Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych zwróciło się do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z wnioskiem o wprowadzenie przepisów, które zagwarantują ochronę przed zajęciem komorniczym części sumy stanowiącej wynagrodzenie z tytułu umowy cywilnoprawnej w przypadku, gdy dłużnik ma drugie źródło dochodu w postaci emerytury. Proponowane rozwiązanie ma na celu poprawę sytuacji ekonomicznej zadłużonych emerytów i zwiększenie zainteresowania wykonywaniem rejestrowanej aktywności zawodowej.

OPZZ w piśmie do Ministerstwa zwraca uwagę na problem zadłużenia polskich emerytów. W bazie Krajowego Rejestru Długów (KRD) znajduje się prawie 340 tys. osób, które osiągnęły wiek emerytalny - kobiet po 60. roku życia i mężczyzn po 65. roku życia. Seniorzy wpisani do bazy danych KRD są zobowiązani do spłaty prawie 800 tys. zobowiązań na kwotę sięgającą ponad 5,7 mld zł. Na trudności ze spłatą długów w większym stopniu narażone są kobiety, głównie z powodu otrzymywania niskich świadczeń emerytalnych (według danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych emerytury kobiet są niższe o ok. 20 proc. od emerytur mężczyzn).

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych określa limity kwot, które komornik może zająć. W przypadku długu zwykłego komornik może dokonać zajęcia maksymalnie 25 proc. świadczenia emerytalnego, a kwota wolna od egzekucji wynosi 825 zł netto. Jeżeli natomiast emeryt podejmuje zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia bądź dzieło, to jego wynagrodzenie z umowy cywilnoprawnej nie podlega ochronie przed potrąceniami. Oznacza to, że komornik może zająć nawet 100 proc. wynagrodzenia przysługującego emerytowi za prace wykonane w ramach umowy cywilnoprawnej.

Kwota wolna od egzekucji i potrąceń w wysokości 825 zł netto nie gwarantuje emerytom zachowania minimum socjalnego wyznaczającego dolną granicę godziwego poziomu życia, które wynosiło w 2019 r. 1192 zł netto. W związku z tym część emerytów podejmuje pracę nierejestrowaną w celu ochrony przed egzekucją komorniczą uzyskiwanego dochodu z tytułu umów cywilnoprawnych. Po drugie, część emerytów nie ma motywacji do podjęcia aktywności zawodowej, gdyż całość wynagrodzenia zostanie zajęta przez komornika i nie przyczyni się nawet w minimalnym stopniu do poprawy ich sytuacji ekonomicznej. Po trzecie, zadłużeni emeryci wpadają w spiralę zadłużenia i ubóstwo.

Dostrzegamy w związku z tym potrzebę ochrony części wynagrodzenia uzyskiwanego przez emerytów z tytułu umów cywilnoprawnych od zajęcia komorniczego. W tym celu OPZZ rekomenduje wprowadzenie przepisów stanowiących, że zajęcie z umowy cywilnoprawnej może wynosić maksymalnie 50 proc. w przypadku, gdy źródłem dochodu dłużnika jest również emerytura. Alternatywnym rozwiązaniem jest przyjęcie przepisów, że środki, które zostają po zajęciu zarówno z emerytury, jak i umowy cywilnoprawnej, łącznie wynoszą tyle, ile najniższe wynagrodzenie – tj. 1920 zł netto w 2020 r. Proponowane rozwiązanie jest związane z tym, że co do zasady, kwota wolna od zajęcia stanowi do 75 proc. minimalnego, miesięcznego wynagrodzenia za wykonaną pracę.

Proponowane rozwiązanie wpłynie na polepszenie sytuacji ekonomicznej zadłużonych emerytów podejmujących zatrudnienie na podstawie umów cywilnoprawnych i wywrze pozytywny wpływ dla systemu ubezpieczeń społecznych w postaci zwiększonego zainteresowania pracą rejestrowaną.

Wydział Polityki Społecznej, Rynku Pracy, Ubezpieczeń i Zdrowia OPZZ