Zdaniem Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych dla oceny funkcjonowania przepisów podatkowych istotna jest analiza relacji między opodatkowaniem kapitału i pracy. Po pierwsze, polski system podatkowy promuje niskie opodatkowanie dochodów korporacyjnych. Po drugie - bardziej obciąża osoby o niskich dochodach niż osoby o dochodach wysokich.

Wprowadzone ostatnio zmiany podatkowe nie rozwiązały tego problemu. W Polsce nadal mamy do czynienia z niesprawiedliwym i odbiegającym od zachodnich standardów systemem podatkowym. Warto odnotować, że większość państw Unii Europejskiej stosuje progresywny klin podatkowy, co oznacza, że osoby wysoko zarabiające obciążone są podatkami i składkami bardziej niż osoby nisko zarabiające. System podatkowy w Polsce jest natomiast regresywny – bardziej obciąża osoby o niskich dochodach niż osoby o dochodach wysokich. Efektywne obciążenie podatkowe umowy o pracę jest prawie takie samo, niezależnie od tego czy pracownik otrzymuje wynagrodzenie na poziomie płacy minimalnej czy powyżej płacy minimalnej. Dlatego klin podatkowy powinien być bardziej progresywny. W przypadku umów cywilnoprawnych praktycznie nie ma różnicy w efektywnym obciążeniu podatkiem niskich i wysokich dochodów, a opodatkowanie umów cywilnoprawnych jest wyraźnie niższe niż umów o pracę. Taki stan rzeczy utrwala dualizm rynku pracy. W przypadku własnej działalności gospodarczej z kolei wysokie dochody są znacząco niżej opodatkowane niż umowa o pracę, co skłania podatników do fikcyjnego samozatrudnienia. Z wyżej wymienionych powodów rząd powinien zmniejszyć opodatkowanie pracy. Obowiązujące przepisy skutkują bowiem wysokim rozwarstwieniem dochodowym społeczeństwa, któremu sprzyjają stawki podatku PIT (17% i 32%). Skala podatkowa jest tylko z pozoru progresywna; de facto ma charakter liniowy, bowiem podatek 17% płaci 95,94% podatników, a podatek 32% tylko 4,06% najbogatszych osób. Ponadto utrzymywane od wielu lat zamrożenie progów podatkowych oznacza, w związku z inflacją, realny wzrost opodatkowania i większe obciążenie osób o niskich dochodach. Kwota wolna od podatku wzrosła po wielu latach, ale dopiero w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Jej wymiar kwotowy (8000 zł) jest niewystarczający i dotyczy tylko niektórych podatników. Zryczałtowane koszty uzyskania przychodu (250 zł miesięcznie) są na niskim poziomie i nie rekompensują kosztów, które ponosi pracownik w związku z wykonywaną pracą. Dodatkowo wysokie stawki podatku od towarów i usług (VAT) nie sprzyjają osobom o niskich dochodach. Stawki tego podatku zostały podwyższone w 2011 roku z poziomu 7% do 8% oraz z 22% do 23% i miały obowiązywać do 2013 r., jako rozwiązanie okresowe. Obowiązują do dziś, a największe koszty tego ponoszą osoby najbiedniejsze.

W tej sytuacji, w ocenie OPZZ, priorytetowym celem rządu winno być zmniejszenie obciążeń podatkowych osób o najniższych dochodach. W tym celu OPZZ postuluje wprowadzenie zmian w systemie podatkowym, polegających m.in. na:

  • wprowadzeniu silniejszej progresji podatkowej poprzez ustanowienie nowych stawek i progów podatkowych;
  • zmianie zasad ustalania kwoty wolnej od podatku;
  • znacznym podwyższeniu pracowniczych kosztów uzyskania przychodów;
  • zlikwidowaniu 19% podatku liniowego PIT dla przedsiębiorców;
  • zwiększeniu roli podatków majątkowych;
  • zmianie niektórych przepisów dotyczących zwolnień przedmiotowych (art. 21);
  • umożliwieniu podatnikowi odliczenie w rocznym zeznaniu podatkowym składki opłaconej na rzecz związku zawodowego lub też ustanowienia innego rozwiązania pozwalającego osiągnąć podobny skutek, co zapewni równe traktowanie członków związków zawodowych i organizacji pracodawców.

W ocenie OPZZ niezbędne są zmiany w systemie podatkowym, ale o charakterze systemowym. Powinno się je wzmocnić innymi rozwiązaniami z zakresu polityki społecznej, a przyjęty mechanizm ukierunkować na pomoc najmniej zarabiającym podatnikom.

Opracował: Norbert Kusiak, dyrektor Wydziału Polityki Gospodarczej i Funduszy Strukturalnych