Trzy reprezentatywne organizacje związkowe: OPZZ, Forum Związków Zawodowych oraz NSZZ Solidarność wypracowały wspólnie stanowisko dotyczące aktualnej oceny stanu realizacji przez Polskę Agendy ONZ 2030. Stanowisko postało na potrzeby corocznego monitorowania postępów wypełniania celów zrównoważonego rozwoju Agendy ONZ przez poszczególne państwa. Monitoring realizuje Międzynarodowa Konfederacja Związków Zawodowych. Proces wypracowywania tego stanowiska koordynowany był z kolei przez Europejską Konfederację Związków Zawodowych, do której należą trzy polskie centrale związkowe.

Agenda 2030 zawiera zestaw wspólnych celów, znanych jako Cele Zrównoważonego Rozwoju (SDG), do których wypełnienia zobowiązały się jak dotychczas 193 państwa. 17 celów zrównoważonego rozwoju obejmuje kwestie bardzo istotne dla pracy związków zawodowych, w tym promowanie godnej pracy, walkę z ubóstwem, nierówności i zmiany klimatu; oraz uznają potrzebę większej równości płci, edukacji o wysokiej jakości, usług publicznych i silniejszych instytucji.

Związki zawodowe, poprzez sieć współpracy rozwojowej związków zawodowych, są silnie zaangażowane w proces SDG na poziomie globalnym, regionalnym i krajowym. Związki zawodowe powinny i odgrywają zasadniczą rolę w osiągnięciu celów zrównoważonego rozwoju. Organizacje związkowe prowadzą własne krajowe monitorowanie i analizy, aby upewnić się, że kraje w których działają są na dobrej drodze do wypełnienia zobowiązań Agendy ONZ 2030. W przeglądzie bierze się pod uwagę m.in. priorytetowe cele SDG związków zawodowych: SDG1 (koniec ubóstwa), SDG5 (równość płci), SDG8 (godna praca), SDG10 (zmniejszone nierówności), SDG13 (działania na rzecz klimatu) i SDG16 (pokój, sprawiedliwość i silne instytucje).

Poniżej można zapoznać się z tekstem stanowiska trzech reprezentatywnych organizacji związkowych, które w języku polskim zostało przekazane do EKZZ. Umieszczono niżej także plik z ostateczną wersją stanowiska w języku angielskim, natomiast tutaj link do angielskojęzycznej wersko informacji na stronie internetowej, na której także można zapoznać się ze stanowiskami związków zawodowych z innych państw na temat oceny postępów ich krajów w realizacji Agendy  (https://www.ituc-csi.org/2030Agenda?lang=en). MKZZ dąży bowiem do tego, aby każdy kraj miał folder informujący o stanowisku związków zawodowych na w.w. temat, który ma analogiczny format treści odpowiadającej na pytania określone przez MKZZ.


Treść stanowiska:


„1. Czy związki zawodowe są przy stole?

Polski rząd zobowiązał się do pełnego wdrożenia Agendy 2030 roku, czyli także tych Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDG), które są ważne dla związków zawodowych (1, 3 ,5, 8, 10, 12, 13). Rząd nie opracował szczegółowego planu realizacji celów zrównoważonego rozwoju. Przyjął, że zakres SDG w dużej mierze odpowiada celom określonym w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR), w której wyznaczył -średnio- i długoterminową politykę gospodarczą Polski. Rząd podjął autonomiczną decyzję w sprawie definicji i wdrażania SDG poprzez SOR i o przedstawieniu Dobrowolnego Raportu Krajowego (VNR) w 2018 r. Nie ustanowił regularnych mechanizmów sprawozdawczych realizacji SDG. W ocenie związków zawodowych, procesy realizacji SDG nie są transparentne, także biorąc pod uwagę czas, w którym opracowano SOR. Należy zauważyć, że konsultacje SOR z Radą Dialogu Społecznego odbyły się dopiero na wniosek związków zawodowych. Wdrażanie SOR, która ma realizować SDG, jest omawiane w RDS, jednak dyskusja na dedykowanym temu tematowi Zespole ogranicza się do wymiany poglądów i nie jest powiązana wprost z SDG.

Za koordynację wdrażania Agendy 2030 oraz zapewnienie spójności celów SOR i SDG odpowiedzialne jest Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii. Nie przeznaczono dodatkowych środków na realizację działań na rzecz SDG na okres do 2030 r. Partnerzy społeczni zostali zaproszeni do udziału w pracach Zespołu do spraw spójności SOR i Agendy 2030, którego zadaniem było sporządzenie projektu raportu VNR dla ONZ. Zespół składa się z dużo szerszego grona interesariuszy, w tym organizacji pozarządowych. Od powstania w 2017 r. Zespół odbył trzy posiedzenia. Uwagi związków zawodowych do projektu VNR zostały w niewielkim zakresie uwzględnione i nie miały dużego wpływu na ostateczny kształt dokumentu.

2. Czy (godna) praca jest wykonywana?


Polskie związki zawodowe wskazują na przeszkody utrudniające krajowi osiągnięcie celów Agendy 2030. Dotyczą one: polityki kształtowania wynagrodzeń w kraju oddziałującej na warunki życia obywateli; polityki podatkowej państwa rzutującej na sprawiedliwość systemu podatkowego pod względem obciążeń fiskalnych i poziom nierówności społecznych oraz polityki w obszarze usług publicznych z uwagi na niewystarczające wydatki na zabezpieczenie społeczne i ochronę zdrowia.

Wskaźniki dotyczące SDG 1 (eliminacja ubóstwa) pokazują, że w 2016 r. 17,3% ludności żyło poniżej ustawowego progu ubóstwa. Sytuacja uległa poprawie w ostatnich latach, zarówno skrajna jak i relatywna bieda zmniejszyła się wśród wszystkich grup społeczno-ekonomicznych. Ubóstwo jednak nadal stanowi większe ryzyko dla samotnych rodziców, osób starszych i osób niepełnosprawnych. Pomimo znaczącej poprawy Polska nie przeznacza w stosunku do PKB odpowiednio wysokich nakładów na politykę socjalną, dlatego związki zawodowe postulują o ich wzrost, w tym podniesienie wysokości świadczeń socjalnych i poszerzenie grona osób uprawnionych do ich otrzymywania ponieważ np. tylko 14,7% osób w wieku produkcyjnym kwalifikuje się do zasiłku dla bezrobotnych. Systematycznego wzrostu nakładów wymaga opieka długoterminowa oraz opieka zdrowotna, z uwagi na konieczność wzrostu dostępności świadczeń medycznych.

Istnieją przeszkody osiągnięcia SDG 8 (w zakresie godnej pracy dla wszystkich). Podstawowym źródłem utrzymania pracownika i jego rodziny powinien być dochód z pracy. Pomimo szybszej dynamiki wzrostu, płace w Polsce nadal odbiegają od standardów europejskich. niskie i nie pozwalają na godne życie. W roku 2015 za ubogie osoby pracujące uznawane było 10,8% osób posiadających pracę. Wzrost płac nie odzwierciedla odpowiednio wzrostu wydajności pracowników. Ponadto 13%, pracowników otrzymuje wynagrodzenie minimalne, które nie spełnia kryterium płacy godziwej oraz nie gwarantuje możliwości utrzymania się pracownika i jego rodziny. Mimo postulatów związków zawodowych, Polska nie ratyfikowała Konwencji 131 Międzynarodowej Organizacji Pracy oraz Europejskiej Karty Społecznej w części mówiącej o godziwym wynagrodzeniu (art. 4 ust. 1 Karty). Płace sfery budżetowej są od 2011 r. zamrożone. Problem niskich płac połączony jest z niepewnością zatrudnienia, Polska jest jednym z liderów w stosowaniu umów terminowych, wysoka jest skala umów cywilnoprawnych na rynku pracy oraz tzw. fałszywego samozatrudnienia. Brak równości płac jest wyzwaniem, przeciętne wynagrodzenie mężczyzn było w 2017 r. o 18,5% wyższe od przeciętnego wynagrodzenia kobiet (czyli o ok. 160 euro). Wśród najwyżej zarabiających przeważali mężczyźni, którzy stanowili 70,0% tej grupy. W gospodarce dochodzi do wielu naruszeń prawa pracy, a Państwowa Inspekcja Pracy, mimo wysoko wykwalifikowanej kadry, nie posiada adekwatnego do wielkości gospodarki potencjału kadrowego i finansowego aby skutecznie kontrolować firmy.Przewlekłość postępowań sądowych i zmniejszona w ostatnich latach liczba sądów pracy powoduje, że dochodzenie praw przez pracowników jest utrudnione. Ponadto liczba układów zbiorowych pracy i poziom uzwiązkowienia są niskie, wynoszą odpowiednio 17,1% i 11%. Dane ITUC dla Polski pokazują, że prawa związków zawodowych są systematycznie łamane.

Bezrobocie w 2017 r. utrzymywało się na niskim poziomie (4,9%) i nadal spadało w pierwszym kwartale 2018 r. Najbardziej dotknięte bezrobociem są młode osoby (do 24 lat) -12% z nich nie ma pracy. NEET stanowili w 2017 r. 9,5% młodzieży w wieku 15-24 lat. Wielkość nieformalnej gospodarki wynosi ok. 14,4% PKB. Konieczne są działania ułatwiające godzenie życia zawodowego i prywatnego, co przyczyni się m.in. do poprawy sytuacji kobiet na rynku pracy i osiągnięcia SDG 5 (w zakresie docenienia bezpłatnej opieki i pracy domowej). W 2013 r. kobiety poświęcały średnio o 4,4% więcej niż mężczyźni czasu na prace domowe i opiekuńcze.

Polska powinna podjąć skuteczniejsze działania na rzecz ograniczenia nierówności społecznych. W 2016 r. udział 10% osób najbogatszych w dochodzie całkowitym PKB wynosił 25,1%, w porównaniu z udziałem 20% osób najbiedniejszych, który wynosił 8,1%. Konieczne jest między innymi przyjęcie bardziej sprawiedliwej społecznie polityki podatkowej, dzięki której najubożsi będą płacić niższe podatki a najlepiej zarabiający w większym stopniu będą partcypować w dochodach państwa z podatków. Kwota wolna od podatku i pracownicze koszty uzyskania przychodu powinny wzrosnąć, by bardziej opłacalne podatkowo niż obecnie było zatrudnienie na umowę o pracę niż działalność gospodarcza.

Wyzwaniem dla Polski jest też włączenie w politykę klimatyczną celów wynikających z idei tzw. sprawiedliwej transformacji, czyli między innymi przygotowanie narzędzi wsparcia społeczeństwa w procesie przekształcania gospodarki w bardziej przyjazną środowisku, zwłaszcza osób ubogich energetycznie. Związki zawodowe stoją na stanowisku, że każdy kraj powinien mieć prawo wyboru ścieżki osiągnięcia celów polityki klimatycznej.

Co dalej? Recepta związków zawodowych, aby nikogo nie pozostawić w tyle.

Związki zawodowe, wzywają rząd do wdrożenia SGD poprzez działania na rzecz:

  • wzrostu płac,
  • zmniejszania ubóstwa poprzez poprawę jakości usług publicznych, w szczególności usług opieki zdrowotnej,
  • bardziej sprawiedliwego społecznie systemu podatkowego,
  • włączenia idei tzw. sprawiedliwej transformacji w politykę klimatyczną,
  • zwiększenia roli dialogu społecznego i negocjacji zbiorowych w gospodarce,
  • nadania większej roli dialogowi trójstronnemu w podejmowaniu decyzji w sprawach polityki kraju.”.

(KP)