W dniu 24 października 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 października 2017 r. o świadczeniu rekompensacyjnym z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla (Dz. U. poz. 1971). Ustawa ta uprawniała do otrzymania rekompensaty największą grupę osób tj. emerytów i rencistów przedsiębiorstw górniczych, którym wypowiedziano jednostronnie lub za porozumieniem stron prawo do bezpłatnego węgla. Na etapie prac legislacyjnych grupa osób uprawnionych została poszerzona o wdowy, wdowców i sieroty, mających ustalone prawo do renty rodzinnej po emerytach i rencistach. Celem tej ustawy było zrekompensowanie wyżej wymienionym osobom, do pewnego stopnia, w ramach możliwości budżetu państwa, strat finansowych, wynikających z utraty korzyści w postaci otrzymywania bezpłatnego węgla w naturze lub w ekwiwalencie, na podstawie układów zbiorowych pracy i związanych z nimi porozumień.

Powyższa ustawa nie obejmowała wszystkich grup uprawnionych do bezpłatnego węgla na podstawie przepisów prawa pracy obowiązujących w przedsiębiorstwach górniczych. W trakcie realizacji ustawy z dnia 12 października 2017 r. o świadczeniu rekompensacyjnym z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla, o prawo do rekompensaty zaczęły ubiegać się inne osoby niebędące pracownikami przedsiębiorstwa górniczego, w tym głównie:

a) wdowy, wdowcy i sieroty mający ustalone prawo do renty rodzinnej po pracowniku przedsiębiorstwa górniczego zmarłym w trakcie trwania stosunku pracy, b) pracownicy, których stosunek pracy został rozwiązany z przedsiębiorstwem górniczym na podstawie ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, i po ustaniu tego stosunku pracy nabyli prawo do zasiłku dla bezrobotnych oraz bezpośrednio po zakończeniu pobierania tego zasiłku nabyli prawo do świadczenia przedemerytalnego.

Osoby te były uprawnione, w trakcie pobierania odpowiednio renty rodzinnej lub świadczenia przedemerytalnego, do bezpłatnego węgla na podstawie postanowień układów zbiorowych pracy, porozumień lub innych regulacji obowiązujących w przedsiębiorstwie górniczym, które utraciły moc obowiązującą przed dniem wejścia w życie ustawy, na skutek zawartych porozumień lub dokonanych wypowiedzeń. Ponadto, w związku z wyznaczeniem w ustawie z dnia 12 października 2017 r. o świadczeniu rekompensacyjnym z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla krótkiego terminu na składanie wniosków o przyznanie rekompensaty, wiele osób uprawnionych złożyło przedmiotowy wniosek po terminie, lub też po upływie terminu przeznaczonego na wypłaty rekompensat uzupełniło go o dokumenty niezbędne do potwierdzenia uprawnienia. Były przypadki, że wniosek został pod względem formalnym skompletowany zbyt późno, i przedsiębiorstwo wypłacające nie miało do dyspozycji środków budżetowych, aby osobie uprawnionej wypłacić rekompensatę. Wśród osób, które składały wnioski na podstawie w/w ustawy były także osoby, którym odmówiono prawa do rekompensaty, gdyż nie spełniały jednego z warunków wymienionych w ustawie np. emeryci i renciści, którzy zamiast emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, pobierali z ZUS rentę rodzinną po zmarłym współmałżonku jako korzystniejszą pod względem finansowym, jak również wdowy po emerytach lub rencistach, które ponownie wyszły za mąż, tracąc status „wdowy” na rzecz „mężatki”.

Minister Energii w przedmiotowym projekcie zaproponował, aby osoby wymienione powyżej mogły również skorzystać z przysługującego im prawa i otrzymać rekompensatę na podstawie przedmiotowego projektu.

W sprawie prawa do rekompensaty z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla dla tych osób, interwencje składały nie tylko osoby bezpośrednio zainteresowane otrzymaniem rekompensaty, ale także posłowie, senatorowie, czy też przedstawiciele związków zawodowych.

W Ministerstwie Energii została przeprowadzona analiza obowiązujących w przedsiębiorstwach górniczych układów zbiorowych pracy pod kątem uprawnień dla innych osób niebędących pracownikami przedsiębiorstwa górniczego. Jej efektem było przygotowanie projektu ustawy, który wprowadza nową listę osób uprawnionych do świadczenia rekompensacyjnego.

Niestety procesy restrukturyzacyjne w sektorze górnictwa węgla kamiennego, jak również w górnictwie innych surowców, które dokonały się jeszcze w ubiegłym stuleciu, nie pozwalają obecnie na przeprowadzenie tak szerokiej analizy, która swoim zakresem objęłaby wszystkie osoby, którym kiedykolwiek przysługiwał deputat węglowy, i którym go odebrano czy to poprzez wypowiedzenie przepisów prawa pracy obowiązujących w przedsiębiorstwach, z których te osoby otrzymywały bezpłatny węgiel, czy też utraciły go z uwagi na całkowitą likwidację tych przedsiębiorstw. Tak więc projekt nie dotyczy byłych pracowników z przedsiębiorstw robót górniczych, którzy posiadali prawo do deputatu węglowego, a także innych osób niebędących pracownikami przedsiębiorstw robót górniczych, jak również byłych pracowników oraz innych osób niebędących pracownikami przedsiębiorstw górniczych wydobywających surowce inne niż węgiel kamienny.

W dniu 23 sierpnia 2018 r., po konsultacji z naszymi organizacjami członkowskimi ( w tym z ZZG ) wydaliśmy pozytywną opinię do projektu ustawy oświadczeniu rekompensacyjnym z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla przez osoby niebędące pracownikami przedsiębiorstwa górniczego. Przedkładając pozytywną opinię, na wniosek ZZG, wnieśliśmy o uwzględnienie jednej poprawki: W grupie katalogu osób uprawnionych zaproponowaliśmy dopisać pkt. h o brzmieniu:

"Osoby uprawnione w rozumieniu art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 12 października 2017r. o świadczeniu rekompensacyjnym z tyt. utraty prawa do bezpłatnego węgla, które nie złożyły w ustalonym terminie wniosku o rekompensatę w 2017 r."

( z naszych informacji wynika, że takie osoby także się zgłoszą)

Ponadto w art. 2 pkt. f jest odwołanie do zapisów ustawy, która jeszcze nie jest zatwierdzona,     zapisane jest:     ... które złożyły lub uzupełniły wniosek o przyznanie rekompensaty  po terminie, o którym mowa     w  art. 5 ust. 1 tej ustawy, 

A naszym zdaniem powinno być :  ... które złożyły lub uzupełniły wniosek o przyznanie rekompensaty  po terminie, o którym mowa     w  art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 2017r. o świadczeniu rekompensacyjnym z tyt. utraty prawa     do bezpłatnego węgla.

B.G.