnąca liczba tej grupy pracowników domowych wynika ze starzenia się populacji, ale jednym z najważniejszych różnic jest to, że rodziny zatrudniające pracowników domowych niekoniecznie są zamożne. W wielu przypadkach domy opieki są zbyt drogie dla osób starszych, a ich rodziny są zmuszone zatrudniać - czasem nie rejestrując (na czarno) - pracowników opieki domowej. Co więcej, niedawno dzięki środkom oszczędnościowym promowanym przez Komisję UE w związku z kryzysem ekonomicznym wydatki na opiekę długoterminową zmniejszyły się zamiast zwiększać w niektórych krajach UE. W rezultacie zaobserwowaliśmy paradoks, w którym popyt na opiekę domową wzrasta w biedniejszych gospodarkach, innymi słowy gospodarkach, w których wydatki na zdrowie publiczne są niskie. To między innymi dlatego w Polsce obserwowaliśmy ostatnio wzrost liczby pracowników domowych, głównie z Ukrainy.

Cyrkulacja pracowników domowych prowadzi nie tylko do odpływu siły roboczej, ale tworzy globalne łańcuchy opieki, prowadzących do pozbawiania biedniejszych krajów pracowników w opiece długoterminowej (patrz Hochschild, A. R. (2000) "Globalne łańcuchy opieki i wartość nadwyżki emocjonalnej").

Wielu pracowników domowych jest również dobrze wykształconych, np.: są pielęgniarkami, ale w wielu przypadkach ich kwalifikacje nie są uznawane (na przykład pielęgniarki filipińskie).Praca związana z opieką domową nie jest rozpoznawana z powodu - czasami mizoginicznego postrzegania - że każdy może wykonywać pracę domową, a kobiety są szczególnie skłonne do tego zadania, ponieważ są skłonne do pracy w gospodarstwie domowym. Jest to również przyczyną tego, że praca w domu jest nisko opłacana.

Z mojego praktycznego punktu widzenia jako organizatora polskich pracowników opieki domowej, z uwagi na fakt, że pracownicy są zatrudnieni w prywatnych gospodarstwach domowych, bardzo trudno jest do nich dotrzeć. Dotyczy to nie tylko przepisów BHP, których nie można kontrolować, ale także ich dostępu do edukacji i szkoleń.

Aby poradzić sobie z tymi kwestiami, opinia EKES-u w sprawie prawa pracowników opieki domowej proponuje zestaw zaleceń regulujących lub poprawiających sytuację pracowników opieki domowej. Zalecenia te można podzielić na sześć następujących obszarów:

  • Rozpoznanie istnienia pełnoprawnych opiekunów na rynku pracy UE.
  • Wchodzenie do sektora opieki długoterminowej.
  • Gromadzenie danych w UE i badanie warunków pracy i życia.
  • Ramy prawne (ochrony) na poziomie UE i państw członkowskich.
  • Wsparcie dla odbiorców opieki i rodzin
  • Długoterminowe i zrównoważone inwestycje w opiekę długoterminową.

Pod względem ram prawnych ochrony zaproponowaliśmy następujące rozwiązania. Pracownicy opieki domowej powinni być traktowani w podobny sposób jak inni pracownicy opieki. Oznacza to, że powinni oni korzystać z podobnej ochrony, takiej jak ograniczenia czasu pracy i czasu oczekiwania oraz ochrony przed fikcyjnym samozatrudnieniem. Pracownicy opieki domowej nie mogą być wykluczeni z odpowiednich przepisów UE i państw członkowskich dotyczących zatrudnienia (jak w przypadku pracowników domowych). Pracownicy ci wreszcie powinnimieć prawo do właściwego wynagrodzenia, ochrony zdrowia i bezpieczeństwa, zabezpieczenia społecznego oraz prawa do wolności zrzeszania się i rokowań zbiorowych.

Pod względem wsparcia dla odbiorców opieki i rodzin proponujemy następujące rozwiązania.

-Państwa członkowskie powinny wykazywać większą aktywność w zakresie świadczenia lub nadzorowania opieki w domu:

-Krótkoterminowo: potrzebne jest stałe wsparcie w sprawach dotyczących zatrudnienia i praw socjalnych pracowników opieki domowej.

-Długoterminowo : państwa członkowskie powinny podjąć kroki w celu zapewnienia nadzoru i obecności pośrednika, aby pomóc odbiorcom usług w znalezieniu pracowników opieki domowej.

-Państwa członkowskie powinny zapewniać wsparcie finansowe dla osób korzystających z usług opiekuńczych, które korzystają z opieki domowej.

W naszej opinii twierdzimy wzywamy do podjęcia długoterminowych, zrównoważonych inwestycji i tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy w sektorze opieki. Wzywamy do zwiększenia wydatków na inwestycje publiczne tym bardziej, że sektor opieki może przyczynić się do stworzenia godnej pracy w prywatnych gospodarstwach domowych i wzrostu w europejskiej gospodarce.

Ale tylko wysokiej jakości praca może zagwarantować jakość świadczonej usługi opieki.

W tym celu proponujemy wzmocnienie roli UE i europejskiego dialogu społecznego.Niedociągnięcia w zakresie niedoborów siły roboczej w Europie muszą znaleźć się na pierwszym miejscu w agendzie politycznej UE. Unia Europejska powinna monitorować podaż i mobilność pracowników opieki domowej w Europie. Należy promować dialog społeczny i obywatelski ze wszystkimi zainteresowanymi stronami na wszystkich szczeblach. I wreszciezwiązki zawodowe, pracodawcy i organizacje społeczeństwa obywatelskiego muszą być zaangażowane w planowanie polityki na poziomie państw członkowskich i UE.

Obecnie prowadzimy wizyty krajowe: w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Włoszech, Polsce i Szwecji i mamy nadzieję przygotować konferencję po wizycie w Szwecji w pierwszej połowie przyszłego roku.

Na koniec chciałbym zwrócić państwa uwagę na to pracownicy opieki domowej są włączeni, chociaż nie bezpośrednio w 18 zasadę europejskiego filaru praw socjalnych. Zasada ta stanowi

18. [Opieka długoterminowa]

Każdy ma prawo do przystępnych cenowo i dobrej jakości usług opieki

długoterminowej, w szczególności opieki w domu i usług środowiskowych.

Bez regulacji i poprawy warunków pracy domowych opiekunów obywatele europejscy nie mogą oczekiwać dobrej jakości usług opieki długoterminowej w swoich domach. Dlatego 18. zasada filaru praw socjalnych w widoczny sposób łączy pracę domową z prawami społecznymi. Mam nadzieje, że wspólnie z Panią Komisarz będziemy dążyć do wprowadzenia jej w życie.

Dziękuję za uwagę i życzę owocnej konferencji.



Adam Rogalewski