Komisja Europejska opublikowała a tak zwany Pakiet jesienny, czyli zbiór dokumentów strategicznych i analitycznych na potrzeby zarządzania gospodarczego w Unii Europejskiej (Semestru Europejskiego).

Katarzyna Pietrzak, ekspert OPZZ

Centralnym punktem pakietu jesiennego jest dokument: Semestr Europejski. Roczna zrównoważona strategia wzrostu gospodarczego na 2022 (ASGS). Ten Komunikat Komisji zawiera prognozy wzrostu gospodarczego oraz priorytety gospodarcze i społeczne, którymi będzie kierować się Unia Europejska jako całość a które państwa członkowskie powinny uwzględnić w swoich krajowych politykach.

Strategii ASGS towarzyszą takie dokumenty jak: Wspólny raport o zatrudnieniu (opisuje sytuację na rynku pracy), Raport o mechanizmie ostrzegania (analizuje stabilność makroekonomiczną państw strefy euro), Rekomendacje dla państw strefy euro oraz analizy ich planów budżetowych.

Na zarządzanie gospodarcze w UE nadal będzie miała ogromny wpływ pandemia COVID-19. Komisja Europejska za istotny instrument odbudowy wzrostu gospodarczego i kształtowania odporności UE na przyszłe kryzysy uznaje program Next Generation EU i środki z Funduszu Odbudowy i Odporności. Roczna strategia wzrostu gospodarczego na 2022 po raz kolejny została wskazana jako zrównoważona, co potwierdza, że w kolejnym roku kierunek polityki unijnej będzie uwzględniał aspekty klimatyczne. Dodatkowo wzrost gospodarczy ma być konkurencyjny.

Komisja Europejska oczekuje, że w 2021 r. PKB w strefie euro i w UE wzrośnie o 5,0 %. W 2022 r. wzrost realnego PKB w UE wyniesie 4,3% a w 2023 r. 2,5.%. Komisja prognozuje, że tworzenie miejsc pracy będzie postępować wraz z ożywieniem gospodarczym, a stopa bezrobocia spadnie do 6,7% w 2022 r. a do 6,5% w 2023 r., czyli do poziomu sprzed kryzysu. Presja inflacyjna, która nasiliła się z powodu rosnących cen energii i zakłóceń w dostawach, po osiągnięciu szczytowego poziomu 4% pod koniec 2021 r. inflacja obniży się w 2023 do 1,4 %. Utrzyma się natomiast wysoki poziom niepewności i zagrożeń, w tym rozwój pandemii, zarówno w UE, jak i poza nią.

Według Komisji Europejskiej, państwa członkowskie powinny nadal udzielać ukierunkowanego i tymczasowego wsparcia budżetowego w 2022 r., zapewniając jednocześnie stabilność budżetową w perspektywie średnioterminowej. Pozwala na to klauzula zawieszająca reguły Paktu stabilności i wzrostu przyjęta w związku z kryzysem COVID-19. Oczekuje się, że zostanie ona dezaktywowana w roku 2023. Jeżeli pozwalają na to warunki gospodarcze, państwa członkowskie powinny zatem prowadzić politykę budżetową mającą na celu osiągnięcie ostrożnej sytuacji budżetowej w średnim okresie i zapewnienie stabilności budżetowej w średnim okresie. Jednocześnie państwa członkowskie powinny zwiększyć inwestycje w celu osiągnięcia podwójnego przejścia, pobudzenia działalności gospodarczej i potencjału zatrudnienia. Państwa członkowskie muszą poprawić strukturę i jakość swoich finansów publicznych, zarówno po stronie wydatków, jak i dochodów, czyniąc jednocześnie postępy w zakresie ekologicznego budżetowania.

Komisja Europejska uważa, że polityka gospodarcza powinna stopniowo bardziej koncentrować się na tworzeniu podstaw do transformacyjnego ożywienia gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu i większej odporności. Europa postanowiła być pionierem w zakresie transformacji, aby wykorzystać możliwości związane z ochroną środowiska i walką ze zmianą klimatu, a także w dziedzinie technologii cyfrowych.

Działalność gospodarcza musi być w coraz większym stopniu dostosowana do czterech wymiarów konkurencyjnego zrównoważenia, tj. zrównoważenia środowiskowego, wydajności, sprawiedliwości i stabilności makroekonomicznej. 

Zapewnienie wzajemnego wzmacniania się czterech wymiarów konkurencyjnego zrównoważonego rozwoju stanowi kluczowe wyzwanie transformacyjne dla polityki gospodarczej i społecznej.Dlatego tych czterech wymiarów nie należy postrzegać w oderwaniu od siebie, ponieważ wzmacniają się one wzajemnie i mają wspólny cel: przejście w kierunku zrównoważonego, odpornego i sprzyjającego włączeniu społecznemu modelu gospodarczego, umożliwionego przez szersze rozpowszechnienie i wykorzystanie technologii cyfrowych i ekologicznych, co pomoże uczynić Europę liderem transformacji.

Komisja Europejska uznaje, że europejski program polityki gospodarczej, społecznej i środowiskowej powinien zagwarantować, że rządy wszystkich szczebli, przedsiębiorstwa, partnerzy społeczni i gospodarstwa domowe będą konsekwentnie przyczyniać się do osiągnięcia naszych celów w zakresie transformacji ekologicznej i cyfrowej, a także celów w zakresie zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, określonych w planie działania dotyczącym Europejskiego Filaru Praw Socjalnych, przy jednoczesnym zapewnieniu stabilności naszej gospodarki, sprawnego funkcjonowania jednolitego rynku i niepozostawianiu nikogo w tyle.

Aby przeciwdziałać negatywnym skutkom pandemii, osiągnąć większą konwergencję społeczną i gospodarczą, ale również wzmocnić dążenie Unii do cyfrowej, ekologicznej i sprawiedliwej transformacji, na szczycie społecznym w Porto w maju 2021 r. potwierdzono wspólne zobowiązanie do dalszego wdrażania Europejskiego Filaru Praw Socjalnych i przyjęto nowe wymierne cele UE w zakresie miejsc pracy, umiejętności i ograniczania ubóstwa. Cele UE to: co najmniej 78% populacji w wieku od 20 do 64 lat zatrudnionych; co najmniej 60% wszystkich dorosłych uczestniczących w szkoleniach każdego roku; oraz zmniejszenie o co najmniej 15 milionów liczby osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. Warunkami wstępnymi osiągnięcia tych ambitnych celów są stabilna gospodarka umożliwiająca prowadzenie polityki skoncentrowanej na perspektywie długoterminowej oraz sprawiedliwa transformacja dla osób najbardziej dotkniętych przemianami.

Komisja Europejska podkreśla, że odporność to zdolność nie tylko do wytrzymywania i radzenia sobie z wyzwaniami, ale także do przechodzenia przez transformację w sposób zrównoważony, sprawiedliwy i demokratyczny. Instrument na rzecz Odbudowy i Odporności, jako część bezpośredniej reakcji UE mającej na celu wyjście z pandemii silniejszą, będzie odgrywał główną rolę w tworzeniu odpornej gospodarki UE, która będzie w stanie sprostać transformacji. Na ten moment Komisja zatwierdziła 22 plany naprawy i odporności, a Rada zatwierdziła je. Dzięki temu od sierpnia 2021 r. w 17 państwach członkowskich uruchomiono wypłaty w ramach prefinansowania w wysokości 52,3 mld EUR (polski plan nie został dotychczas zatwierdzony).

W dokumencie Komisja podkreśla, że powinniśmy wykorzystać nadchodzący okres, aby przeprowadzić niezbędne reformy i inwestycje w celu dekarbonizacji gospodarki UE i zapewnienia sprawiedliwej społecznie zielonej transformacji. Europejski Zielony Ład, a w szczególności pakiet "Fit for 55” ma być podstawą działania UE. Przełomowe strategie dotyczące klimatu i energii, wodoru, morskiej energii odnawialnej, zwalczania emisji metanu, różnorodności biologicznej, gospodarki obiegowej, zerowego poziomu zanieczyszczeń, zrównoważonej i inteligentnej mobilności, odnawialnych fal, zrównoważonej żywności i wielu innych, stanowią według Komisji wytyczne dla reform i inwestycji.

Niezbędne będą dalsze znaczące inwestycje na rzecz niezbędnych przemian na rynku pracy, przekwalifikowania i podnoszenia kwalifikacji, stanowiących warunek wstępny sprawiedliwej i skutecznej transformacji. Ważne będzie zatem wykorzystanie inwestycji publicznych i reform zawartych w planach naprawy i odporności, aby pomóc w mobilizacji inwestycji prywatnych. Polityka państw powinna ukierunkować prywatne inwestycje na cel odporności na zmianę klimatu, w tym poprzez stworzenie ram umożliwiających, wspieranie dalszego rozwoju rynków kapitałowych w dziedzinie zrównoważonego finansowania, poprawę koordynacji publicznych i prywatnych inwestycji w badania i rozwój oraz w badania naukowe i rozwój. Inwestycje w technologie muszą być uzupełnione inwestycjami w ludzi i umiejętności, w szczególności wzmocnione umiejętności cyfrowe, poprzez reformy systemów kształcenia i szkolenia oraz poprzez programy podnoszenia i zmiany kwalifikacji.

Komisja Europejska zadeklarowała w dokumencie, że wymiar społeczny znajduje się w centrum ambitnej zielonej agendy UE. W ramach Europejskiego Semestru będzie zatem ściśle monitorować skutki społeczne i w stosownych przypadkach proponować ukierunkowane zalecenia, aby zapewnić, że w procesie transformacji nikt nie zostanie pozostawiony samemu sobie. Komisja przedstawi wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie zatrudnienia i społecznych aspektów transformacji klimatycznej. Kryzys w nierównomierny sposób wpłynął na różne grupy społeczne, sektory i regiony. Sprawiedliwość musi być w centrum procesu wychodzenia z kryzysu spowodowanego pandemią COVID-19.

W ASGS wyraźnie zaznaczono, że poszanowanie praworządności, w szczególności niezależnych, wysokiej jakości i skutecznych systemów wymiaru sprawiedliwości, skutecznych struktur antykorupcyjnych, ram przeciwdziałania praniu pieniędzy i nadużyciom finansowym, to ważne czynniki otoczenia biznesu i funkcjonowania jednolitego rynku.

Zarządzanie gospodarcze w UE poprzez Semestr Europejski ulegnie dostosowaniu celem uwzględnienia w nim procesu monitorowania postępów realizacji przez poszczególne państwa ich planów odbudowy i odporności. W najbliższych miesiącach, w kontekście debaty na temat przeglądu zarządzania gospodarczego, podjęte zostaną średnioterminowe refleksje na temat dalszych działań w ramach Semestru Europejskiego. Wiosną 2022 r. Komisja opublikuje uproszczone Sprawozdania krajowe. Sprawozdania te będą zawierać podsumowanie realizacji planów naprawy i odporności przez państwa członkowskie, również w oparciu o tabelę wyników w zakresie naprawy i odporności, która zostanie ustanowiona do grudnia 2021 r., oraz sprawozdawczość w zakresie wydatków socjalnych w planach, w oparciu o metodykę obecnie uzgadnianą z Parlamentem Europejskim i Radą. Ponadto będą one zawierały przegląd zmian gospodarczych i społecznych oraz wyzwań, przed którymi stoją państwa członkowskie, jak również analizę ich odporności w perspektywie długoterminowej. Sprawozdania będą również zawierały zalecenia dotyczące sytuacji budżetowej państw członkowskich, jak przewidziano w Pakcie stabilności i wzrostu. Wreszcie przegląd będzie zawierał ocenę postępów we wdrażaniu Europejskiego Filaru Praw Socjalnych, w szczególności poprzez zmienioną społeczną tablicę wyników, oraz w osiąganiu głównych celów UE w zakresie zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa. Komisja zamierza również zaproponować Radzie przyjęcie wiosną 2022 r. zaleceń dla poszczególnych krajów.

Cele zrównoważonego rozwoju Agendy ONZ 2030 będą w dalszym ciągu włączane do Europejskiego Semestru. Po pierwsze, roczne sprawozdanie z monitorowania Celów zrównoważonego rozwoju (SDG) będzie teraz częścią dokumentów Semestru europejskiego i zostanie opublikowane jako część pakietu wiosennego. Po drugie, każde sprawozdanie krajowe w ramach europejskiego semestru będzie zawierało specjalną sekcję omawiającą status danego kraju w porównaniu ze średnią UE oraz postępy w każdym obszarze celów zrównoważonego rozwoju. Po trzecie, połączenie tych dwóch elementów i dodatkowych wskaźników, które monitorują wyniki państw członkowskich pod kątem kluczowych celów polityki UE (np. Europejski Zielony Ład, Dekada Cyfrowa), będzie stanowiło podstawę sprawozdań krajowych i wzmocni zalecenia dla poszczególnych krajów.

Na koniec Komisja Europejska po raz kolejny podkreśliła, że systematyczne zaangażowanie partnerów społecznych i innych zainteresowanych stron ma kluczowe znaczenie dla powodzenia koordynacji i wdrażania polityki gospodarczej i zatrudnienia. Ich terminowe i znaczące zaangażowanie jest kluczowe na wszystkich etapach cyklu Semestru Europejskiego. Państwa członkowskie powinny aktywnie angażować się we współpracę z partnerami społecznymi i innymi zainteresowanymi stronami poprzez specjalne regularne spotkania.

W tej chwili dokumenty są opublikowane jedynie w angielskiej wersji językowej: https://ec.europa.eu/info/publications/2022-europe...

(KP)