OPZZ walczy o to, by wszystkim seniorom, którzy latami pracowali, żyło się lepiej. Udało się nam doprowadzić do realizacji postulatów OPZZ dotyczących likwidacji „czerwcowej pułapki” oraz realizacji wyroku TK w sprawie „rocznika 53”. Otrzymaliśmy również pozytywną odpowiedź na wniosek o uniezależnienie prawa do emerytury pomostowej od rozwiązania stosunku pracy. Nadal walczymy o wyższe emerytury, emerytury stażowe, czy przyznanie części emerytury po zmarłym małżonku wdowie bądź dla wdowca.

Wydział Polityki Społecznej OPZZ


Co wywalczyliśmy

  • Likwidacja „czerwcowej pułapki emerytalnej”

Osoba składająca wniosek o emeryturę w czerwcu dostawała w ubiegłych latach niższe świadczenie niż ci, którzy wniosek złożyli w pozostałych miesiącach. Zgodnie bowiem z praktyką ZUS, w przypadku ustalania wysokości emerytury w okresie od stycznia do maja i od lipca do grudnia danego roku, składki zapisane na koncie ubezpieczonego po 31 stycznia roku, za który przeprowadzono ostatnią waloryzację roczną, podlegają dodatkowo również waloryzacjom kwartalnym. Natomiast w przypadku ustalania wysokości emerytury w czerwcu danego roku kwota składek poddana ostatniej waloryzacji rocznej nie podlega dodatkowym waloryzacjom kwartalnym, gdyż została już zwaloryzowana rocznie za poprzedni rok od 1 czerwca roku, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę. W czerwcu 2020 roku ta sytuacja uległa zmianie - osobom, które kończyły swoją aktywność zawodową i podjęły decyzję o złożeniu wniosku o emeryturę z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w czerwcu 2020 roku, ZUS obliczył emeryturę korzystniej - tak jak emeryturę majową. Z uwagi na wyjątkową sytuację, związaną z ogłoszonym stanem zagrożenia epidemicznego oraz stanem epidemii, takie szczególne rozwiązanie zostało przewidziane w przepisach ustawy dot. tzw. Tarczy Antykryzysowej 3.0. OPZZ od lat domagało się likwidacji „czerwcowej pułapki emerytalnej”. Następnie, w czerwcu 2021 roku, Sejm uchwalił nowelizację ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, której celem jest rozwiązanie tzw. pułapki czerwcowej związanej z waloryzacją świadczeń emerytalnych w tym miesiącu.

  • Realizacja wyroku TK w sprawie „rocznika 53”

W dniu 1 stycznia 2013 roku weszła w życie ustawa mówiąca o tym, że osobom, które przeszły na wcześniejszą emeryturę po osiągnięciu 55 roku życia zostanie obniżona emerytura powszechna (w przypadku kobiet po osiągnięciu 60 lat). Rzecz w tym, że osoby urodzone w 1953 roku, które zdecydowały się na przejście na wcześniejszą emeryturę w latach 2008-2012, nie miały świadomości, że skorzystanie z tej możliwości wpłynie negatywnie na wysokość świadczenia po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Punkt zwrotny nastąpił 6 marca 2019 roku. Trybunał Konstytucyjny orzekł wtedy, że przepis mówiący o konieczności pomniejszenia emerytury powszechnej o kwoty pobrane na emeryturze wcześniejszej jest niekonstytucyjny. Trybunał uznał, że przepis naruszył zasadę zaufania obywateli do państwa i prawa oraz lojalności państwa wobec obywateli. Wyrok TK nie oznaczał jednak szczęśliwego dla wszystkich pokrzywdzonych finału sprawy, otwierając tylko niektórym paniom urodzonym w 1953 roku drogę do odzyskania utraconych pieniędzy. TK zalecił ustawodawcy zmianę prawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. OPZZ podjęło szereg inicjatyw na rzecz realizacji wyroku TK i uchwalenia przez ustawodawcę stosownej ustawy. Na posiedzeniu w dniu 19 czerwca 2020 roku Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dotyczącą przywrócenia większej podstawy obliczenia emerytury ubezpieczonym, którzy pobierali wcześniejszą emeryturę bez obiektywnej wiedzy, że kwoty wcześniej pobranej emerytury pomniejszą emeryturę powszechną (w większości przypadków dotyczy to kobiet urodzonych w 1953 roku).

  • Uniezależnienie prawa do emerytury pomostowej od rozwiązania stosunku pracy

Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, Forum Związków Zawodowych oraz Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” zwróciły się do Premiera z wnioskiem o dokonanie zmian w przepisach ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie przesłanek ubiegania się o świadczenia oraz ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy. Na podstawie art. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych w przypadku, gdy osoba zainteresowana ubiega się o emeryturę pomostową, spełnione powinny zostać następujące warunki:

1. osiągnięcie wieku emerytalnego – co najmniej 55 lat w przypadku kobiet i co najmniej 60 lat w przypadku mężczyzn

2. udowodnienie okresów składkowych i nieskładkowych – co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn

3. wykonywanie przed 1 stycznia 1999 r. prac w szczególnych warunkach (w szczególnym charakterze), wymienionych w przepisach dotychczasowych lub prac w szczególnych warunkach (o szczególnym charakterze) wymienionych w ustawie o emeryturach pomostowych

4. wykonywanie po 31 grudnia 2008 r. prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymienionych w ustawie o emeryturach pomostowych

5. udowodnienie co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymienionych powyżej w podpunktach 3 lub 4

6. urodzenie po dniu 31 grudnia 1948 r.

7. nastąpiło z tą osobą rozwiązanie stosunku pracy.

Wymóg określony w pkt. 7 prowadzi do sytuacji, w których osoby rozwiązują stosunek pracy i ubiegają się o emeryturę pomostową, po czym dowiadują się, że nie spełniają wszystkich kryteriów do uzyskania świadczenia, w związku z czym emerytura pomostowa nie może im zostać przyznana, a jednocześnie pozostają bez zatrudnienia w związku z rozwiązaniem stosunku pracy. Centrale związkowe wnioskowały o usunięcie wymogu rozwiązania stosunku pracy z przesłanek ubiegania się o emeryturę pomostową.

W odpowiedzi na pismo central związkowych, Premier zapewnił o szybkim wprowadzeniu wnioskowanych zmian.

O co nadal walczymy

  • Wyższe emerytury

Domagamy się zwiększenia proponowanego wskaźnika waloryzacji emerytur i rent. Biorąc pod uwagę potrzebę stałego zwiększania udziału emerytów i rencistów we wzroście gospodarczym i potrzebę zagwarantowania im odczuwalnej poprawy sytuacji finansowej wskaźnik powinien wynosić nie mniej niż średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów, zwiększony o co najmniej 50 proc. realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia za pracę w poprzednim roku.

Walczymy o likwidację luki w świadczeniach emerytalnych między kobietami a mężczyznami. W Polsce kobiety otrzymują średnio o 18,7 proc. niższe świadczenia niż mężczyźni, co jest związane między innymi z otrzymywaniem niższych wynagrodzeń. W związku z powyższym narzędzia, które mogą zlikwidować lukę w świadczeniach emerytalnych to jednocześnie narzędzia, które mogą zlikwidować dyskryminację płacową, na przykład: obowiązek monitorowania przez pracodawców wynagrodzeń i sporządzania raportów dotyczących zarobków kobiet i mężczyzn, audyty wynagrodzeń i jawność wynagrodzeń.

  • Emerytury stażowe

Należy wprowadzić rozwiązanie polegające na stworzeniu pracownikom o bardzo długim stażu ubezpieczeniowym możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem ustawowego wieku emerytalnego. Dla kobiet, które mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 35 lat oraz dla mężczyzn mających okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 40 lat. Emerytury stażowe to szczególnie dobre rozwiązanie dla tych, którzy wcześnie rozpoczęli aktywność zawodową. Wieloletnia praca wywiera negatywny wpływ na wydajność i zdrowie pracownika, a także zmniejsza szanse na znalezienie zatrudnienia. Dlatego OPZZ zabiega o to, aby dać pracownikom prawo wyboru momentu przejścia na emeryturę pod warunkiem podlegania ubezpieczeniom społecznym i przepracowania określonej liczby lat. Proponowane rozwiązanie przyniesie pracownikom i państwu następujące korzyści: stworzy silny bodziec do podejmowania rejestrowanej aktywności zawodowej, wpłynie na zwiększenie liczby osób podlegających ubezpieczeniom społecznym, co przyniesie zwiększenie wpływów do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, spowoduje zwiększenie wpływów do budżetu państwa z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, wpłynie na zwiększenie wpływów do Narodowego Funduszu Zdrowia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

  • Niewygaszanie emerytur pomostowych

Opowiadamy się za zniesieniem wygasającego charakteru emerytur pomostowych. Prawo do emerytury pomostowej uzależnione jest wedle obecnie obowiązujących przepisów od wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze przynajmniej przez jeden dzień przed 1 stycznia 1999 roku. Oznacza to, że za jakiś czas żadna osoba nie uzyska prawa do świadczenia, pomimo tego, że nie znikną wszystkie przesłanki do likwidacji ustawy o emeryturach pomostowych. Praktyka pokazuje, że poprawa warunków pracy i eliminowanie czynników szkodliwych nie następuje tak szybko, jak przypuszczano w czasie uchwalania ustawy przewidującej wygasający charakter emerytur pomostowych. OPZZ chce doprowadzić do nadania prawa do emerytury pomostowej bez względu na datę rozpoczęcia pracy w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze. Rażąco niesprawiedliwe jest to, że osoby, które wykonują pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, lecz nie wykonywały jej przed 1 stycznia 1999 roku, nie mogą skorzystać z prawa do emerytury pomostowej pomimo odprowadzania przez zatrudniających ich pracodawców składek na Fundusz Emerytur Pomostowych.

  • Przyznanie części emerytury po zmarłym małżonku wdowie bądź wdowcowi

Obecnie kobieta po śmierci męża musi zdecydować czy zachować swoją emeryturę, czy zrezygnować z niej i skorzystać z renty rodzinnej – 85 proc. emerytury męża. Prawo do renty rodzinnej przysługuje wdowie, jeśli w chwili śmierci męża ukończyła 50 lat lub była niezdolna do pracy, albo wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie ukończyły 16 lat, a jeżeli uczą się - 18 lat życia lub są całkowicie niezdolne do pracy. Uprawnienie do renty rodzinnej przysługuje również wdowie, jeśli spełni warunek dotyczący wieku lub niezdolności do pracy w okresie nie dłuższym niż 5 lat od śmierci męża lub od zaprzestania wychowywania dzieci. OPZZ domaga się tego, aby wdowie lub wdowcowi pobierającemu świadczenie emerytalne przysługiwało dodatkowo 50 proc. emerytury zmarłego małżonka, co będzie rozwiązaniem korzystniejszym, niż tym dotychczas obowiązującym w zakresie prawa do renty rodzinnej. Proponowane rozwiązanie odczuwalnie poprawi sytuację materialną jednoosobowych gospodarstw emeryckich.