W negocjacjach z pracodawcą często pojawia się konieczność skorzystania z pomocy związkowców niezatrudnionych w danym zakładzie pracy (np. osoby należącej do międzyzakładowej organizacji związkowej), zewnętrznego eksperta czy doradcy. Doświadczenie tych osób, ich wiedza i umiejętności dają możliwość lepszej oraz skuteczniejszej obrony praw i interesów pracowniczych. Udział w różnego rodzaju działaniach związkowych osób spoza zakładu pracy jest naturalną konsekwencją zasad przewidzianych w powszechnie obowiązujących przepisach prawa, w tym związanych z niezależnością i samorządnością organizacji związkowej.

W praktyce możliwości ich działania są mocno ograniczone. Niektórzy pracodawcy nie chcą widzieć na terenie zakładu pracy osób w nim niezatrudnionych, tłumacząc zakaz wstępu wszelkimi możliwymi sposobami, np. zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy, kwestiami ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa czy regulacjami związanymi z RODO. Jest to oczywiście pretekst do tego, aby nie ułatwiać wykonywania ustawowych uprawnień związków zawodowych i maksymalnie ograniczyć możliwości skutecznego działania.

Odwołując się do regulacji międzynarodowych warto pamiętać, iż art. 2 ust. 1 Konwencji 135 MOP dotyczącej ochrony przedstawicieli pracowników w przedsiębiorstwach i przyznania im ułatwień stanowi, iż w przedsiębiorstwie będą przyznane przedstawicielom pracowników takie ułatwienia, które umożliwią im szybkie i skuteczne wykonywanie ich funkcji. Przyznanie takich ułatwień nie powinno jednak utrudniać skutecznej działalności zainteresowanego przedsiębiorstwa.

Powyższa regulacja została dookreślona w pkt 17 ust. 1 Zalecenia nr 143 MOP poprzez wskazanie, iż przedstawiciele związku zawodowego, którzy nie są zatrudnieni w przedsiębiorstwie, lecz którego pracownicy są członkami tego związku, powinni mieć wolny dostęp do takiego przedsiębiorstwa. Pojęcie „wolny dostęp” użyty w powyższej regulacji oznacza, iż działalność związkowa powinna być prowadzona swobodnie, bez nieuzasadnionych utrudnień lub ograniczeń stosowanych przez pracodawcę.

Mając powyższe na uwadze można stwierdzić, że prawo związkowe w komentowanym obszarze nie zapewnia organizacji związkowej wystarczająco skutecznych narzędzi prawnych. Niezbędnym jest zatem, aby do ustawy z dnia 23 maja 1991 roku o związkach zawodowych (Dz. U. z 2019 roku, poz. 263) wprowadzić regulację, która:

  • zagwarantuje wolny wstęp na teren zakładu pracy przedstawicieli związku zawodowego, którzy nie są zatrudnieni u danego pracodawcy, lecz którego pracownicy lub inne osoby wykonujące pracę zarobkowąsą członkami tego związku,
  • uwzględniając specyfikę działania danego zakładu pracy wskaże na układ zbiorowy pracy lub odrębne porozumienie jako miejsce określenia szczegółowych zasad wejścia na jego teren z zastrzeżeniem, że zasady te nie mogą zmierzać do nieuzasadnionego ograniczenia lub wyłączenia prawa do wejścia na teren zakładu pracy.

Ponadto w ustawie związkowej powinny znaleźć się zapisy dotyczące prowadzenia przez związek zawodowy polityki informacyjnej na terenie zakładu pracy, w szczególności regulujące kwestie:

  • wywieszania komunikatów związkowych w miejscach do których pracownicy mają łatwy dostęp (jeśli zakład pracy obejmuje kilka jednostek, prawo do wywieszania komunikatów obejmuje te wszystkie jednostki, w których pracę wykonują pracownicy lub inne osoby świadczące pracę zarobkową),
  • rozprowadzania wśród załogi materiałów związkowych, biuletynów informacyjnych, broszur, publikacji i innych dokumentów, odnoszących się do normalnej działalności związkowej.

Paweł Śmigielski, dyrektor Wydziału prawo-interwencyjnego OPZZ