W Polsce od dłuższego czasu mamy do czynienia z powszechnym stosowaniem na rynku pracy umów cywilnoprawnych. Przedsiębiorcy dążą w ten sposób do ograniczenia kosztów pracy oraz obciążeń publicznoprawnych, jakie są związane z zatrudnianiem pracowników. Poziom ochrony praw osób wykonujących pracę na podstawie zatrudnienia niepracowniczego jest wciąż niewystarczający.

Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych postuluje likwidację patologii związanych z elastycznym rynkiem pracy. Rozpatrzenie wniosku Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych w czerwcu 2015 r. przez Trybunał Konstytucyjny, pozwoliło osobom pracującym na podstawie umów cywilnoprawnych i samozatrudnionym na zrzeszanie się w związkach zawodowych. Wolność zrzeszania się w związkach zawodowych umożliwia tym osobom skuteczną obronę ich praw i interesów.

Obecnie Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych podejmuje dalsze działania mające na celu m.in. ograniczenie możliwości zatrudniania na umowy cywilnoprawne w sytuacji, gdy zachodzą przesłanki zatrudnienia na umowę o pracę. Proponujemy rozwiązania, które mogą przyczynić się do upowszechnienia zatrudniania w ramach stosunku pracy. Wśród tych rozwiązań znajduje się wprowadzenie zasady „domniemania istnienia stosunku pracy” oraz przyznanie inspektorom pracy prawa do wydawania decyzji administracyjnych skutecznie przekształcających umowy cywilnoprawne w umowy o pracę w sytuacjach, gdy praca świadczona jest w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy.

Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych postuluje walkę z fałszywym samozatrudnieniem. W celu obniżenia kosztów pracy wielu pracodawców wymusza zgodę na rozwiązanie umowy o pracę przez pracownika i przejście na tzw. samozatrudnienie, czyli podjęcie jednoosobowej działalności gospodarczej. W praktyce osoby samozatrudnione nie prowadzą działalności gospodarczej, ale wykonują obowiązki pracownika zatrudnionego na umowę o pracę. Nie będąc już pracownikami nie są chronieni przez przepisy prawa pracy oraz jednocześnie są zmuszeni do przestrzegania wytycznych firmy. Sytuacja ta jest tym bardziej krzywdząca, że osoby te odłożą niższy kapitał na emeryturę.

Widzimy konieczność likwidacji barier w zatrudnianiu osób młodych. Są one szczególnie zagrożone pracą na śmieciówkach oraz w ramach bezpłatnych staży i praktyk.
Podkreślamy, że do każdego rodzaju pracy, również praktyk i staży, powinna mieć zastosowanie zasada obowiązku wynagradzania. Konieczne jest także wdrożenie kompleksowego programu w zakresie uzyskiwania kwalifikacji, uznawania formalnej
i nieformalnej nauki oraz porównywalności kwalifikacji.

Zwracamy uwagę jak bardzo ważne jest zapewnienie właściwego nadzoru nad warunkami wykonywania pracy zarobkowej poprzez zwiększenie kontroli i uprawnień Państwowej Inspekcji Pracy. Zasadnicze znaczenie ma również likwidacja barier utrudniających postępowanie kontrolne. W naszej ocenie, powinien zostać zniesiony obowiązek wcześniejszego informowania pracodawcy o zamiarze przeprowadzenia kontroli przez inspektorów pracy. Sankcje nakładane na pracodawców przez inspektorów pracy za naruszenia prawa pracy i bhp powinny zostać przy tym zwiększone.

Sporządziła: Magdalena Kossakowska, Zespół Prawno-Interwencyjny OPZZ.