19 listopada 2019 r. odbyło się posiedzenie Podkomitetów: ds. monitorowania zasady partnerstwa oraz ds. efektywności Funduszy Unii Europejskiej pracujących w ramach Komitetu Umowy Partnerstwa. Członkami desygnowanymi do prac przez OPZZ są Aleksandra Wąsik oraz Zygmunt Mierzejewski. Po rocznych staraniach OPZZ o pilne wznowienie prac podkomitetów widać efekty - tak organizacyjne jak i merytoryczne. Również z inicjatywy OPZZ przyjęto plan działań na najbliższy rok w którym uwzględniono wszystkie zgłaszane przez OPZZ postulaty i działania.

W pierwszej części posiedzenia zgodnie z postulatem ZM zgłoszonym podczas poprzedniego posiedzenia przedstawiono prezentacje z badania- Wpływ polityki spójności na rozwój obszarów wiejskich. Komitet Umowy Partnerstwa w skład którego wchodzą przedstawiciele OPZZ podejmuje decyzje we wszystkich programach, ale wiedza na temat obszarów wiejskich jest dość marginalna- stąd propozycja tego punktu obrad.

Zespół projektowy: konsorcjum IRWIR PAN oraz Wolański sp.z.o.o. przedstawił prezentacje z badania:

Celem badania była ocena wpływu realizacji polityki spójności 2007-2013 oraz 2014-2020 na rozwój obszarów wiejskich. W ramach badania wykonano również pogłębioną ocenę efektów realizacji, ocenę wewnętrznej spójności i komplementarności interwencji oraz działań ukierunkowanych na rozwój obszarów wiejskich wdrażanych w ramach polityki spójności w perspektywie 2007-2013 oraz 2014-2020. Zdefiniowano także kierunki wsparcia po 2021 roku oraz potencjalne bariery.

Przedmiotem badania były wszystkie programy operacyjne realizowane w ramach NSRO 2007-2013 oraz UP 2014-2020. Dodatkowo, w zależności od dostępności danych, uwzględniono także inne niż ww. dokumenty programowe i strategiczne związane z rozwojem obszarów wiejskich (np. WPR).

Zastosowano następujące metody badawcze: przegląd literatury, spotkanie warsztatowe z przedstawicielami Zamawiającego, konstrukcja modeli logicznych, panel ekspertów, analiza danych zastanych, wywiady IDI, analiza metodą kontrfaktyczną Stratified Propensity Score Matching (SPSM) oraz studia przypadków.

Sprawdzeniu poddanych zostało szereg hipotez wypracowanych w toku badania. Ich zakres tematyczny odpowiadał na następujący problem badawczy: Czy i w jaki sposób działania prowadzone w ramach PS w latach 2007-2018 wpłynęły na zmiany na obszarach wiejskich, w szczególności w zakresie:

a)  warunków życia mieszkańców obszarów wiejskich, w tym m.in. dostępu do usług publicznych, dostępności komunikacyjnej,

b) prowadzenia działalności gospodarczej oraz przedsiębiorczości,

c)  sytuacji na rynku pracy,

d)  propagowania dziedzictwa kulturowego,

e)  ochrony środowiska naturalnego,

f)   wyhamowania odpływu migracyjnego (zwłaszcza kobiet i osób młodych) z obszarów o niskiej gęstości zaludnienia,

g)   inkluzyjnego rozwoju obszarów wiejskich, przezwyciężającego utrwalony przez lata podwójnie spolaryzowany terytorialnie porządek: na osi wschód-zachód i osi centrum-peryferie.

W badaniu uwzględniono 2170 gmin wiejskich i miejsko-wiejskich, które w wyniku przeprowadzonej segmentacji - w ramach metody SPSM - zostały podzielone na 5 grup gmin podobnych do siebie pod względem wybranych cech społeczno-gospodarczych przed poddaniem ich interwencji zewnętrznej (polityki spójności).

Wybrane wyniki

Analizowany okres był na terenach wiejskich czasem dynamicznego rozwoju społeczno-gospodarczego oraz poprawy jakości życia, jakkolwiek jednocześnie obserwowano pogłębiające się negatywne tendencje demograficzne - wyludnianie się oraz starzenie się społeczeństwa. Zaobserwowane w ramach modelowania zależności statystyczne między inwestycjami polityki spójności i procesami rozwojowymi oraz społecznymi okazały się być względnie słabe. Zmianę największej liczby wskaźników można przypisać inwestycjom w infrastrukturę społeczną i transport publiczny w miastach (efekt dyfuzji), a kolejno inwestycjom w infrastrukturę techniczną. Największy wpływ polityki spójności zaobserwowano w segmentach 1 (gminy zachodniej Polski) i 5 (gminy podmiejskie). W segmencie 4 nie dowiedziono wpływu PS na zmiany wskaźników (Polska Wschodnia).

W wymiarze efektu netto polityka spójności w największym stopniu wpłynęła na warunki życia mieszkańców obszarów wiejskich. Wpływ na dostępność komunikacyjną był zauważalny w niewielkim stopniu, przede wszystkim tam, gdzie zrealizowano nowe drogi ekspresowe lub autostrady. Wiele projektów polegało na remontach nawierzchni dróg, co przyczyniło się do poprawy komfortu podróżowania. Dostępność komunikacyjna nie uległa znaczącej poprawie również z powodu niedostatecznego wsparcia transportu zbiorowego w ramach polityki spójności. Tego typu projekty były w zasadzie realizowane wyłącznie w dużych miastach, zatem ich oddziaływanie na obszary wiejskie było bardzo ograniczone (poza segmentem 5). Spośród projektów „liniowych", oprócz inwestycji dotyczących dróg, największy wpływ na rozwój miały działania polegające na budowie oraz przebudowie wodociągów i kanalizacji sanitarnej. Budowa gazociągów oraz sieci światłowodowej może odgrywać istotną rolę pod warunkiem uzupełnienia projektami polegającymi na podłączeniu do powstałych sieci odbiorców końcowych (indywidualnych i instytucjonalnych). Znaczący był także wpływ polityki spójności na ochronę środowiska, zarówno bezpośredni poprzez rozwój OZE, ochronę czynną, zagospodarowanie odpadów, oczyszczanie ścieków, jak i pośredni poprzez wzrost świadomości ekologicznej mieszkańców.

Podsumowując, efekty polityki spójności są bardziej widoczne w gminach o relatywnie wyższym poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego, gdzie fundusze stanowią dodatkowy, a nie główny bodziec rozwojowy. W regionach słabiej rozwiniętych działania w ramach polityki spójności odznaczają się mniejszą skutecznością w kontekście dynamizowania rozwoju. Mają one natomiast ogromne znaczenie w zakresie podnoszenia jakości życia mieszkańców. Przyczyn tego zjawiska można upatrywać w niedostatecznie zaawansowanym procesie dezagraryzacji i rozwoju społeczno-gospodarczego tych obszarów (w tym małych i średnich miast), a także słabości instytucjonalnej (finansowej i kadrowej) beneficjentów - gmin i powiatów oraz jednostek społeczeństwa obywatelskiego, które stanowią istotne bariery wdrażania polityki spójności.

Podczas serii pytań ZM stwierdził, że źle sie stało, że nie zbadano dlaczego w niektórych gminach nie wystąpiono o fundusze. Jakie są przyczyny, może trzeba ten temat przeanalizować i innym badaniu?

Badanie objęło miniony okres 2007-2012. Są badania spóźnione czasowo. Wiemy, jak trudno jest pozyskiwać dane, ale rekomendacje do podejmowanie decyzji jak konstruować nowy okres programowania mogą być już w niektórych elementach nieaktualne.

W drugiej części spotkania przyjęto w sprawach organizacyjnych: Regulamin Podkomitetu, Funkcjonowanie sekretariatu Podkomitetu oraz zasady działania podstrony internetowej.

Po dyskusji przyjęto ustalenie, że będziemy do KUP rekomendować połączenie obu podkomitetów. To usprawni i wzmocni ich prace. Następnie dyskutowano o merytorycznych pracach w 2020r. ( badanie w zakresie zasady partnerstwa,oraz organizacji Konferencji dotyczącej roli partnerów społecznych w nowej perspektywie.).

ZM