7 kwietnia 2021 r. odbyło się spotkanie Rady Dialogu Społecznego poświęcone omówieniu założeniom i pracom nad Krajowym Planem Odbudowy. Obszerną informację w tej sprawie przedstawił Mateusz Morawiecki, prezes Rady Ministrów.

Premier zaznaczył, że przybył na spotkanie RDS bezpośrednio ze spotkania Komisji Wspólnej Rządu i Samorządów RP. Krajowy Plan Odbudowy jest częścią strategicznego planu odbudowy europejskiej i polskiej gospodarki po COVID-19. Polski rząd dotychczas odniósł powodzenie w obronie obszarów płynności i miejsc pracy poprzez uruchomienie tarcz finansowych. Jednocześnie, odbudowa makroekonomicznych mechanizmów popytowych i podażowych to szerszy trudniejszy proces niż działania doraźne. Musi to być zrobione poprzez strategiczne spojrzenie na procesy inwestycyjne. Kluczowe 3 czynniki w tym podejściu to: środki unijne, krajowe i prywatne. Premier Morawiecki podkreślił, że Krajowy Plan Odbudowy składa się z 2 części: a) grantowej (bezzwrotnej), w wysokości 24 mld EUR i wydatkowanej do 2026 r. oraz b) części pożyczkowej, w wysokości 34 mld EUR – przewidującej preferencyjne finansowanie wieloletnie. Dla perspektywy wychodzenia z kryzysu jest do właściwe podejście makroekonomiczne. Kolejną istotną kwestią warunkującą właściwe wdrożenie KPO jest algorytm, który uwzględnia uwarunkowania ekonomiczne, tak aby regionalno-ekonomiczna implementacja Planu była możliwie optymalna i dała szanse rozwojowe na terenach szczególnie potrzebujących.

Realizację KPO wspomogą działania w ramach aktualnych horyzontalnych środków unijnych oraz Nowego Ładu. Ta skumulowana strategia jest pomyślana jako wielki proces inwestycyjny, który w perspektywie kolejnych 5-7 lat znacząco wpłynie na kształtowanie szans rozwojowych dla sektora przedsiębiorstw, efektywności energetycznej, podniesienie efektywności pracy i wynagrodzeń, jak również strukturalny rozwój terenów szczególnie potrzebujących.

Zgodnie ze stanowiskiem przedstawionym przez przewodniczącego Andrzeja Radzikowskiego, OPZZ ocenia, że Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności może oznaczać dla Polski cywilizacyjny skok. KPO zawiera co prawda w wielu miejscach trafne diagnozy i ambitne definiuje cele rozwojowe, ale nie wskazuje precyzyjnie instrumentów służących ich realizacji, co utrudnia ocenę jego zapisów pod kątem deklarowanej przez rząd spójności zaprojektowanych działań z politykami krajowymi i unijnymi.

W ocenie OPZZ projekt nie jest w pełni zgodny z wytycznymi Komisji Europejskiej, w szczególności tymi dotyczącymi wzmocnienia dialogu społecznego. Analiza dokumentu nie przynosi ponadto odpowiedzi na pytanie, czy cele KPO korespondują z założeniami nieupublicznionych dotąd dokumentów tj. Polityką Przemysłową Polski i Nowym Ładem. Wciąż zbyt mało wiadomo na ich temat, dlatego należy wyrazić zaniepokojenie, czy dokumenty te będą względem siebie komplementarne.

W opinii przewodniczącego OPZZ, autorzy Planu w wielu miejscach deklarują silny związek z kluczową rządową strategią, czyli Strategią na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) – dalej „SOR”. Wydaje się jednak, że ta kolejność powinna być odwrotna. W ocenie OPZZ zdefiniowane w strategii najważniejsze wyzwania rozwojowe dla Polski, m.in. pułapka średniego dochodu, nie zostały jak dotąd zrealizowane. Kwestia ta ma zasadnicze znaczenie dla oceny założeń KPO, ponieważ rząd nie odniósł się w nim do kwestii wynagrodzeń w Polsce i konieczności ich stałego wzrostu. Nie wiadomo zatem, czy wobec niepowodzenia realizacji projektu jakim jest SOR, rząd nadal uznaje ten cel za kluczowy. OPZZ oczekuje od rządu zadeklarowania, że adresatem proponowanych w KPO działań będą, obok przedsiębiorców, pracownicy, a priorytetowym celem polityki społeczno-gospodarczej państwa stanie się wyjście z pułapki średniego dochodu i zapewnienie pracującym wyższych wynagrodzeń. Kluczowe postulaty OPZZ w tym kontekście obejmują:

- zapewnienie gwarancji pracowniczych na rynku pracy i rozszerzenia form zabezpieczenia społecznego podczas wprowadzania procesu transformacji energetyki i górnictwa,

- niezbędne wsparcie instytucji rynku pracy i systemu edukacji pod kątem lepszego dopasowania kadr dla gospodarki i zwiększenia współczynnika aktywności zawodowej.

W ocenie OPZZ trudno zakładać, że Polska będzie w najbliższych latach dokonywała przyspieszenia modernizacyjnego ze śmieciowym zatrudnieniem, niepewnością na rynku pracy i niskimi płacami. Dotyczyć to musi zarówno pracowników polskich jak i migrujących. Niestety, rządowi eksperci wysoką jakość miejsc pracy budować chcą poprzez dalsze doskonalenie elastycznych form zatrudnienia – takie podejście jest sprzeczne nie tylko z SOR, ale także zasadami Europejskiego filaru praw socjalnych.

W ocenie OPZZ, wyzwania w obszarze transformacji klimatycznej wymagają, aby projekty finansowane w ramach Krajowego Planu Odbudowy przyczyniały się do tworzenia miejsc pracy, zwłaszcza w sektorach i regionach najsilniej związanych wydobyciem i produkcją energii. OPZZ oczekuje w tym kontekście wdrożenia nowoczesnych rozwiązań, eliminujących emisję szkodliwych substancji, w segmencie energetyki opartej na rodzimych zasobach (przetwarzanie CO2 oraz technologie wodorowe).

Także, w sytuacji, gdy jednym z zaleceń Rady UE dla Polski było zapewnienie zaangażowania partnerów społecznych w proces kształtowania polityk, OPZZ oczekuje ujęcia w KPO zadań związanych ze wspieraniem potencjału partnerów społecznych. Konkretne propozycje w tym zakresie mogłyby być w najbliższym czasie wypracowane przez Zespół problemowy RDS ds. funduszy europejskich

Odnośnie do strategicznej kwestii ochrony zdrowia, OPZZ zwraca uwagę na fakt, że dotychczasowa optyka rządu nie dostrzega w KPO innych zawodów i ich rozwoju niż zawody medyczne. Jednocześnie, w ocenie OPZZ zaplanowano niewystarczające środki w porównaniu do potrzeb budowlanych i sprzętowych w sektora ochrony zdrowia. Zaplanowano 961 mln, co w porównaniu do pozostałych części tego komponentu stanowi nieco ponad 20 proc. Wydatków. OPZZ uznaje za kluczowe wzmocnienie komponentu publicznych usług cyfrowych w sektorze ochrony zdrowia, proponując, aby ten komponent (800 mln euro) był realizowany w ramach komponentu 3 KPO czyli Transformacji cyfrowej. Konkludując, przewodniczący Radzikowski podkreślił, że obecny zapis KPO wskazuje, że Minister Rozwoju, Pracy i Technologii ma być instytucją odpowiedzialną za działania wdrażające wsparcie uzdrowisk. W ocenie OPZZ powinien to być Ministra Zdrowia jako odpowiedzialny za wsparcia lecznictwa uzdrowiskowego.

Przewodniczący OPZZ przedłożył jedocześnie do premiera Morawieckiego prośbę o przedłożenie partnerom społecznym zaktualizowanego projektu KPO do dalszych dyskusji na forum RDS.

[R.K.]