W Polsce, w zależności od przyjętej metodologii badań, kobiety zarabiają średnio od 7% do 17% mniej niż mężczyźni (średnio około 700 zł). Według danych Eurostatu, w Unii Europejskiej, w 2017 r. luka płacowa pomiędzy kobietami i mężczyznami, a więc różnica pomiędzy kwotą średniego godzinowego wynagrodzenia brutto za pracę kobiet i mężczyzn wyniosła średnio 16%. Sytuacja w państwach członkowskich EU jest zróżnicowana: największą lukę płacową między kobietami a mężczyznami odnotowano w Estonii (23%), a krajem UE o najniższej różnicy w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn jest Rumunia (3%). Od 2010 r. zauważalny jest trend powolnego spadku różnicy pomiędzy średnim wynagrodzeniem kobiet i mężczyzn. Spadek pomiędzy rokiem 2010 i 2017 wynosił 1,1 p.p. W Polsce mimo znacząco niższego wyniku zauważalny jest stały trend minimalnego wzrostu różnicy pomiędzy wynagrodzeniem kobiet i mężczyzn. W 2017 r. luka płacowa wynosiła na polskim rynku pracy 7,2%.

Z danych GUS dotyczących luki płacowej w Polsce wynika z kolei, że różnica pomiędzy wynagrodzeniami kobiet i mężczyzn wynosiła w 2016 r. 18,5%. W porównaniu z wynikami poprzedniego badania wynagrodzeń, zrealizowanego w 2012 r., sytuacja kobiet na polskim rynku pracy nieznacznie się poprawiła. Nierówności płacowe zmniejszyły się bowiem o 1,5 p.p. Wielkość luki płacowej w Polsce bywa różna w zależności od zawodu wykonywanego przez kobiety i mężczyzn. Największe rozmiary przybiera na stanowiskach specjalistycznych i menedżerskich. Pracownice zatrudnione na najwyższych szczeblach zarządzania (jako przedstawicielki władz publicznych, wyższe urzędniczki i kierowniczki) otrzymywały wynagrodzenie o 26% niższe niż mężczyźni wykonujący podobny zawód. Najmniejsze różnice w zarobkach kobiet i mężczyzn odnotowano w grupie pracowników biurowych oraz rolników i zawodów pokrewnych. Rozpiętość dysproporcji w zarobkach kobiet i mężczyzn zmienia się w zależności od branży, w której są oni zatrudnieni. Przeciętne wynagrodzenia kobiet są wyższe jedynie w budownictwie, w transporcie i gospodarce magazynowej, a także sekcji PKD związanej z dostawą wody, gospodarowaniem ściekami i odpadami oraz z rekultywacją. Niższych zarobków niż mężczyźni, kobiety mogą się spodziewać nawet w branżach tak silnie sfeminizowanych, jak edukacja czy opieka zdrowotna i pomoc społeczna. Największe wartości luka płacowa osiąga w oferujących wysokie wynagrodzenia sekcjach związanych z działalnością finansową i ubezpieczeniami oraz informacją i komunikacją.

Różnica w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn zmienia się wraz z wiekiem pracowników. Zazwyczaj jest niższa dla osób wchodzących na rynek pracy. Wysokość luki płacowej była w 2017 r. wyższa w sektorze prywatnym niż w sektorze publicznym. Luka płacowa w 2017 r. w sektorze publicznym wynosiła 2,8%, w porównaniu do 16,1% w sektorze prywatnym.

Pomimo wprowadzenia wyższych standardów prawnych do polskiego prawa pracy realizacja praw osób dyskryminowanych w praktyce jest utrudniona. Osoba taka musi występować o odszkodowanie bez informacji o poziomie płac i luce płacowej w swojej firmie czy instytucji. Uzyskanie odszkodowania zaś ma charakter indywidualny. OPZZ uważa, że należy wprowadzić instrument prawny, który służyłby równości wobec płci w polityce płacowej stosowanej przez pracodawców. Należy zatem wprowadzić u wszystkich pracodawców zatrudniających ponad 20 pracowników obowiązek monitoringu i corocznego informowania Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o procentowej różnicy w poziomie płac kobiet i mężczyzn u danego pracodawcy. Rozwiązanie wprowadzałoby zachęty do głębszej analizy różnic płacowych według płci w danej jednostce i prezentacji wyników. W przypadku identyfikacji u danego pracodawcy różnic płacowych, instrument zobowiązywałby go do podjęcia działań naprawczych.

Sporządził: Norbert Kusiak, dyrektor Wydziału Polityki Gospodarczej i Funduszy Strukturalnych