Prewencja i profilaktyka zagrożeń zdrowia w zakładach pracy oraz programy strategii przedsiębiorstw - to zagadnienia będące w ostatnim czasie przedmiotem analiz Państwowej Inspekcji Pracy i Centralnego Instytutu Ochrony Pracy, w ramach prac Rady Ochrony Pracy.

Państwowa Inspekcja Pracy zaprezentowała zagadnienia profilaktyki zagrożeń zdrowia w miejscu pracy zarówno w działaniach kontrolnych, jak i prewencyjnych. Kontrolowane są w szczególności działania związane z zapewnieniem pracownikom profilaktycznej opieki medycznej.   Do najczęściej występujących w tym zakresie nieprawidłowości należą: brak ważnego orzeczenia lekarskiego (w 2018 r. stwierdzony w 13 961 przypadkach), zbyt ogólne opisy zagrożeń bądź charakteru pracy w skierowaniach na badania lekarskie (5135 przypadków), nieprawidłowe korzystanie przez pracodawców z możliwości niekierowania na badania wstępne (383 przypadki), a także niepokrywanie przez pracodawców kosztów badań profilaktycznych i przenoszenie ich na osoby zainteresowane podjęciem pracy lub pracowników (207 przypadków).           Poza działaniami kontrolnymi, Państwowa Inspekcja Pracy prowadzi działania prewencyjne i promocyjne, które motywują i wspierają pracodawców w podnoszeniu poziomu bezpieczeństwa pracy, w szczególności przez diagnozowanie oraz eliminowanie lub ograniczanie zagrożeń zawodowych do poziomu akceptowalnego. Cenną inicjatywą jest konkurs „Pracodawca ‒ ‒ Organizator Pracy Bezpiecznej”, którego laureaci zapewniają pracownikom nie tylko bezpieczeństwo, ale realizują też programy prozdrowotne mające na celu zwiększenie świadomości pracowników o znaczeniu dla utrzymania zdrowia regularnych badań lekarskich oraz zdrowego trybu życia.

Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy wskazuje, że celowe jest szersze spojrzenie na zdrowie pracujących, niż ograniczone tylko do obowiązków prawnych. Dotyczy to w szczególności zwrócenia uwagi na ich ogólny stan zdrowia i jego determinanty. Mają one bowiem zasadniczy wpływ na indywidualną zdolność do pracy. Według danych GUS prawie połowa osób pracujących w Polsce (46%) odczuwa długotrwałe (tj. trwające przez co najmniej 6 miesięcy) problemy zdrowotne, które mogą obniżać wydajność pracy i powodować wcześniejsze odejście z rynku pracy. Badania wykazują, że przedsiębiorstwa mogą oddziaływać na zdrowie i styl życia pracujących przez uwzględnienie w swoich strategiach programów profilaktyki zagrożeń zdrowia. W programach tych należy zwrócić uwagę na promocję zachowań prozdrowotnych także w życiu prywatnym oraz na okresowe badania lekarskie, które także w opinii pracujących mają istotny wpływ na ich zdolność do pracy. Ponadto uwzględnić należy potrzeby różnych grup osób (np. osób w różnym wieku lub wykonujących prace o różnym charakterze).

Rada Ochrony Pracy zwracała wielokrotnie uwagę na znaczenie zaangażowania pracodawców wspólnie z pracownikami w identyfikowanie i eliminowanie zagrożeń dla zdrowia w miejscu pracy, które skutkuje nie tylko poprawą stanu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, ale również ograniczeniem fluktuacji pracowników i wzrostem ich efektywności w pracy. Stwierdza się, że programy profilaktyki zagrożeń zdrowia mogą odegrać istotną rolę w kształtowaniu stylu życia pracujących i wpływać na poprawę ich stanu zdrowia, a tym samym na indywidualną zdolność do pracy. Dlatego ważne jest zdaniem Rady, jak i wielu podmiotów działających na rzecz ochrony zdrowia pracujących, rozważanie podjęcia działań zmierzających do rozszerzenia zakresu obowiązkowych badań okresowych o badania umożliwiające rozpoznawanie najczęściej występujących chorób cywilizacyjnych (cukrzyca, nadciśnienie, otyłość), a także intensyfikacja przedsięwzięć skierowanych na promocję programów profilaktyki zagrożeń zdrowia jako elementu strategii przedsiębiorstwa.

oprac. RG