Do OPZZ skierowano projekt Krajowego Programu Reform na 2022/2023. To dokument, który rząd obowiązkowo musi co roku przygotować w ramach zarządzania gospodarczego UE (Semestru Europejskiego) i przekazać go Komisji Europejskiej do oceny. W dokumencie powinny zostać przedstawione reformy i inicjatywy, które będą podejmowane w Polsce, aby wypełnić Zalecenia Rady UE wydane w poprzednim roku a także stanowić odpowiedź na wyzwania określone przez Komisję Europejską w jej komunikatach na początku roku.

Z uwagi na to, że do Semestru Europejskiego została włączona kontrola realizacji przez państwa członkowskie UE celów zrównoważonego rozwoju określonych w Agendzie ONZ 2030 oraz Europejskiego Filaru Praw Socjalnych w projekcie Krajowego Programu Reform powinny się znaleźć również działania wypełniające treść tych dokumentów. To istotne ze społecznego punktu widzenia ponieważ dokumenty te zawierają zobowiązania rządu do podejmowania działań na rzecz godnej pracy i poprawy warunków pracy oraz życia obywateli.

Opinię do projektu przygotował Wydział Polityki Gospodarczej i Funduszy Strukturalnej oraz Wydział Polityki Społecznej, Rynku Pracy, Ubezpieczeń i Ochrony Zdrowia z Biura OPZZ.

W opinii, OPZZ krytycznie ocenił projekt Krajowego Programu Reform z uwagi na określenie w nim niewystarczające działania oraz ich nieadekwatny wymiar biorąc pod uwagę wyzwania społeczne. Szereg działań, na przykład w obszarze zwiększenia liczby miejsc opieki nad dziećmi w żłobkach i przedszkolach jest realizowanych od lat, jednak w ograniczonym stopniu przekładają się one na wypełnienie potrzeb w tym zakresie. Podobnie, rząd realizuje programy w obszarze mieszkalnictwa, jednak nie ogranicza to skuteczne deficytu mieszkań, zwłaszcza wśród osób nisko zarabiających. Program jądrowy, budzący zresztą kontrowersje, wykonywany jest z wieloletnim opóźnieniem. Przykłady można mnożyć. Ponadto, odpowiedź na cele określone w Agendzie oraz Filarze jest w naszej ocenie niewystarczająca.

OPZZ skupił się na ocenie wyzwań związanych funkcjonowaniem pracowników. Zwróciliśmy uwagę na brak zaplanowanych działań w obszarze systemu wynagradzania pracowników w gospodarce. Uznaliśmy także za niewystarczające, wskazane w Krajowym Programie Reform, działania mające na celu ograniczenie luki płacowej, czy nierównego opłacania pracy wykonywanej przez pracowników różnej płci.

Przedstawiliśmy w związku z tym postulaty:

  • wprowadzenia do systemu prawa przepisów ustanawiających stały mechanizm ustalania wskaźnika przyrostu wynagrodzeń u przedsiębiorców na dany rok oraz obligatoryjność corocznych negocjacji płacowych w przedsiębiorstwie w oparciu o wskaźnik rekomendowany przez związki zawodowe i pracodawców na poziomie Rady Dialogu Społecznego. Działanie to przyczyni się jednocześnie do poprawy jakości dialogu społecznego w kraju a przez to realizacji Zalecenia Rady dotyczącego zapewnienia zaangażowania partnerów społecznych w proces kształtowania polityki państwa.;
  • wypracowania systemowego rozwiązania w zakresie kształtowania płac w sektorze publicznym. Rozwiązanie powinno uwzględniać między innymi powiązanie kwot bazowych ze wzrostem PKB lub przeciętnym wynagrodzeniem w gospodarce narodowej. Zwiększy to motywację do podejmowania pracy w państwowej sferze budżetowej i zagwarantuje wysoką jakość usług publicznych.;
  • szybszego wzrost minimalnego wynagrodzenia za pracę, który powinien być podstawą do działań na rzecz wzrostu płac w gospodarce. Z uwagi na to, że płaca minimalna nadal nie pozwala na godne życie a dynamiczny wzrost inflacji negatywnie wpływa na zmniejszenie realnych dochodów do ich dyspozycji najmniej zarabiających pracowników konieczny jest szybszy wzrost płacy minimalnej. Ponadto wnioskujemy, aby, minimalne wynagrodzenie za pracę stało się wynagrodzeniem zasadniczym (kategorią jednoskładnikową). Proponujemy, aby powyższe zostało osiągnięte poprzez wyłączenie wszystkich dodatków wchodzących w skład tej kategorii wynagrodzenia.;
  • zmiany prawa umożliwiającego wynagradzanie pracownika zatrudnionego do pracy przy zbiorach poniżej wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę.;
  • zmiany zasad dotyczących mechanizmów przejrzystości wynagrodzeń oraz mechanizmów egzekwowania. Zaproponowaliśmy wprowadzenie obowiązku monitoringu wynagrodzeń w przedsiębiorstwach, który pozwoli przeciwdziałać luce płacowej pomiędzy zarobkami kobiet i mężczyzn. Rozwiązanie to zachęci firmy do głębszej analizy różnic płacowych według płci w danej jednostce i prezentacji wyników. W przypadku identyfikacji u danego pracodawcy różnic płacowych, instrument zobowiązywałby go do podjęcia działań naprawczych. Ponadto, wszyscy pracodawcy zatrudniający ponad 20 osób powinni mieć obowiązek monitorować i informować rząd o różnicach w płacach kobiet i mężczyzn. Wskazaliśmy również na potrzebę uzupełnienia KPR o zadanie wzmocnienia potencjału kontrolnego Państwowej Inspekcji Pracy celem umożliwienia większej intensywności działań tej instytucji w obszarze równego traktowania pracowników pod względem płacowym.

Poza postulatami dotyczącymi systemu wynagradzania pracowników, zaproponowaliśmy również zmiany w systemie podatkowym, których wprowadzenie miałoby pozytywny wpływ na sytuacją dochodową obywateli oraz zwiększenie sprawiedliwości społecznej tego systemu.

OPZZ krytycznie ocenił ponadto działanie określone w Programie polegające na reformie systemu budżetowego jako odpowiedzi na wyzwanie zapewnienia stabilności finansom publicznym. Choć działania to jest potrzebne to dotychczasowa jego realizacja nie przyniosła pożądanych efektów. OPZZ wskazało na negatywne praktyki w obszarze zarządzania finansami publicznymi, które dostrzegaliśmy mimo, że niemal corocznie w Krajowych Programach Reform było wskazywane zadanie reformy systemu budżetowego. Wskazaliśmy zatem na potrzebę realnej zmiany praktyk rządu, które ograniczają transparentność finansów publicznych oraz społeczny nadzór nad nimi.

Sceptycznie odnieśliśmy się również do działań w zakresie poprawy jakości konsultacji społecznych. Wobec Zalecenia Rady UE dotyczącej tego obszaru działania państwa, rząd zaproponował zmianę Regulaminów Rady Ministrów, Sejmu i Senatu. Zmiany mają zwiększyć przestrzeganie obowiązku przeprowadzania konsultacji projektów aktów prawnych oraz wprowadzić go dla projektów poselskich i senackich. W ocenie OPZZ, istotna będzie praktyka postępowania instytucji i organów publicznych i realne przestrzeganie przez nich ustawowego obowiązku konsultacji społecznych.

OPZZ przygotował również propozycje uzupełnienia projektu Krajowego Programu Reform o działania w obszarze rynku pracy oraz ochrony zdrowia. Wskazaliśmy na potrzebę działań w obszarze ograniczenia segmentacji rynku pracy, ochrony socjalnej wszystkich osób pracujących na podstawie umów cywilnoprawnych oraz specjalnych działań zmniejszających bezrobocie w regionach, gdzie jest ono znacząco wyższe aniżeli średnia krajowa. Postulowaliśmy również o uzupełnienie Programu o działania na rzecz reform z zakresu zdrowia psychicznego, przygotowania systemu do dalszego reagowania w przypadku wystąpienia stanów nagłych wzmocnienia oraz rozwoju innych zawodów związanych z ochroną zdrowia.

Opinię do projektu Krajowego Programu Reform 2022/2023 skierowaliśmy do Ministerstwa Technologii i Rozwoju, które jest odpowiedzialne za koordynację prac nad tym dokumentem i skierowanie go pod obrady Rady Ministrów pod koniec kwietnia br. Uwagi partnerów społecznych będą również omawiane na specjalnie w tym celu zorganizowanym Zespole do spraw Strategii Europa 2020.

(KP)