Adam Rogalewski, pełniący funkcję dyrektora wydziału międzynarodowego OPZZ, wspólnie z Komisarz Unii Europejskiej ds. społeczeństwa i cyfryzacji Mariya Gabriel, konferencję o zatrudnieniu w gospodarstwach domowych. 


EUROPEJSKI DOM, ZATRUDNIENIE W RODZINIE I OPIEKA DOMOWA

W UNII EUROPEJSKIEJ

PRZEMÓWIENIE ADAMA ROGALEWSKIEGO


6 marca 2019 r.

Panie i Panowie, Pani Komisarz,

Kiedy Unia Europejska przyjęła Europejski Filar Praw Socjalnych, zobowiązała się do ochrony i poprawy długoterminowej opieki swoich obywateli. Według zasady 18:

Każdy ma prawo do przystępnych i dobrej jakości usług opieki długoterminowej,

w szczególności usług opieki domowej i usług lokalnych.

Opieka nad naszymi najsłabszymi obywatelami (dziećmi, osobami niepełnosprawnymi i starszymi) jest naszym moralnym obowiązkiem. Obejmuje nie tylko odpowiedzialne rodziny, państwa członkowskie, ale także naszą wspólnotę europejską, w tym instytucje europejskie. Potrzeba zapewnienia wysokiej jakości opieki jest tym ważniejsza, że mamy do czynienia z kryzysem demograficznym. Wskaźnik płodności w UE jest bardzo niski, a niektóre kraje zmagają się z problemem spadku liczby ludności.

Byłem sprawozdawcą opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (EKES)w sprawie praw osób zatrudnionych jako opieka domowa z zakwaterowaniem u podopiecznego - pierwszego dokumentu polityki UE, który analizuje zjawisko dotyczące pracowników opieki domowej. Pracownicy opieki domowej odgrywają ważną rolę w uzupełnianiu braków w długoterminowej opiece zdrowotnej. Opieka domowa, która opiekuje się niepełnosprawnymi i starszymi przedstawicielami populacji, umożliwia rodzinom kontynuowanie swojego normalnego życia i wykonywanie obowiązków zawodowych. Pozwalają kobietom być aktywnymi zawodowo, zamiast pozostawać w domu i opiekować się członkami rodziny. W literaturze akademickiej zjawisko to nazywa się "globalnym łańcuchem opieki".Warto wspomnieć, że pracownicy opieki domowej to głównie kobiety pochodzące z mniej rozwiniętych państw członkowskich UE lub z krajów trzecich, również posiadające rodziny, które pozostawiły, aby opiekować się członkami rodziny w UE. Wielu pracowników opieki domowej posiada wysokie kwalifikacje jako pielęgniarki lub pracownicy opieki, ale są oni sklasyfikowani jako pracownicy domowi i jako tacy są zobowiązani do wykonywania różnych zadań domowych.

Zjawisko domowej pracy opiekuńczej ogranicza się nie tylko do tak zwanych "starych państw członkowskich". Moje doświadczenia i ostatnie dane pokazują, że również w nowych państwach członkowskich obserwujemy wzrost liczby pracowników zatrudnionych przez rodziny. Warunki pracy wielu domowych opiekunów, podobnie jak wszystkich pracowników domowych, są często przerażające, a dotyczy to zwłaszcza tych, którzy mieszkają z podopiecznymi.

W opinii EKES apelowaliśmy o:

  • Uznanie istnienia pracowników opieki domowej na rynku pracy w UE
  • Zbieranie danych UE i badanie ich warunków pracy i życia (Do tej pory w Eurostacie pracownicy opieki domowej są klasyfikowani jako pracownicy opieki domowej)
  • Włączenie do sektora opieki długoterminowej - profesjonalizacja ich zatrudnienia, wraz z uznaniem ich kwalifikacji
  • Ramy prawne ochrony na poziomie UE i państw członkowskich, mające na celu ograniczenie pracy nierejestrowanej; ratyfikacja konwencji MOP nr 189 w sprawie pracowników domowych; oraz umożliwienie pracownikom opieki domowej dostępu do związków zawodowych i rokowań zbiorowych
  • Wsparcie dla podopiecznych i ich rodzin
  • I wreszcie: długoterminowe i zrównoważone inwestycje w tym sektorze.

Jak można zauważyć, wiele propozycji opinii EKES jest podobnych do propozycji zawartych w białej księdze.

W opinii podkreślono, że wzrost liczby osób korzystających z opieki domowej wynika ze starzenia się populacji europejskiej, ale rodziny decydujące się na zatrudnienie pracowników rodzinnych nie robią tego koniecznie na zasadzie dobrowolności. Dzieje się tak, gdy podopieczni decydują się pozostać w domu, a rodzina wspiera ich decyzję.Z powodu kryzysu finansowego i związanych z nim środków oszczędnościowych zmniejszyły się inwestycje państw w opiekę długoterminową. W wielu przypadkach prywatyzacja świadczenia usług opiekuńczych prowadzi do pogorszenia świadczenia usług. W wielu państwach członkowskich UE brakuje domów opieki lub wykwalifikowanej kadry opiekuńczej. Ponadto, domy opieki są zbyt drogie dla zwykłych rodzin, a w wielu przypadkach są zmuszane do nieoficjalnego zatrudniania pracowników opieki domowej. Posiadanie pracownika opieki domowej jest około dwa do trzech razy tańsze niż opłacenie domu opieki dla członka rodziny.

W swojej białej księdze opinia EKES stwierdza, że gdyby można było uregulować opiekę domową, mogłaby ona stworzyć wiele dobrej jakości miejsc pracy w UE. Ponadto prace domowe powinny być regulowane w celu stworzenia wzrostu gospodarczego dla gospodarek europejskich.

W opinii wspomnieliśmy również, że powinniśmy być zaniepokojeni jakością pracy opiekuńczej, o której mowa w zasadzie 18 Europejskiego Filaru Praw Socjalnych, o którym wspomniałem na początku mojego przemówienia.


Panie i Panowie, Pani Komisarz,

Jak zapewnić dobrej jakości opiekę i dobrą jakość pracy w domu?

Zakładam, że biała księga i dyskusja, jaką będziemy dzisiaj odbywać, będą dotyczyć nie tylko regulowania zatrudnienia przez rodziny, ale także tworzenia ram prawnych wspierających jakość zatrudnienia. Tak: jakość zatrudnienia, która jest jednym z priorytetów UE!

Co się tyczy roli państwa, to powiedziałbym, że poza inwestycjami państwa w sektor opieki, polega ona na zapewnianiu wysokiej jakości miejsc pracy dla pracowników domowych, w tym pracowników opieki domowej.

Rodziny powinny mieć prawo oczekiwać od państwa bezpośredniego lub pośredniego świadczenia wysokiej jakości opieki, stacjonarnej lub niestacjonarnej. Rodzice powinni decydować, jaki rodzaj opieki preferują.Wiemy, że tak nie jest w wielu państwach członkowskich, w których sektor opieki jest niedoinwestowany, nadal często ze względu na środki oszczędnościowe. W wielu przypadkach prywatyzacja usług opiekuńczych skutkowała niższą jakością opieki. Wiemy również, że wynagrodzenia pracowników opieki są niskie, co utrudnia utrzymanie miejscowych pracowników w sektorze, ale przede wszystkim uczynienie tego zawodu atrakcyjnym dla przyszłych pokoleń. Ludność Europy starzeje się wraz z opiekunami. Z moich badań akademickich, a także politycznych dotyczących pracowników opieki domowej mogę powiedzieć, że średni wiek polskich pracowników wynosi 50 lat.W ciągu 20 lat pracownicy opieki również będą wymagać opieki.Właśnie dlatego potrzebujemy prawdziwych inwestycji w sektorze opieki.Wymaga to nowej strategii polityki UE w zakresie opieki.Strategia, do pewnego stopnia, powinna odzwierciedlać nową strategię polityki przemysłowej UE. W przeciwnym razie nie będzie już nikogo, kto mógłby w przyszłości zadbać o populację UE.

Ponadto musimy zadbać o to, aby jakość miejsc pracy w domach była nadzorowana przez odpowiednie instytucje państwowe z korzyścią zarówno dla pracowników, jak i podopiecznych.


Panie i Panowie, Pani Komisarz

W poszukiwaniu rozwiązania problemu braku opieki domowej, digitalizacja jest czasami proponowana jako realistyczna odpowiedź. Byłbym bardzo ostrożny przy wprowadzaniu digitalizacji do dyskusji na temat jakości opieki.

Po pierwsze, digitalizacja może nie być rozwiązaniem, jeśli chodzi o tak bliskie relacje, jak między podopiecznym a opiekunem domowym. Opieki domowej nie można zastąpić robotami - nawet w Japonii.

Co więcej, jeśli chodzi o zatrudnianie pracowników opieki przez platformy zatrudnienia, w okresie kiedy reprezentowałem pracowników opieki domowej słyszałem jedynie o negatywnych praktykach. W wielu przypadkach pracownicy opieki - i zakładam, że to samo można powiedzieć o wszystkich pracownikach zatrudnionych przez rodziny - byli zmuszani do samozatrudnienia, aby móc korzystać z tych platform. Status samozatrudnienia nakładał na nich wiele obowiązków i ograniczał prawa, podczas gdy platformy internetowe otrzymują wszystkie zyski z pracy z raczej ograniczonymi obowiązkami wobec pracowników i podopiecznych. W jednym z przypadków pracownik opieki nie był w stanie otrzymać wynagrodzenia za rzeczywisty czas pracy, ponieważ algorytm wykorzystywany przez platformę nie akceptował nadgodzin, co jest częstą sytuacją w pracy domowej.Inny pracownik miał również ograniczone prawa do zatrudnienia, ponieważ jego związek zawodowy nie był w stanie zidentyfikować swojego pracodawcy. Czy to rodzina, czy platforma? Wreszcie, gdy patrzymy na Ubera jako przykład platformy internetowej, która nie tylko wykorzystuje pracowników, ale także stanowi rzeczywiste zagrożenie dla zdrowia i bezpieczeństwa pasażerów, musimy upewnić się, że warunki zatrudnienia pracowników domowych będą o wiele lepsze niż te dostarczone przez Uber.

Wreszcie, musimy upewnić się, że promujemy stosowanie przepisów dotyczących zdrowia i bezpieczeństwa w sferze zatrudnienia w pracowników domowych.

Podsumowując, regulacja i profesjonalizacja pracowników domowych i opieki domowej jest z korzyścią dla podopiecznych, rodzin i pracowników.Jednak, co najważniejsze, nie powinniśmy zapominać, że chcemy tworzyć wysokiej jakości zatrudnienie - przy dobrych zarobkach, kwalifikacjach i przestrzeganiu przepisów BHP. Aby to zrobić, potrzebujemy większego zaangażowania państwa i, co ważniejsze, większych inwestycji w sektorze opieki.

Życzę udanej konferencji.

KD