Polityka klimatyczna Unii Europejskiej obejmuje nie tylko kwestię redukcji emisji gazów cieplarnianych. Zielony Ład przyjęty w 2019 r. przez Komisję Europejską to złożona strategia, która dotyczy również ochrony bioróżnorodności Europy, w tym ochrony lasów. Zasadne cele UE w obszarze ochrony środowiska powinny jednak uwzględniać potrzebę utrzymania miejsc pracy w państwach członkowskich, zwłaszcza w branżach obecnie konkurencyjnych pod względem produkowanych wyrobów. OPZZ ma obawy czy obecna polityka unijna uwzględnia ww. podejście. Dlatego skierowaliśmy do ministra środowiska wniosek o podjęcie na forum unijnym działań chroniących miejsca pracy w krajowym sektorze leśnym, drzewnym i meblarskim gospodarki. Chcemy również omówić tę tematykę na forum Zespołu ds. polityki gospodarczej i rynku pracy Rady Dialogu Społecznego w najbliższym czasie. Sprawę zgłosił OPZZ, przewodniczący Związku Zawodowego "Budowlani", Zbigniew Janowski, który monitoruje wraz z ekspertami Związku oraz Sekcją Leśnictwa Związku Zawodowego Budowlani działania UE w obszarze bioróżnorodności pod kątem utrzymania miejsc pracy w kraju.

Komunikat Komisji Europejskiej maja 2020 r. pn. Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030. Przywracanie przyrody do naszego życia (COM(2020) 380) ma za zadanie zwiększyć poziom ochrony środowiska poprzez m.in. objęcie zabezpieczeniem 30% obszarów lądowych w UE, w tym 10% ochroną ścisłą, szczególnie lasów pierwotnych i starodrzewów. Analiza Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych wskazuje, że realizacja ww. celu w Polsce oznacza objęcie ochroną ścisłą ok. 2,7 mln ha, głównie powierzchni lasów. Przyjęcie przez Komisję Europejską Komunikatu będzie miało zatem niebagatelny wpływ na gospodarkę i rynek pracy.

Intencją Komisji, jest zasadna według OPZZ, ochrona bioróżnorodności środowiska w Europie. Jednak wdrożenie celów określonych w ww. Komunikacie będzie miało w praktyce negatywny wpływ na działalność przedsiębiorstw sektora leśnego i sektorów z nim powiązanych w Polsce oraz ograniczy w nich zatrudnienie o tysiące pracujących. Stąd w ocenie OPZZ konieczne jest podjęcie przez Polskę na forum unijnym działań na rzecz ochrony konkurencyjności krajowego sektora leśnego, drzewnego i meblarskiego oraz utrzymania miejsc pracy w tych sektorach gospodarki. Działania te powinny zostać uzgodnione ze stroną społeczną w ramach dialogu społecznego na forum Rady Dialogu Społecznego.

Eksperci wskazują że, wbrew oczekiwaniom Komisji, wdrożenie celów określonych w ww. Komunikacie pogorszy stan ekosystemów w UE i będzie generować wieloaspektowe trudności praktyczne. Obniżenie skali pozyskania surowca drzewnego z zasobów państw członkowskich UE spowoduje konieczność jego importu spoza UE. Będą to głównie Stany Zjednoczone, Rosja, Kanada, Brazylia i Malezja. Część z tych państw nie prowadzi zrównoważonej produkcji leśnej a ochrona środowiska nie jest w nich zagwarantowana, co prowadzi już teraz do eksploatacji lasów znajdujących się na ich terenach. Wypełnienie celów Komunikatu Komisji będzie prowadzić do pogorszenia stanu środowiska leśnego w państwach nienależących do UE. Zwiększy również globalne emisje szkodliwych dla środowiska substancji w związku z koniecznością transportu surowca drzewnego na duże odległości.

Negatywną konsekwencją wdrożenia Komunikatu Komisji w obszarze bioróżnorodności środowiska będzie przenoszenie działalności prowadzonej w sektorze drzewnym i leśnym poza UE a także utrata potencjału krajowego sektora meblarskiego. Jest to niespójne z oczekiwaniem Komisji, aby państwa członkowskie UE zapewniły zrównoważone łańcuchy dostaw i struktury konsumpcji. Zastępowane produktów drzewnych ich mniej ekologicznymi substytutami tworzonymi np. z plastiku, żelaza, aluminium oraz import drewna do UE będzie również pogarszać bilans światowych emisji substancji szkodliwych dla środowiska. Produkcja substytutów drewna jest bowiem bardziej energochłonna. Objęcie ochroną dodatkowych obszarów leśnych zgodne z zakresem określonym przez Komisję spowoduje znaczny spadek produkcji drewna w UE, a w rezultacie wzrost jego cen, kosztów produkcji a finalnie cen gotowych wyrobów. Utrudniona będzie także realizacja budownictwa drewnianego, promowanego przez Komisję Europejską.

OPZZ niepokoi wpływ realizacji celów Komunikatu Komisji na rynek pracy. Komisja Europejska nie przedstawiła dotychczas analizy skutków ekonomicznych i społecznych zwiększenia w UE ochrony powierzchni leśnych w następstwie określenia celów Komunikatu dotyczącego bioróżnorodności, w tym wpływu tych działań na sektory gospodarki związane z leśnictwem oraz rynek pracy UE. Szacuje się, że w sektorze leśnym i drzewnym łącznie pracuje ponad 461 tys. osób, z czego ponad 200 tys. stanowią pracujący przy produkcji mebli. Przy pozyskaniu drewna i dostarczaniu produktów leśnictwa pracuje w Polsce ponad 55,5 tys. osób, natomiast przy produkcji drewna i wyrobów z drewna ponad 136 tys. osób. Sektor leśny i drzewny odpowiadają za około 2,7% PKB. Jak wskazują prognozy ekspertów, osiągnięcie celów określonych w Komunikacie będzie wiązać się z ograniczeniem bądź likwidacją produkcji przez wiele polskich przedsiębiorstw a przez to utratę miejsc pracy przez tysiące pracowników w nich zatrudnionych. Pozyskanie drewna i gospodarka leśna mają szczególne znaczenie dla rynku pracy na obszarach wiejskich i słabo uprzemysłowionych. Zmniejszenie zatrudnienia będące konsekwencją objęcia ścisłą ochroną większych niż obecnie obszarów lasów pogorszy kondycję ekonomiczną wielu rodzin, co tym mocniej niepokoi OPZZ, że już obecnie wynagrodzenia w ww. sektorach gospodarki są relatywnie niskie na tle innych gałęzi gospodarki. W związku z tym, że działalność drzewna i leśna prowadzona jest, jak już wspomniano, w regionach wiejskich i słabo uprzemysłowionych, ewentualne przekwalifikowanie pracowników i znalezienie nowego miejsca pracy będzie utrudnione. Mobilność tych osób, z uwagi na słabą publiczną infrastrukturę transportową na tych terenach a przez to skomunikowanie z innymi regionami kraju, będzie dla nich kłopotliwa i kosztowna.

Biorąc powyższe pod uwagę uważamy, że zasadne jest wypracowanie porozumienia społecznego w obszarze działań na rzecz ochrony konkurencyjności krajowego sektora leśnego, drzewnego i meblarskiego oraz utrzymania miejsc pracy w tych sektorach gospodarki w związku z wdrażanymi przez Komisję Europejską inicjatywami na rzecz bioróżnorodności środowiska. Realizacja unijnej polityki w tym zakresie powinna bowiem w ocenie OPZZ nastąpić w formie uwzględniającej konkurencyjność sektora drzewnego, leśnego i meblarskiego oraz utrzymanie miejsc pracy w tych sektorach gospodarki kraju.

(KP)