System podatkowy wymaga zmian, jeśli ma zostać uznany za sprawiedliwy społecznie


Katarzyna Pietrzak, Wydział Polityki Gospodarczej i Funduszy Strukturalnych OPZZ


Dziś kończą się konsultacje społeczne projektu ustawy, którego celem jest wdrożenie rozwiązań podatkowych przedstawionych przez rząd w programie Polski Ład.

Wiceprzewodniczący OPZZ, Piotr Ostrowski, przedstawił Ministerstwu Finansów w imieniu OPZZ opinię do tego projektu, w której z jednej strony wskazane zostały rozwiązania ocenione przez OPZZ jako korzystne i zbieżne z Programem OPZZ na lata 2018-2022, a z drugiej strony przekazano postulaty na rzecz naprawy mankamentów obecnego systemu podatkowego.

Uważamy, że system podatkowy, poza określonymi w projekcie, wymaga dodatkowych zmian, jeśli ma zostać uznany za sprawiedliwy społecznie. 

Projekt ustawy powinien zostać uzupełniony o narzędzia, które zlikwidują najpoważniejsze mankamenty obecnego systemu podatkowego a przez to uczynią go w jeszcze większym stopniu progresywnym i sprzyjającym zatrudnieniu na umowę o pracę. 

System podatkowy powinien stanowić narzędzie realizacji polityki na rzecz ograniczania nierówności majątkowych obywateli. Systemowe zmiany powinny w rezultacie zwiększyć dochody do dyspozycji pracujących, szczególnie tych o niskich dochodach.

OPZZ od dawna wnioskuje o wprowadzenie zmian w systemie podatkowym. Obecny system podatkowy jest regresywny – bardziej obciąża osoby o niskich dochodach niż osoby o dochodach wysokich. Większość państw Unii Europejskiej stosuje progresywny klin podatkowy co oznacza, że osoby o wysokich dochodach obciążone są podatkami i składkami bardziej niż osoby nisko zarabiające. Dodatkowo, w naszej ocenie, system podatkowy uprzywilejowuje podmioty prowadzące działalność gospodarczą, w tym osoby fizyczne, kosztem osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę (np. 19% podatek liniowy PIT dla osób prowadzących działalność gospodarczą), co przyczynia się m.in. do negatywnych zjawisk na rynku pracy polegających na zastępowaniu kontraktami cywilnoprawnymi umów o pracę oraz fałszywym samozatrudnieniu. System w tym zakresie wymaga korekty.

OPZZ uznał propozycję wprowadzenia bardziej progresywnego klina podatkowego zawartą w projekcie ustawy za krok we właściwym kierunku. Korzystne dla pracowników będzie podniesienie kwoty wolnej od podatku do 30 tys. zł oraz podwyższenie do 120 tys. zł progu dochodów, po przekroczeniu którego będzie miała zastosowanie 32 proc. stawka podatku. Wymienionym zmianom powinno jednak towarzyszyć znaczące podniesienie pracowniczych kosztów uzyskania przychodu.

Projekt należy również uzupełnić o wprowadzenie w podatku PIT dodatkowych stawek i progów podatkowych przy równoczesnej likwidacji algorytmów służących do wyliczenia tzw. ulgi dla klasy średniej. Uważamy, że silniejsza progresja podatkowa osiągnięta poprzez wprowadzenie nowych stawek i progów podatkowych jest rozwiązaniem prostszym aniżeli mechanizm tzw. ulgi dla klasy średniej zaproponowany przez rząd w projekcie ustawy. Odpowiednio zaprojektowane progi i stawki, uwzględniające zróżnicowany poziom dochodów obywateli, zwłaszcza o niskich dochodach, będą sprzyjać zmniejszeniu nierówności społecznych oraz w większym stopniu ograniczą obecnie regresywny charakter podatku PIT. Aktualny, de facto liniowy charakter opodatkowania dochodów osób fizycznych skutkuje bowiem wysokim rozwarstwieniem dochodowym społeczeństwa i nie sprzyja urzeczywistnieniu konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej. Tym bardziej, że jednocześnie oprócz tego preferencyjnie opodatkowuje działalność gospodarczą osób fizycznych.

W podatku PIT brakuje mechanizmu corocznej waloryzacji głównych jego parametrów, takich jak progi podatkowe, kwota wolna czy koszty uzyskania przychodu, co uzależnia ich wysokość od arbitralnej decyzji a zamrożenie poziomu parametrów oznacza wzrost efektywnej stawki opodatkowania. Projekt ustawy nie przewiduje jednak zmian w tym zakresie, co w opinii OPZZ wymaga korekty.

Jednocześnie projekt zawiera problematyczne rozwiązania, które wymagają ponownej analizy. Przede wszystkim projekt jest obszerny i proponuje skomplikowane rozwiązania, które będą przysparzać podatnikom trudności w stosowaniu. Wspomniana ulga dla klasy średniej jest skomplikowana i nie obowiązuje emerytów pobierających świadczenie powyżej 5 tys. zł. Przez to nie premiuje aktywności zawodowej, pracy na umowę o pracę i przekazywania składek do systemu ubezpieczeń społecznych. Jeśli rząd utrzyma w projekcie mechanizm ulgi dla klasy średniej powinien nią objąć również emerytów pobierających świadczenia powyżej 5 tys. zł. Biorąc pod uwagę wyżej wspomnianą problematykę emerytalną OPZZ w swojej opinii zwrócił uwagę, że Polski Ład powinien zostać uzupełniony o regulacje związane z emeryturami stażowymi.

Na przychylność zasługują przepisy projektu ustawy, które mają za zadania ograniczyć szarą strefę w zatrudnieniu. Korzystne są również rozwiązania zakładające wzrost składki na ubezpieczenie zdrowotne, które ograniczają arbitraż podatkowo-składkowy, poprzez zastosowanie formuły nieodliczanej od podatku składki zdrowotnej, ponieważ celem ww. rozwiązania jest podniesienie publicznych nakładów na opiekę zdrowotną do 7 proc. PKB. Działanie to zwiększy sprawiedliwość społeczną systemu podatkowego, poprzez wzmocnienie jego spójności, choć należy podkreślić, że wciąż nie wszystkie grupy społeczne jednakowo partycypują w tym wzroście (płatnicy ryczałtowi, rolnicy). 

OPZZ uważa wzrost nakładów na ochronę zdrowia za konieczny, choć także zwraca uwagę, że w obecnej formie odbywa się on kosztem wzrostu obciążeń wynagrodzeń i emerytur. 

Powyższą zmianę należy również rozpatrywać w powiązaniu z planowanym wprowadzeniem tzw. ulgi dla klasy średniej. Dlatego też w naszej ocenie ważne jest, aby składka zdrowotna w całości trafiała do Narodowego Funduszu Zdrowia, co powinno wynikać z przepisów ustawy. Konieczne jest ponadto opracowanie programów poprawy dostępności do usług medycznych i ich jakości. Bez tego trudno będzie przekonać pracujących do rzetelnego wpłacania wyższych składek zdrowotnych.

Niezależnie od uwag zgłoszonych przez OPZZ do projektu ustawy, uznaliśmy za zasadne uzupełnienie jego treści o następujące rozwiązania:

  • przywrócenie stawek podatku VAT w wysokości 7% i 22%,
  • wprowadzenie rozwiązań, które pozwoliłyby podatnikowi odliczyć w rocznym zeznaniu podatkowym kwotę składki opłaconej na rzecz związku zawodowego lub ustanowienie innych rozwiązań pozwalających osiągnąć podobny skutek,
  • propozycje podatku cyfrowego i podatku od transakcji finansowych.