Negocjacje zbiorowe, prowadzone w szczególności na poziomie branżowym i zakładowym, są najlepszym środkiem rozwiązującym wiele problemów w zakładach pracy. Zapobiegają one sytuacjom konfliktowym, a w razie ich wystąpienia umożliwiają szybkie znalezienie rozwiązania satysfakcjonującego wszystkie strony rozmów.

Dzięki wspólnym negocjacjom można wypracować korzystniejsze rozwiązania prawne, jak i praktyczne, które poprawią standardy wykonywanej pracy, a także będą miały korzystny wpływ na sposób zarządzania, jak i budowania pozytywnego wizerunku firmy.

Ponadto prawo tworzone w dialogu bezpośrednio przez zainteresowane strony, w oparciu o poszanowanie ich praw i interesów, z pewnością uzyska większą akceptację adresatów tych norm. Warto w tym miejscu pamiętać, że to Konstytucja RP w pierwszej kolejności gwarantuje uczestnikom rynku prawo do autonomicznego i negocjacyjnego sposobu rozstrzygania spraw spornych, umożliwiającego przezwyciężanie napięć i konfliktów w procesie gospodarowania.

Niezbędnym jest zatem poprawienie jakości negocjacji zbiorowych poprzez:

  • odpowiednie wzmocnienie regulacji prawnych zbiorowego prawa pracy,
  • zwiększanie świadomości stron co do konieczności prowadzenia autonomicznych, partnerskich i skutecznych rozmów,
  • wzmocnienie zaangażowania partnerów społecznych,
  • promowanie dobrych praktyk oraz korzyści wynikających z posiadania wewnątrzzakładowych źródeł prawa pracy.

Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych w ramach wspierania rozwoju negocjacji zbiorowych będzie dążyło również do wzmocnienia układów zbiorowych pracy, które są podstawą stosunków pracy we wszystkich wysoko rozwiniętych państwach UE. Są one niezwykle ważnym i pożądanym elementem prawa pracy, gdyż jako prawo autonomiczne, wypracowane przez obie strony - pracodawcę i związki zawodowe:

  • są gwarantem zachowania pokoju społecznego,
  • uszczegóławiają warunki pracy, a także dostosowują ogólne postanowienia Kodeksu pracy do relacji pracownik - pracodawca w danym zakładzie pracy czy branży,
  • zwiększają zaufanie stron.

W Polsce układy zbiorowe pracy są coraz rzadziej spotykanym źródłem prawa pracy, w szczególności na poziomie ponadzakładowym. Przyczyn takiego stanu rzeczy jest kilka: przede wszystkim zawieraniem układów zbiorowych pracy nie są zainteresowani pracodawcy, którzy krytykują dotychczasową formułę oraz wskazują na brak odpowiednich zachęt do ich podpisywania. Problemem jest również zmniejszający się poziom uzwiązkowienia oraz zbyt mała liczba pracodawców objętych zakresem działania związków zawodowych.

Niezbędnym jest zatem wdrażanie kompleksowych działań, zarówno prawnych, jak i pozaprawnych, mających na celu zwiększenie liczby zawieranych układów zbiorowych pracy, a tym samym wzmocnienie ich znaczenia w stosunkach pracy.

sporządził: Paweł Śmigielski, dyrektor Wydziału prawno-interwencyjnego OPZZ