Trwają prace nad projektem budżetu państwa na rok 2022. Rada Dialogu Społecznego nie wypracowała wspólnej opinii do planu finansowego państwa na przyszły rok, dlatego Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych przekazało rządowi własną opinię, w której negatywnie oceniło wydatki i dochody budżetu państwa oraz politykę budżetową. Już niedługo projekt budżetu trafi do Parlamentu.

Norbert Kusiak, dyrektor Wydziału Polityki Gospodarczej i Funduszy Strukturalnych OPZZ

OPZZ w opinii zauważa, że plan finansowy państwa na rok 2022 zawiera zmienione dane makroekonomiczne zaprezentowane partnerom społecznym w Założeniach projektu budżetu państwa na 2022 r. Z uwagi na coraz lepszą kondycję gospodarki oraz w wyniku licznych uwag środowiska związkowego, w tym Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych, rząd zdecydował się podwyższyć prognozę produktu krajowego brutto (PKB) z 4,3 proc. do 4,6 proc. oraz wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych z 2,8 proc. do 3,3 proc.

Choć strona rządowa nie uwzględniła w projekcie budżetu państwa wpływu Krajowego Planu Odbudowy na PKB, można założyć, że przyszły rok będzie czasem odbicia gospodarczego i powrotu na ścieżkę wysokiej koniunktury. OPZZ podkreślało w trakcie prac nad Założeniami projektu budżetu państwa na rok 2022, że przyjęte do konstrukcji planu finansowego niektóre wskaźniki makroekonomiczne są zbyt zachowawcze i konserwatywne, co zniekształca prognozę wzrostu gospodarczego w przyszłym roku oraz może skutkować próbą ograniczenia wydatków socjalnych i wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej. Prognozy OPZZ zostały potwierdzone przez Główny Urząd Statystyczny (GUS). W II kwartale br. odnotowano ponadprzeciętny wzrost produktu krajowego brutto o 11,1 proc. (r/r) oraz konsumpcji gospodarstw domowych (wzrost o 13,3 proc.). Takie tempo odbudowy aktywności gospodarczej powinno utrzymać się w kolejnych dwóch kwartałach. W lipcu br. wzrosła także produkcja przemysłowa o 9,8 proc. r/r. Warto zauważyć, że wzrost produkcji sprzedanej (w cenach stałych) odnotowano w 27 (spośród 34) działach przemysłu.

Mimo zmiany głównych założeń makroekonomicznych, ponownej analizy wymaga optymistyczna prognoza w zakresie spożycia prywatnego (5,7 proc.). Należy przypuszczać, że negatywnie na wzrost konsumpcji prywatnej wpływać będzie decyzja o zamrożeniu wskaźnika wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz niewystarczająca dynamika wzrostu minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Wątpliwości budzi także prognoza nakładów brutto na środki trwałe (wzrost z 3,9 proc. do 6,6 proc.), tym bardziej, że nie wskazano w projekcie wpływu wdrażania Europejskiego Zielonego Ładu na inwestycje prywatne i publiczne oraz uruchomienia środków unijnych w obszarze sprawiedliwej transformacji. Przeciągająca się dyskusja w Komisji Europejskiej na temat Krajowego Planu Odbudowy oraz negatywne nastroje inwestycyjne wśród przedsiębiorców każą ze sceptycyzmem odnieść się do zaprezentowanej w projekcie budżetu prognozy w tym zakresie.

Także prognoza inflacji (3,3 proc.) jest poważnym zagrożeniem dla realizacji zawartych w projekcie budżetu państwa rozwiązań społeczno-gospodarczych. W ocenie OPZZ poziom inflacji powinien zostać skorygowany w górę. Rządowa prognoza jest obarczona ryzykiem.

W ocenie OPZZ korekta budżetu w ww. zakresie powinna pozwolić lepiej wykorzystać potencjał wzrostu gospodarczego i środki finansowe zapisane w projekcie budżetu. Aby tak się jednak stało konieczne jest wycofanie się rządu z działań blokujących szybszy wzrost wynagrodzeń.

Stabilizująca reguła wydatkowa

W projekcie budżetu zakłada się obniżenie deficytu budżetu państwa w 2022 r. do poziomu 30 mld zł. Na jego wysokość bez wątpienia będzie miało wpływ przenoszenie wydatków między działami budżetu i wyłączenie niektórych z nich poza budżet państwa. Takie zabiegi księgowe ograniczają przejrzystość budżetu państwa, utrudniają ocenę całościowego obrazu kondycji finansów publicznych i wpływają na strategię konsolidacji finansów publicznych, w tym na tempo powrotu do stosowania standardowej stabilizującej reguły wydatkowej.

Podkreślić należy, że Komisja Europejska zachęca do kontynuowania działań antykryzysowych i wspierania ożywienia gospodarczego. W związku z tym OPZZ oczekuje, że wydłużenie na 2022 rok klauzuli wyjścia ze stabilizującej reguły wydatkowej będzie służyło dalszemu wspieraniu pracowników i gospodarki a nie ograniczaniu wydatków.

Warto też podkreślić, że Rada EU rekomenduje Polsce zwrócić szczególną uwagę na strukturę finansów publicznych, zarówno po stronie dochodowej, jak i wydatkowej oraz na jakość działań budżetowych, tak aby zapewnić zrównoważone i inkluzywne ożywienie gospodarcze. W tym kontekście niepokoi, że udział wydatków budżetu państwa w PKB w 2022 r. wyniesie 18,6 proc. wobec 19,3 proc. w roku 2021, co oznacza spadek o 0,7 p.p. przy jednoczesnym nominalnym wzroście wydatków oraz wzroście PKB. Oznacza to, że rząd przystąpi do konsolidacji finansów publicznych i ograniczania wydatków już w 2022 r. a nie jak deklaruje się w 2023 r.

Zmiany podatkowe

OPZZ uważa, że państwo powinno tworzyć najlepsze warunki do tego, aby poprawa sytuacji materialnej gospodarstw domowych i wzrost dochodów do ich dyspozycji były oparte o dochody z pracy. Niezbędny jest nie tylko wzrost wynagrodzeń, w szczególności płac niskich, ale także zmniejszenie opodatkowania pracy. Są to działania kluczowe dla wzrostu jakości miejsc pracy w kolejnych latach. OPZZ oczekuje zatem pełnego uwzględnienia po stronie dochodowej skutków finansowych wprowadzenia „Polskiego Ładu”, w szczególności podniesienia kwoty wolnej od podatku do 30 tys. złotych oraz podwyższenia do 120 tys. zł progu dochodów, po przekroczeniu którego ma zastosowanie 32 proc. stawka podatku.

Rynek pracy

OPZZ uważa, że przeprowadzona diagnoza sytuacji na rynku pracy jest niedostateczna i nie w pełni oddaje rzeczywistą sytuację na rynku pracy. Założeniem jest wzrost przeciętnego zatrudnienia w gospodarce narodowej o 0,5 proc. w 2021 r., a w 2022 r. o 0,7 proc. Zakłada się wzrost popytu na pracę, który powinien z kolei przełożyć się na spadek liczby zarejestrowanych bezrobotnych po wzroście zanotowanym w 2020 r., oraz na lekki spadek stopy bezrobocia do odpowiednio 6,0 proc.-5,9 proc. na koniec lat 2021-2022. Projekt nie zawiera między innymi informacji o procesach migracyjnych, prognoz dotyczących tych procesów ani rekomendacji działań z tym związanych.

Wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej

Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych uważa, że decyzja o zwiększeniu funduszu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej o 4,4 proc. jest krokiem we właściwym kierunku, ale niewystarczającym, aby poprawić sytuację pracujących w jednostkach budżetowych i nadrobić wieloletnie zaległości we wzroście płac, spowodowane zamrażaniem wynagrodzeń przez kolejne rządy. Taki sposób kształtowania płac skutkować będzie uznaniowością podwyżek i nasili antagonizmy społeczne. Dostrzegamy, że rząd uwzględnił nasze postulaty i argumenty dotyczące podwyżek wynagrodzeń, niemniej jednak OPZZ podtrzymuje opinię, że średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej w 2022 r. powinien wynosić 112,0 proc. Proponowane przez rząd zamrożenie wskaźnika, przy wysokiej inflacji, spowoduje nie tylko realny spadek wynagrodzeń, ale także nasili niepokoje społeczne i protesty. OPZZ oczekuje zatem, że Rada Ministrów zmieni swoją decyzję i podniesie w 2022 r. wynagrodzenia o 12 proc., zgodnie ze stanowiskiem central związkowych z dnia 19 maja 2021 r. Jest to możliwe w sytuacji, gdy w budżecie państwa na rok 2021, po raz kolejny, odnotowano nadwyżkę oraz przyznano kilkudziesięcioprocentowe podwyżki wynagrodzeń osobom sprawującym funkcje publiczne, co utrwala nierównowagę pomiędzy wynagrodzeniami pracowników i polityków.

OPZZ oczekuje ponadto, że wobec zamrożenia wskaźnika wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej rząd wycofa się z zamiaru zwiększenia wynagrodzeń członków zarządów i organów nadzorczych spółek z udziałem Skarbu Państwa z 66 056 zł miesięcznie do 76 068 tys. miesięcznie, czyli o 10 012 zł (15,1 proc.).

Wynagrodzenia nauczycieli

OPZZ negatywnie opiniuje część projektu ustawy budżetowej na rok 2022 dotyczącą ustalenia kwoty bazowej dla nauczycieli. W treści art. 9 ust. 2 projektu ustawy stwierdzono, że zgodnie z art. 30 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela kwota bazowa dla nauczycieli w roku 2022 wynosić będzie 3.537,80 zł. Tak więc kwota ta została ustalona w wysokości obowiązującej od dnia1 września 2020 r., według brzmienia art. 9 ust. 2 pkt 2 ustawy budżetowej państwa na rok 2020. Jest to więc drugi rok zamrożenia kwoty bazowej dla nauczycieli w ustawie budżetowej. Oznacza to brak zabezpieczenia środków finansowych w budżecie państwa na rok 2022 w zakresie podwyżek wynagrodzeń nauczycieli. Ponadto oznacza także zdecydowany spadek siły nabywczej wynagrodzeń nauczycielskich. Uwzględniając najwyższą od 20 lat inflację uznać należy, że kwota bazowa określona w projekcie ustawy budżetowej nie zabezpiecza nawet utrzymania siły nabywczej wynagrodzeń nauczycieli w roku 2022.

Wysokość subwencji oświatowej również nie zabezpiecza prawidłowej realizacji zadań edukacyjnych przez jednostki systemu oświaty, biorąc pod uwagę choćby skutki finansowe związane z koniecznością zabezpieczenia szkół przed niebezpieczeństwem zachorowania na COVID-19, a także dodatkowych zadań nauczycieli związanych z nadrabianiem zaległości w programie nauczania z okresu ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z pandemią. Jest także oczywiste, że wzrost części oświatowej również wskazuje na brak planowanego podwyższenia wynagrodzeń nauczycielskich w roku 2022.

Wynagrodzenia w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych

OPZZ postuluje zwiększenie funduszu wynagrodzeń ZUS w 2021 r. celem pokrycia inflacji oraz zwiększenia wskaźnika wzrostu funduszu wynagrodzeń o co najmniej 12 proc. na 2022 r.

W Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych obecnie zatrudnionych jest 570 osób, które otrzymują wynagrodzenie minimalne, a znaczna grupa pracowników z kilkuletnim stażem zarabia niewiele więcej ponad minimalne wynagrodzenie. Dodatkowo zauważyć należy, że od wielu lat w ZUS nie jest wypłacany dodatek stażowy. Pracodawca stara się skrzętnie ukrywać przed opinią publiczną niskie wynagrodzenia pracowników podając do publicznej wiadomości kwoty przeciętnego wynagrodzenia wynikające wprost z podziału funduszu wynagrodzeń. Takie przedstawianie danych powoduje wliczanie do przeciętnego wynagrodzenia pracownika składników takich jak: nagrody jubileuszowe, odprawy emerytalne, ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy itp.

Minimalne wynagrodzenie za pracę

Uwzględniając prognozowane wskaźniki makroekonomiczne OPZZ negatywnie ocenia decyzję Rady Ministrów, aby wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę od dnia 1 stycznia 2022 r. wynosiła 3010 zł brutto (19,70 zł minimalna stawka godzinowa). W praktyce oznacza to wzrost płacy minimalnej o 7,5 proc., czyli jedynie o 6 zł brutto ponad ustawowe minimum.

Wyjście z kryzysu gospodarczego wynikającego z pandemii powinno być oparte o działania na rzecz podniesienia wynagrodzeń, dlatego OPZZ zaproponowało w maju br., w trakcie negocjacji płacowych, aby minimalne wynagrodzenie za pracę wzrosło o co najmniej 10,71 proc.

Waloryzacja świadczeń emerytalno-rentowych

Waloryzacja świadczeń emerytalno-rentowych od 1 marca 2022 r. wskaźnikiem waloryzacji na poziomie 104,89%, oznacza podtrzymanie stanowiska rządu, iż świadczenia będą waloryzowane wskaźnikiem towarów cen i usług konsumpcyjnych w poprzednim roku kalendarzowym powiększonym o 20 proc. realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia. OPZZ podtrzymuje stanowisko, że uznaje propozycję rządu jako niewystarczającą i opowiada się za tym, że waloryzacja świadczeń emerytalno-rentowych powinna zostać przeprowadzona z uwzględnieniem co najmniej 50 proc. realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia za pracę w 2021 roku.

Finansowanie ochrony zdrowia

OPZZ dostrzega i pozytywnie ocenia znaczący wzrost wydatków budżetowych w części zdrowia aż o 27 proc. (15 126 708 tys. zł wobec 2021 r. – 11 905 100 tys. zł), choć łącznie, we wszystkich działach budżetu wydatki wzrastają średnio o 4,4 proc. (21 024 689 tys. zł. wobec 20 128 795 tys. zł w 2021 r.).

Warto jednak rozważyć wzmocnienie finansowe (zarówno instytucjonalno-kadrowe, jak i płacowe) Państwowej Inspekcji Sanitarnej. To istotny obszar ochrony zdrowia publicznego, także z uwagi na strategiczną rolę organów inspekcji na rzecz zachowania bezpieczeństwa sanitarno-epidemiologicznego państwa, nie tylko w czasie pandemii, choć to także istotny argument za wzmocnieniem finansowym tej instytucji. Obecne środki na realizację zadań tej instytucji zaplanowane w budżetach wojewodów w wysokości 1 679 275 tys. zł i stanowią o nieco ponad 5 proc. więcej wobec roku 2021.

Program Rodzina 500 plus

Poziom finansowania Programu Rodzina 500 plus (40,5 mld zł w 2022 r.) nie uwzględnia ostatnio planowanych zmian nowelizacji Programu, skutkujących koniecznością zwolnienia z pracy osób dotychczas realizujących ww. zadanie w gminach. Ostrożnie szacowany koszt wypłat zasiłków dla osób bezrobotnych wyniesie miesięcznie ok. 12 mln złotych, co daje łączną kwotę 72 mln w ciągu 6 miesięcy podstawowego czasu korzystania z zasiłku. Należy przy tym uwzględnić kwoty wypłaconych odpraw oraz zasądzonych odszkodowań dla pracowników, a także długofalowe koszty pomocy, np. społecznej dla rodzin ww. osób, jeśli pozbawione zostaną one dotychczasowych źródeł dochodu. To istotne, zwłaszcza, że według stanu na koniec 2019 r. za obsługę Programu Rodzina 500 plus odpowiadało 11934 pracowników zatrudnionych głównie na umowie o pracę.

Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych

OPZZ negatywnie ocenia zaplanowane oszczędności (345 mln zł) w wydatkach budżetu państwa w roku 2022 z tytułu zamrożenia wysokości odpisu na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych (ZFŚS) dla pracowników, nauczycieli oraz dla emerytów i rencistów otrzymujących świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego służb mundurowych.

W 2022 r. odpis podstawowy na jednego pracownika (37,5 proc. podstawy) wzrośnie z 1 550,26 zł do 1 662,97 zł (wzrost o 112,71 zł tj. o 7,3 proc.). Wysokość odpisu na ZFŚS będzie ustalana na podstawie przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2019 r. (obecnie w drugim półroczu 2018 r.) ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, które wynosi 4 434,58 zł.

OPZZ oczekuje, że wysokość odpisu na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych będzie w 2022 r. wynikać będzie wprost z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, czyli wyniesie37,5 proc. przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w 2021 lub w drugim półroczu 2021, jeżeli przeciętne wynagrodzenie z tego okresu stanowiło kwotę wyższą.

Fundusz Pracy

OPZZ pozytywnie ocenia uwzględnienie przez rząd zgłaszanego od wielu lat przez OPZZ postulatu, że koszty związane ze specjalizacją oraz realizacją staży podyplomowych lekarzy, lekarzy dentystów, pielęgniarek i położnych nie powinny być finansowane z Funduszu Pracy. Działanie to nie jest związane z celami powołania Funduszu i w związku z tym błędem było wykorzystywanie przez ostatnie lata jego środków na ten cel. Nadal jednak ze środków Funduszu będą finansowane zadania w zakresie rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3, co oceniamy jako niekonsekwencję rządu odnośnie przeznaczania środków finansowych Funduszu na cele sprzeczne z jego powołaniem.

Otwarte Fundusz Emerytalne

OPZZ domaga się jednoznacznej decyzji rządu w sprawie przyszłości OFE oraz jej skutków finansowych. Funkcjonowanie systemu OFE w dotychczasowym kształcie jest nieuzasadnione i niezbędna jest jego likwidacja w możliwie najbliższym czasie. Stąd w ocenie OPZZ zasadne jest, by projekt ustawy budżetowej brał pod uwagę jednoznaczne w tym względzie plany związane z likwidacją OFE ze względu na skutki tej decyzji dla systemu finansów publicznych.

Prewencja rentowa

OPZZ negatywnie ocenia obniżenie o 10 proc. wobec roku poprzedniego wydatków budżetowych zaplanowanych na prewencję rentową (plan: 252 500 tys. zł wobec 280 045 tys. zł w 2021 r.).

Według danych ZUS z 2020 r., programem rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS objętych zostało 90,6 tys. ubezpieczonych i jest to tendencja rosnąca, stąd w ocenie OPZZ nieuzasadnione jest zmniejszenie finansowania tego działu.

Państwowa Inspekcja Pracy

Wydatki budżetowe na 2022 rok z przeznaczeniem na działalność Państwowej Inspekcji Pracy (w wysokości 416 448 tys. zł) wymagają zwiększenia, z uwagi na konieczność wzmocnienia skuteczności i efektywności działań nadzorczo-kontrolnych i prewencyjnych inspekcji oraz poprawę sytuacji kadrowo-płacowej tej instytucji. Pomimo, iż plan zakłada wzrost o 11,5 proc. wobec roku ubiegłego, wzrost ten nie wyczerpuje potrzeb zawiązanych z realizacją ustawowych zadań inspekcji.

Problemem są niedobory kadrowe i niski poziom wynagrodzeń, wobec wymagań związanych z pracą w urzędzie. Z danych inspekcji pracy wynika, że od 2019 r. w strukturach inspekcji następuje spadek zatrudnienia, a prowadzone przez urząd nabory nie przynoszą oczekiwanych efektów, także z uwagi na nieatrakcyjne wynagrodzenia.

Dywidendy

Znacząco wzrastają prognozowane dochody niepodatkowe z tytułu dywidend i wpłat z zysku – 2,3-raza większe od zaplanowanych na 2021 r., choć mają być niższe o niemal połowę od tegorocznego planowanego wykonania. Pytanie, czy rząd uwzględnił potrzebę utrzymania potencjału inwestycyjnego przedsiębiorstw, w kontekście np. zielonej transformacji.

Dialog Społeczny

Pozytywnie należy ocenić zwiększenie limitu wydatków na funkcjonowanie Rady Dialogu Społecznego oraz Biura Rady Dialogu Społecznego w 2022 r. Aby jednak przyczyniło się to do rozwoju instytucji dialogu społecznego w przestrzeni publicznej i sprawniejszego realizowania ustawowych zadań Rady Dialogu Społecznego nakłady te powinny być jednak znacznie wyższe. Na podobną ocenę zasługuje uwzględnienie w projekcie budżetu skutków finansowych realizacji wieloletniego postulatu OPZZ, aby wprowadzić prawo odliczenia od dochodu wydatków z tytułu składek zapłaconych na rzecz związków zawodowych. Rozwiązanie to służyć będzie pracownikom i związkom zawodowym oraz przyczyni się do rozwoju dialogu społecznego w Polsce.

Uwzględniając powyższe uwagi i zastrzeżenia OPZZ negatywnie opiniuje projekt budżetu państwa na rok 2022.

Z pełną treścią opinii OPZZ można zapoznać się TUTAJ