OPZZ przekazało stronie rządowej opinię w sprawie Założeń projektu budżetu państwa na rok 2020. W naszej ocenie skoro rząd zapewnił w nich, że pomimo zawirowań w otoczeniu zewnętrznym polskiej gospodarki perspektywy jej rozwoju pozostają dobre, a fundamenty finansów publicznych nie są zagrożone, to mamy prawo oczekiwać od rządu działań ukierunkowanych na zapewnienie szybszego wzrostu dochodów z pracy najemnej, wyższej waloryzacji rent i emerytur, wsparcia kodeksowych form zatrudnienia, zmniejszenia negatywnych konsekwencji dualizmu rynku pracy oraz zmian w podatkach, które w sposób efektywny i sprawiedliwy zmniejszą opodatkowanie pracy. Zapowiedzi podjęcia takich działań nie odnajdujemy w Założeniach. Tym samym negatywnie oceniamy propozycje strony rządowej dotyczące wzrostu w 2020 roku płac w państwowej sferze budżetowej i minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz proponowaną podwyżkę rent i emerytur. Na podobną ocenę zasługują propozycje złożone w powyższych kwestiach przez organizacje pracodawców.

OPZZ podkreśla również, że ocena sytuacji na rynku pracy nie zależy tylko od stopy bezrobocia, ale głównie od wskaźnika aktywności zawodowej, a ten jest na niskim poziomie. Zwracamy uwagę, że przed polskim rynkiem pracy w dłuższej perspektywie czasowej stoją poważne wyzwania związane z negatywnymi trendami demograficznymi, niewykorzystanymi zasobami pracy, niedopasowaniem kwalifikacji do potrzeb rynku pracy, rozpowszechnieniem niestabilnych form zatrudnienia, segmentacją rynku pracy, a także przeobrażeniem rynku pracy związanym z cyfryzacją i automatyzacją, które powoduje potrzebę przekwalifikowania pracowników, których miejsca pracy będą zastępowane przez roboty. Rosnący wpływ na zmiany na rynku pracy w Polsce mają również migracje, zarówno te z Polski, jak i do Polski. Nie możemy nie dostrzegać, że z dniem 1 stycznia 2020 roku zapowiadane jest otwarcie niemieckiego rynku pracy dla obywateli Ukrainy. Szacowany odpływ z rynku pracy imigrantów z Ukrainy to potencjalny, znaczny uszczerbek dla PKB Polski. A to oznacza, że Polska wypadnie z grona liderów wzrostów w Unii Europejskiej.

W Założeniach brak informacji o postulatach podnoszonych od wielu lat przez OPZZ, dotyczących: odmrożenia skali podatkowej; zmiany zasad ustalania kwoty wolnej od podatku; pełnego odmrożenia wysokości odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych; zwaloryzowania wysokości najniższego wynagrodzenia za pracę, która pozostaje niezmieniona od 2003 roku (760 zł). W tej sytuacji OPZZ nie aprobuje Założeń, których integralną częścią są wynagrodzenia i kwestie podatkowe oraz podtrzymuje postulaty płacowe oraz dotyczące wzrostu rent i emerytur zawarte w przekazanym stronie rządowej 21 maja 2019 roku wspólnym stanowisku strony związkowej.

W Założeniach prognozuje się, że głównym czynnikiem wzrostu pozostanie popyt krajowy. Zawarte w Założeniach prognozy makroekonomiczne dotyczące dynamiki PKB i inflacji są realistyczne, choć należy spodziewać się wyższego niż zapisano w Założeniach tempa wzrostu inflacji w 2020 roku. Zauważamy, że w 2019 roku inflacja wciąż rośnie. W naszej ocenie, w przyszłym roku, należy spodziewać się dalszego jej wzrostu. Istotnym źródłem niepewności jest bowiem kształtowanie się cen ropy naftowej oraz innych surowców energetycznych na rynkach światowych oraz planowane zmiany regulacyjne w kraju przekładające się na ceny energii. Niestety w Założeniach nie odnajdujemy informacji o planowanych działaniach rządu na rzecz zmniejszenia negatywnego oddziaływania wzrostu cen energii na budżety gospodarstw domowych i inflację.

Na potrzeby Założeń przyjęto scenariusz makroekonomiczny, który zakłada, że najbardziej istotnym składnikiem wzrostu pozostanie konsumpcja prywatna, wspierana przez dalszy wzrost inwestycji i innowacyjności gospodarki. Analiza Założeń pozwala jednak stwierdzić, że istnieje sprzeczność pomiędzy Założeniami i Strategią na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR) w tym zakresie. Rząd nie zrealizuje wskaźników dotyczących ww. komponentów PKB w założonym przez siebie okresie.

Przynoszące korzyści gospodarce i obywatelom transfery socjalne wzmacniają popyt wewnętrzny. Warto jednak mieć na uwadze, że lepszym instrumentem stymulowania gospodarki są wynagrodzenia. Stopniowo wchodzimy w okres spowolnienia gospodarczego. Z tego powodu, już dzisiaj, rząd powinien podjąć kroki, które stworzą przestrzeń do szybszego wzrostu wynagrodzeń w gospodarce narodowej. Na taką potrzebę zwraca także uwagę rządowa Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju. Jest to konieczne, ponieważ przez okres transformacji płace w Polsce rosły wolniej niż PKB i wydajność pracy. Produkt krajowy brutto wzrósł w latach 2000-2018 o 93 proc., podczas gdy przeciętne wynagrodzenie realne brutto w gospodarce narodowej zwiększyło się o 68 proc. W konsekwencji, w 2018 roku, zmniejszył się udział płac w PKB do 49 proc. PKB (średnia unijna 55,6 proc. PKB).

OPZZ uważa, że tak długo jak wynagrodzenia nie będą odzwierciedlały rosnącej wydajności pracy i tempa wzrostu produktu krajowego brutto nie uda się osiągnąć w 2030 roku, zgodnie z założeniami SOR, średniego poziom płac notowanego w Unii Europejskiej. Na tym polu Polska ma poważne zaległości. Z tego m.in. powodu OPZZ jest zaniepokojone prognozowanym na rok 2020 spadkiem dynamiki funduszu płac w gospodarce narodowej. Spadek dynamiki funduszu płac może z kolei negatywnie wpłynąć na dynamikę spożycia prywatnego, która zmniejszy się z 4 proc. w 2019 roku do 3,8 proc. w 2020 roku.

Możliwość zwiększenia dynamiki wzrostu płac w Polsce, zgodnie z postulatem OPZZ, uzasadniają wyniki finansowe przedsiębiorstw. Większość działających w Polsce firm jest rentowna i wykazuje zysk. Zysk netto wykazało w 2018 roku 80 proc. ogółu przedsiębiorstw. Pomimo to wynagrodzenia pracujących nie odzwierciedlają dobrej sytuacji finansowej firm, niskich kosztów pracy oraz przeciętnej przepracowanej liczby godzin pracy. Uwzględniając powyższe OPZZ proponuje, aby minimalne wynagrodzenie za pracę w przyszłym roku wzrosło o 12 proc., do kwoty 2520 zł, tj. o 189 zł netto. Tym samym OPZZ nie akceptuje rządowej propozycji wzrostu minimalnego wynagrodzenia za pracę w wysokości 2450 zł, ponieważ jej wejście w życie spowoduje pogorszenie relacji płacy minimalnej do płacy przeciętnej, z deklarowanych przez rząd 47,2 proc. w roku 2019 do 46,9 proc. w roku 2020. Rządowa propozycja oddala w istocie Polskę od osiągnięcia przez płacę minimalną poziomu 50 proc. płacy przeciętnej.

OPZZ negatywnie ocenia także propozycję strony rządowej, aby średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej w 2020 roku wyniósł 106,0 proc. i proponuje ustanowienie wskaźnika na poziomie 115,0 proc. Zauważamy, że obecny poziom płac zmniejsza zainteresowanie pracą w sferze budżetowej, co prowadzi do erozji kadr w sektorze publicznym i hamuje rozwój państwa. W wielu jednostkach budżetowych wysokość przeciętnego wynagrodzenia jest niższa od średniego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. Dlatego OPZZ postuluje, aby przyspieszyć w Radzie Dialogu Społecznego prace nad zmianą dotychczasowego modelu kształtowania płac w sferze budżetowej i wypracować systemowe rozwiązania w tym zakresie.

W Założeniach nie odnajdujemy oczekiwanej przez OPZZ zapowiedzi kompleksowej reformy prawa podatkowego. Oznacza to, że rząd nie przewiduje w 2020 roku przeprowadzenia reformy prawa podatkowego. Oceniamy to negatywnie. Polski system podatkowy bardziej obciąża osoby o niskich dochodach niż osoby o dochodach wysokich, a obowiązujące przepisy skutkują wysokim rozwarstwieniem dochodowym społeczeństwa, któremu sprzyja niezmieniona od lat skala podatkowa. Obecnie najlepiej zarabiający podatnicy płacą proporcjonalnie zbyt niskie podatki. OPZZ podkreśla, że planowane przez rząd zmiany podatkowe nie mają charakteru systemowego. Bazują na de facto liniowym charakterze podatku dochodowego od osób fizycznych. W tej sytuacji, w ocenie OPZZ, priorytetowym celem rządu winno być zmniejszenie obciążeń podatkowych osób o najniższych dochodach. W tym celu OPZZ postuluje wprowadzenie zmian w systemie podatkowym, polegających m.in. na:

  • wprowadzeniu silniejszej progresji podatkowej poprzez ustanowienie nowych stawek i progów podatkowych;
  • zmianie zasad ustalania kwoty wolnej od podatku;
  • znacznym podwyższeniu pracowniczych kosztów uzyskania przychodów;
  • zlikwidowaniu 19 proc. podatku liniowego PIT dla przedsiębiorców;
  • przywróceniu stawek podatku VAT w wysokości 7 proc. i 22 proc., podwyższonych w 2011 roku o 1 p.p.

W Założeniach OPZZ nie odnajduje także propozycji rządu dotyczącej wysokości odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w 2020 roku. W tej sytuacji OPZZ wnosi o pełne odmrożenie w 2020 roku wysokości odpisu na fundusz świadczeń socjalnych dla wszystkich grup zawodowych.


(nq)