W dniu 26 lipca OPZZ przesłał do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej swoją opinię o projekcie ustawy o rynku pracy, który ma zastąpić ustawę o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (uchwaloną w 2004 roku, kilkunastokrotnie nowelizowaną). Opinia OPZZ zawiera uwagi wstępne i uwagi szczegółowe.

Uwagi wstępne:

1. OPZZ nie widzi rozwiązań, które przeciwdziałałyby traktowaniu Funduszu Pracy, jako źródła finansowania różnych pomysłów rządowych nie związanych z rynkiem pracy.

2. OPZZ ponownie podkreśla, że w Polsce mamy najniższy w Unii Europejskiej zasiłek wypłacany bezrobotnym, który nie jest powiązany z wcześniejszymi zarobkami. Na domiar złego 84% bezrobotnych nie ma prawa do zasiłku. Zgodnie z Konwencją nr 102 MOP zasiłek powinien wynosić nie mniej niż 50% poprzednich zarobków, albo być ustalany na takim poziomie, który zapewni minimum niezbędne dla pokrycia podstawowych kosztów utrzymania. Zasiłek w Polsce nie spełnia więc przesłanek wymienionych w Konwencji oraz uniemożliwia godne życie.

OPZZ zwraca uwagę, że Polska nie realizuje postanowień Europejskiej Karty Społecznej w zakresie zasiłku dla bezrobotnych, którego minimalny poziom wskazywany jest w Konwencji nr 102 MOP. 16 kwietnia 2015 r. Zdaniem OPZZ, podniesienie kwoty zasiłku dla bezrobotnych do wysokości minimum socjalnego pozwoliłoby na ratyfikowanie przez Polskę części VI Konwencji MOP nr 102 tj. rozdziału dotyczącego zasiłków dla bezrobotnych. OPZZ nie może tolerować sytuacji, że w Polsce znaczenie mają tylko te umowy międzynarodowe, które przynoszą oszczędności dla budżetu państwa i te są wprowadzane natychmiast. Inne są ignorowane i odsuwane w czasie. To celowa strategia, która w konsekwencji prowadzi do systematycznej degradacji praw pracowniczych i społecznych, na co zwraca uwagę w swoim raporcie opublikowanym 29 stycznia 2014 r. Komitet Niezależnych Ekspertów (zwany także Europejskim Komitetem Praw Socjalnych) . W raporcie tym stwierdzono "wyjątkowo dużą" liczbę naruszeń Europejskiej Karty Społecznej, którą nasz kraj podpisał w 1997 roku. Polsce w obszarze związanym z rynkiem pracy wytknięto dwie nieprawidłowości: niskie zasiłki dla bezrobotnych oraz skrócenie czasu ich pobierania z 18 do 6 miesięcy.

3. Powielającą się opinią, podczas konsultacji związkowych, było to, że projekt ustawy zbyt szczegółowo reguluje szereg kwestii, które mogłyby być uregulowane w rozporządzeniach wykonawczych.

4. Uwzględniając duży potencjał zasobów ludzkich, jakimi dysponują urzędy pracy, wydaje się, że należałoby poszerzyć zakres podmiotowy ustawy o współpracę z podmiotami, które do tej pory fragmentarycznie korzystały lub w ogóle nie mogły korzystać z pomocy oferowanej przez urzędy.

W związku z powyższym sugerujemy otworzenie PUPów na rynek pracy poprzez doradztwo zawodowe prowadzone przez pracowników dla osób już zatrudnionych ( np. pomoc dla osób wypalonych zawodowo, możliwość uczestnictwa w szkoleniach miękkich) lub umożliwienie doradcom zawodowym oferowania kompleksowej pomocy i poradnictwa w szkołach.

Uważamy także, że przy odpowiednich zmianach w projekcie możliwa byłaby współpraca ze szkołami wyższymi w zakresie organizacji w okresie wakacyjnym staży i praktyk lub prac tymczasowych dla studentów.

5.Wobec zamiaru zlikwidowania możliwości opłacania ze środków FP kosztów studiów dla pracowników PSZ, należałoby w przepisach przejściowych umożliwić finansowanie studiów będących w toku, do czasu ich ukończenia.

6. Zdaniem OPZZ należałoby doprecyzować przepisy w zakresie staży, aby umożliwić ich organizację w jednostkach, w których gwarancja zatrudnienia nie jest możliwa z uwagi na nabory konkurencyjne. W przeciwnym razie zamknie to drogę wielu osobom do zdobycia wiedzy i umiejętności zawodowych, które były przez nich pożądane, a które mogły zdobyć w takich właśnie jednostkach.

7. Wątpliwości budzi wskazanie dyrektora PUP jako strony umów zawieranych na gruncie projektowanej ustawy oraz Urzędów Pracy jako kierujących do form pomocy. Dyrektor nie jest bowiem organem zatrudnienia ( jest nim starosta, co daje mu umocowanie do działania w jego imieniu) i może działać tylko z upoważnienia starosty. Ponadto Urząd Pracy powinien być traktowany jako aparat pomocniczy (nie posiada wszak osobowości prawnej) starosty i działającego z jego upoważnienia dyrektora, w której zatrudnieni są pracownicy, a nie samodzielna jednostka wykonująca poszczególne czynności.

8. Treść projektowanej ustawy wskazuje, iż do prac interwencyjnych kierowane są w pierwszej kolejności osoby długotrwale bezrobotne, a dopiero w przypadku braku zarejestrowanych długotrwale bezrobotnych, spełniających wymogi określone przez pracodawcę – PUP może skierować na zwolnione stanowisko innego bezrobotnego. Proponujemy, aby z tej formy mogły korzystać wszystkie osoby bezrobotne.

9. Proponujemy, aby do prac Społecznie Użytecznych można było skierować osobę bezrobotną na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy.

Uwagi szczegółowe:

Art.2 – w słowniczku brak jest definicji osoby bezrobotnej, opiekuna osoby niepełnosprawnej.

- w słowniczku brak jest definicji nielegalnego zatrudnienia lub nielegalnej innej pracy zarobkowej ( czyżby to oznaczało likwidację kontroli legalności zatrudnienia ? ). W ustawie o promocji zatrudnienia definicja ta była w art.2 pkt.13.

Art. 2 pkt.10 i 15 – mówi o gotowości do wejścia na rynek pracy i o oddaleniu od rynku pracy. Natomiast w projekcie nie znajdujemy narzędzia umożliwiającego badanie gotowości do wejścia na rynek, czy oddalenie od rynku pracy.

Art. 60 ust.2 pkt.1 – wskazuje, że PSZ udzielają pomocy bezrobotnemu z uwzględnieniem jego sytuacji i potrzeb, biorąc pod uwagę gotowość bezrobotnego do wejścia na rynek pracy oraz jego oddalenie od rynku pracy. Natomiast w projekcie ustawy nie wskazano w jaki sposób PSZ mają określać gotowość bezrobotnego do wejścia na rynek pracy oraz jego oddalenie od rynku pracy.

Art.87 ust.5 – mówi, że szkolenia, a także szkolenia finansowane w ramach pożyczki szkoleniowej mogą być realizowane w formie kursu lub warsztatu szkoleniowego. Natomiast w słowniczku nie ma wyjaśnienia co to są warsztaty szkoleniowe.

Art. 119 – w projekcie ustawy nie wskazano warunków rozliczania VAT w przypadku finansowania ze środków KFS kształcenia w wysokościach wskazanych w art. 119, natomiast kwestia ta została uregulowana ustawowo w przypadku dotacji (art.147) i refundacji (art.151).

Art.134 i 135 – wskazano tu bezrobotnych opiekunów osób niepełnosprawnych – jak to się ma do art.2.2 i definicji osoby bezrobotnej i jej gotowości do podjęcia pracy oraz art.51.1 gdzie nie wskazano, że opiekowanie się osobami niepełnosprawnymi nie stanowi przeszkody do nabycia statusu bezrobotnego.

Art. 201 - jako warunek nabycia prawa do zasiłku dla bezrobotnych utrzymuje się otrzymywanie minimalnego wynagrodzenia za pracę. OPZZ uważa, że powinno się ono odnosić również proporcjonalnie do wymiaru etatu. Obecnie osoby zatrudnione w niepełnym wymiarze etatu, które w związku z tym osiągają wynagrodzenie minimalne proporcjonalnie naliczane, w razie utraty zatrudnienia pozbawione są prawa do zasiłku. Są to natomiast osoby znajdujące się zwykle w najtrudniejszej sytuacji. W konsekwencji niejednokrotnie nie mogą otrzymać świadczenia przedemerytalnego, gdyż jednym z warunków jego nabycia jest pobieranie zasiłku dla bezrobotnych.

Art. 229 pkt 7 – przepis ten przewiduje (podobnie jak poprzednio), że w przypadku przywrócenia pracownika do pracy przez sąd, pobrany zasiłek dla bezrobotnych jako świadczenie nienależne podlega zwrotowi. Wydaje mi się, że zasadnym będzie wnioskowanie, aby zwrot tego zasiłku obciążał pracodawcę, który przecież nieprawidłowo zwolnił pracownika.

Art. 328 – mówiący o możliwości przyznania dodatku motywacyjnego pracownikowi realizującemu zadania określone ustawą. Proponujemy zastąpić zapis ”pracownikowi realizującemu zadania określone ustawą” – zapisem: „pracownikom zatrudnionym w urzędzie”. Ponadto proponujemy utrzymać ich dotychczasową wysokość tj. do 1800 zł kwartalnie ( do tej pory było do 600 zł miesięcznie).

Rozdział 11 – Państwowe Centrum Aktywizacji Młodzieży. Po analizie projektu ustawy w zakresie zadań przypisanych PCAM (OHP) pragniemy zwrócić szczególną uwagę na nazwę instytucji – PCAM. Potocznie słyszy się już prześmiewcze przekształcanie nazwy
i sprowadzanie PCAM do PACAN co w przyszłości może negatywnie odbić się na młodych uczestnikach, kiedy potocznie nazywani będą „pacanami” (dzisiaj ohapami, ohapkami). Bardziej stosowne mogłyby być nazwy np. Krajowe Centrum Aktywizacji Młodzieży (KCAM) lub Krajowe Centrum Edukacji i Pracy Młodzieży, następnie Wojewódzkie Centra Edukacji i Pracy Młodzieży.

Art. 351 ust.1 - Charakterystyka młodzieży przedstawiona w punktach 1-3 mocno stygmatyzuje młodzież i znacząco wzmacnia prześmiewcze przekształcanie nazwy PCAM i przyszłych uczestników. Mając na uwadze przede wszystkim adresatów kierowanego ustawą wsparcia należy raz jeszcze przyjrzeć się powyższym zapisom i zastanowić się czy przy tak wrażliwej materii nie pozostawić po stosownej modyfikacji wyważonej charakterystyki odbiorców wsparcia i zakresu wsparcia w dotychczas obowiązującej ustawie, tj.

Na przykład:

1. KCAM wykonują zadania państwa w zakresie zatrudnienia oraz przeciwdziałania marginalizacji
i wykluczeniu społecznemu młodzieży, a także zadania w zakresie jej kształcenia i wychowania.

2. W zakresie kształcenia i wychowania młodzieży KCAM w szczególności prowadzą działania mające na celu:

1) umożliwienie młodzieży, która nie ukończyła szkoły podstawowej albo nie kontynuuje nauki po ukończeniu tej szkoły, zdobycie kwalifikacji zawodowych oraz uzupełnienie wykształcenia podstawowego;

2) umożliwienie młodzieży uzupełniania podstawowego lub ponadpodstawowego wykształcenia ogólnego i zawodowego.

3. KCAM w zakresie, o którym mowa w ust. 2, organizują rekrutacje młodzieży do jednostek organizacyjnych, prowadzą działalność edukacyjno-szkoleniową oraz w porozumieniu z kuratorami oświaty i organami prowadzącymi szkoły kierują uczestników KCAM do szkół i placówek, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe.

4. Młodzież objęta opieką KCAM, która ukończyła 14 lat najpóźniej w dniu rozpoczęcia zajęć dydaktyczno-wychowawczych, jeżeli:

1) ma opóźnienie w cyklu kształcenia i nie rokuje ukończenia szkoły podstawowej dla dzieci i młodzieży albo

2) ma uwarunkowania psychofizyczne lub trudną sytuację życiową ograniczającą możliwość nauki w szkole - może uczęszczać do szkół dla dorosłych.

5. W zakresie zatrudnienia oraz przeciwdziałania marginalizacji i wykluczeniu społecznemu młodzieży KCAM, w szczególności:

1) prowadzą pośrednictwo pracy oraz organizują zatrudnianie dla:

a) młodzieży w wieku powyżej 15 lat,

b) bezrobotnych i poszukujących pracy do 25 roku życia,

c) uczniów i studentów;

2) prowadzą poradnictwo zawodowe dla młodzieży oraz mobilne centra informacji zawodowej;

3) umożliwiają młodzieży nabycie dodatkowej wiedzy i umiejętności potrzebnych na rynku pracy, oferując zajęcia doradczo-edukacyjne lub kierując ją na szkolenia zawodowe, w tym
na kwalifikacyjne kursy zawodowe;

W przypadku przyjęcia powyżej proponowanych zmian zasadnym byłoby pominięcie z projektu zapisów ust. 2 wArt. 351, który w znaczącym stopniu określa zadania na rzecz młodzieży obejmowanej wsparciem z zakresu kształcenia i wychowania

Art.482 ust.2 – przywoływany jest art.44 ust.4 – którego nie ma w projekcie ustawy.

B.G.