Czym jest godna praca (ang. decent work)? To termin wprowadzony przez Międzynarodową Organizację Pracy (MOP). Godna praca to zatrudnienie, które „(…) szanuje podstawowe prawa człowieka, a także prawa pracowników w zakresie warunków bezpieczeństwa pracy i wynagradzania, poszanowanie integralności fizycznej i psychicznej pracownika podczas wykonywania jego/jej zatrudnienia. (…). Godna praca oznacza możliwości pracy, która jest produktywna i zapewnia godziwy dochód, bezpieczeństwo w miejscu pracy i ochronę socjalną rodzin, lepsze perspektywy rozwoju osobistego i integracji społecznej, swobodę wyrażania swoich decyzji, organizuje i uczestniczy w decyzjach, które mają wpływ na życie pracowników i innych oraz równość szans i równe traktowanie wszystkich kobiet i mężczyzn”. ,,Bezpieczne i zdrowe warunki pracy to podstawa godnej pracy” - to przesłanie z obchodów stulecia Międzynarodowej Organizacji Pracy z 2019 r.

Wydział Polityki Społecznej, Rynku Pracy, Ubezpieczeń i Zdrowia OPZZ



Warunki pracy wymagają poprawy

Stan warunków pracy w Polsce wciąż nie jest zadowalający, pomimo że zarówno liczba osób poszkodowanych w wypadkach przy pracy (o 24,6 proc. mniej niż w 2019 r.), jak i wskaźniki wypadkowości (z 6,15 do 4,62) zmniejszają się.

W roku 2020 co 2 dni pracownik tracił życie z powodu niebezpiecznych warunków pracy (189 ofiar śmiertelnych). Ponad 62,7 tys. poszkodowanych w wypadkach przy pracy i 2,3 mln dni niezdolności do pracy – to dla nas nieakceptowalne statystyki. Podobnie na świecie co 5 minut z powodu złych warunków pracy ginie jedna osoba, a rocznie jest to ponad 2,78 mln zgonów.

Spośród 16,3 mln pracujących w 2020 r., aż 10,7 mln osób wskazało na występowanie w miejscu pracy czynników mających niekorzystny wpływ na zdrowie fizyczne, w tym 66,9 proc. wskazało więcej niż jeden czynnik wpływający negatywnie na zdrowie. Aż 45 proc. pracujących potwierdziło występowanie w miejscu pracy czynników mających niekorzystny wpływ na dobrostan psychiczny, przy czym najwięcej z nich (24,2 proc.) skarżyło się na dużą presję czasu lub nadmierne obciążenie ilością pracy. Czas pandemii pokazał także jak ważne jest eliminowanie ryzyka zarażenia koronawirusem w miejscu pracy i bezpieczne miejsca pracy.

Poprawa warunków pracy to nasz związkowy priorytet

Problematyka ochrony pracy oraz podejmowanie działań na rzecz poprawy stanu bezpieczeństwa i warunków pracy to jeden z priorytetowych obszarów działalności związków zawodowych zrzeszonych w OPZZ. W obliczu takiej skali skutków zagrożeń zawodowych jako związki zawodowe odpowiedzialne za nadzór nad warunkami pracy – nie pozostajemy obojętni na problemy występujące w tym obszarze. Od naszej aktywności w dużym stopniu zależą losy przyszłych pokoleń pracowników i standardy pracy, w jakich będą pracować. Dlatego pokazujemy, że w zakładach pracy, gdzie aktywnie działają związki zawodowe i społeczna inspekcja pracy – bezpieczeństwo pracy ma wyższe standardy, a pracownicy są lepiej chronieni.

Wyzwaniem dla bezpieczeństwa pracy stała się także ochrona pracowników powracających do pracy w różnych etapach pandemii. Pracodawcy częściej doceniali społeczny nadzór nad warunkami pracy, prawnie przypisany związkom zawodowym i społecznej inspekcji pracy.

Przypomnijmy ostatnie hasła promowane przez Międzynarodową Organizację Pracy oraz Międzynarodową Konfederację Związków Zawodowych (ITUC) na rzecz bezpieczeństwa pracy: „Przewidywanie, przygotowanie i reagowanie na kryzys – Postaw na BHP !” oraz ,,Nowe podejście do globalności zarządzania w zdrowie i bezpieczeństwo pracy”. Hasła te podkreślają nierozerwalną więź pomiędzy godną pracą a pracą bezpieczną, przypominają też, że zarządzanie bezpieczeństwem i zdrowiem w pracy jest potrzebne, jak nigdy dotąd.

Rekomendacje związkowe OPZZ na rzecz bezpieczeństwa i poprawy warunków pracy

Poprawa warunków pracy i zdrowia pracowników jest możliwa, ale wymaga podejmowania interdyscyplinarnych działań na wszystkich poziomach: prawnym, praktycznym, międzynarodowym, krajowym, branżowym, zakładowym. W praktyce warto zwrócić uwagę zarówno na działania skierowane na pracownika (kształtowanie postaw pro-bezpiecznych i propagowanie zachowania się pracowników w sytuacjach niebezpiecznych), jak i skierowane na pracodawcę (kształtowanie przekonania, że w złych warunkach pracy nie powstanie produkt dobrej jakości oraz propagowanie myślenia, że poprawa warunków pracy to realny zysk dla przedsiębiorstwa).

OPZZ proponuje podejmowanie działań poprawiających warunki pracy poprzez:

  • systematyczne wzmacnianie statusu Społecznej Inspekcji Pracy poprzez organizowanie wyborów w sytuacjach braku SIP, informowanie PIP o niewykonywaniu zaleceń SIP przez pracodawców, uczestnictwo społecznych inspektorów pracy w szkoleniach
  • kontynuowanie i wzmacnianie partnerskiej współpracy z organami państwowego nadzoru nad warunkami pracy ze związkami zawodowymi i SIP na wszystkich poziomach – dialog
  • systematyczną i wzajemną współpracę z jednostkami medycyny pracy, sprawującymi profilaktyczną opiekę nad pracownikami (dostępność i zakres badań)
  • domaganie się przez zakładowe organizacje związkowe informacji od pracodawcy o zakresie i terminie kontroli jak też współuczestniczenia w postępowaniach pokontrolnych; egzekwowanie w toku czynności kontrolnych od inspektorów pracy ustawowej realizacji obowiązku informowania związków zawodowych i SIP o tematyce i zakresie przeprowadzanej kontroli, analizowania zgłoszonych uwag i spostrzeżeń, informowania o wynikach kontroli i podjętych decyzjach oraz udzielania porad i informacji z zakresu prawa pracy
  • włączenie się przez zakładową organizację związkową w realizację zadań społecznego inspektora pracy
  • prowadzenie przez organizacje związkowe własnych analiz stanu BHP w zakładzie, opartych na badaniach, pomiarach, ocenie ryzyka zawodowego, ale też skargach pracowników, które pozwolą na rzeczywistą ocenę stanu BHP i reagowanie na nieprawidłowości; w tym zakresie można współpracować ze służbami bezpieczeństwa i higieny pracy
  • podejmowanie działań na rzecz promowania problematyki bezpieczeństwa i higieny pracy w środkach masowego przekazu, zwłaszcza w mediach publicznych
  • wzmacnianie działalności szkoleniowej adresowanej do członków związków zawodowych ze strony organów państwowego nadzoru nad warunkami pracy na wszystkich szczeblach
  • wzmożenie działalności kontrolnej i prewencyjnej w odniesieniu do pracowników o stażu krótszym niż rok (największa wypadkowość)
  • zwiększenie uwagi na ocenę ryzyka zawodowego w działalności szkoleniowej i edukacyjnej
  • stałe i aktywne uczestnictwo w monitorowaniu przyczyn wypadków (udział SIP w zespołach powypadkowych), uwzględniające przygotowanie zawodowe pracowników czy jakość szkoleń wstępnych BHP
  • konieczność zwiększenia zaangażowania pracowników na rzecz kształtowania ich pro-bezpiecznych zachowań (efektywny i otwarty dialog, wspólne rozwiązywanie problemów i współpodejmowanie decyzji, zachęcanie do skutecznej komunikacji ,,w górę” oraz ustanawianie skutecznych systemów komunikacji i struktur zarządzania BHP w „dół”)
  • włączanie dobrego zarządzania bezpieczeństwem i zdrowiem do wszystkich obszarów działalności firmy.
  • wzmocnienie tematyki prewencji zagrożeń zawodowych (identyfikacja szkodliwości środowiska pracy) poprzez włączenie pracowników i ich przedstawicieli w ocenę zagrożeń, także psychospołecznych
  • angażowanie związków zawodowych do udziału w kampaniach informacyjnych i projektach, szczególnie w tych działach gospodarki, w których występują zagrożenia zawodowe najczęściej skutkujące wypadkami i/lub chorobami związanymi z pracą
  • wywieranie nacisku na decydentów (europejskich i krajowych) na rzecz przygotowania europejskiej i/lub narodowej strategii BHP na następne dziesięciolecia
  • systematyczne zwiększanie środków finansowych na prewencję wypadkową
  • promocja zdrowia w miejscu pracy – holistyczne podejście niezależne od wieku pracowników i branży.


Działajmy wspólnie na rzecz bezpieczeństwa pracy i poprawy warunków pracy każdego dnia!


oprac. Renata Górna