OPZZ przedstawiło Ministerstwu Finansów uwagi do projektu ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022 (tzw. ustawy okołobudżetowej).

W ocenie OPZZ, projekt ustawy wymaga zmian, aby odpowiadał na wyzwania pracownicze.

Katarzyna Pietrzak, Wydział Polityki Gospodarczej i Funduszy Strukturalnych OPZZ

OPZZ negatywnie odniosło się do utrzymania - na poziomie roku bieżącego - wysokości środków na realizację ogólnokrajowych zadań w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli oraz kwot przeznaczonych na nagrody dla nauczycieli za ich osiągnięcia dydaktyczno-wychowawcze wyodrębnianych w budżecie wojewodów i ministra oświaty a także środków na wspieranie organizacji doradztwa metodycznego. Projekt ustawy modyfikuje w sposób daleko idący sposób wydatki z budżetu państwa na świadczenia wynikające z nauczycielskiego stosunku pracy, jak również pragmatyki nauczycielskiej.

Przypomnijmy, że projekt ogranicza wydatki na:

  • doskonalenie zawodowe nauczycieli poprzez określenie ich łącznej wysokości do 2700 średnich wynagrodzeń nauczyciela dyplomowanego ustalonego w oparciu o kwotę bazową dla nauczycieli obowiązującą w dniu 1 stycznia 2018 r., zamiast obowiązującej w dniu 1 stycznia 2022 r.,
  • wypłatę nagród dla nauczycieli wyodrębnia się w budżetach wojewodów łącznie w wysokości do 2744 średnich wynagrodzeń nauczyciela stażysty – ustalonych w oparciu o kwotę bazową obowiązującą w dniu 1 stycznia 2018 r., zamiast kwoty bazowej obowiązującej w dniu 1 stycznia 2022 r.,
  • wypłatę nagród dla nauczycieli, którą wyodrębnia się w budżecie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, w wysokości do 2015 średnich wynagrodzeń nauczyciela stażysty - ustaloną w oparciu o kwotę bazową obowiązującą w dniu 1 stycznia 2018 r., zamiast obowiązującej w dniu 1 stycznia 2022 r.,
  • wspieranie organizacji doradztwa metodycznego na obszarze województwa, którą ustalono w oparciu o średnie wynagrodzenie nauczyciela dyplomowanego wyliczone na podstawie kwoty bazowej, o której mowa w art. 30 ust. 3 ustawy – Karta Nauczyciela, obowiązującej w dniu 1 stycznia 2020 r., zamiast obowiązującej w dniu 1 stycznia 2022 r.

Łączna kwota oszczędności wynikająca z określonych w projekcie ustawy zmian w obszarze Karty Nauczyciela wynosi 291 989 496 zł, w tym z tytułu ograniczenia środków na doskonalenie zawodowe - 2 119 500 zł, nagród dla nauczycieli - 3 735 815 zł, wspierania doradztwa metodycznego – 4 575 600 zł. i pracowników niepedagogicznych zasługuje na negatywną ocenę. Działanie rządu nie tylko ogranicza możliwość finansowania ważnych dla nauczycieli zadań ale też nauczycieli z obiegu budzi wątpliwości natury prawnej i podważa zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa.

OPZZ oceniło także rozwiązania zaproponowane w zakresie wysokości odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych na 2022 r. Choć należy uznać je za krok w dobrym kierunku, ponieważ następuje odmrożenie wysokości odpisu, to jednak jest to krok niewystarczający wobec skali potrzebnego wsparcia najmniej zarabiających pracowników.

Projekt ustawy przewiduje, że wysokość odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych będzie oparta o miesięczne w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2019 r. tj. 4434,58 zł, wobec obowiązującego w 2021 r. odniesienia do wynagrodzenia w drugim półroczu 2018 r. Przyjmując za podstawę tę kwotę, odpis podstawowy na jednego pracownika będzie w 2022 r. wynosił 1662,97 zł wobec aktualnie obowiązującej wysokości odpisu wynoszącej 1550,26 zł.

Odmrożenie o rok wysokości odpisu oznacza, że wzrośnie on o 112,71 zł (o 7,3%).

Gdyby uwzględnić wynagrodzenie z drugiego półrocza 2020 r., które wyniosło 4651,78 zł, wówczas odpis wynosiłby 1744,41 zł i był wyższy od proponowanego o 81,44 zł a od obowiązującego w 2021 r. o 194,15 zł (wzrost o 12,5%). Przez brak pełnego odmrożenia, pracodawcy zaoszczędzą na działalności socjalnej ok. 39 mln zł. Dlatego OPZZ ocenił krytycznie politykę państwa polegającą na tworzeniu niekorzystnych warunków do działalności socjalnej w przedsiębiorstwach. Tym bardziej, że wielu pracowników ma obecnie obniżone wynagrodzenia w następstwie wdrożenia szczególnych rozwiązań prawnych w związku z wystąpieniem pandemii COVID-19 a ich sytuacja bytowa pogorszyła się. W gospodarce utrzymuje się zjawisko ubogich pracujących, pracowników, którzy mimo posiadania zatrudnienia żyją w ubóstwie. Tym większego znaczenia nabiera działanie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych w przedsiębiorstwie. Sytuacja przedsiębiorstw w wyniku odmrożenia gospodarki poprawiła się, notowany jest wzrost gospodarczy a budżet państwa jest w dobrej kondycji. To przesłanki za pełnym odmrożeniem wysokości odpisu na zakładowy fundusz socjalny. Należy równie uchylić możliwość zawieszania funduszu socjalnego w przedsiębiorstwach w związku z występującym zagrożeniem epidemiologicznym.

OPZZ w swojej opinii postuluje również o pełnie odmrożenie wysokości odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych dla nauczycieli. Zgodnie z planem rządu, wysokość odpisu będzie oparta o kwotę bazową obowiązującą w dniu 1 stycznia 2019 r. Oznacza to odmrożenie jej o rok i zmianę kwoty bazowej z wysokości 2752,92 zł na 3 045,21 zł. Odpis na 1 nauczyciela zatem zwiększy się z 3028,21 zł na 3 349,73 zł. Przekazaliśmy również Ministerstwu Finansów stanowisko, że w pełnym zakresie powinien zostać odmrożony fundusz socjalny dla żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. W przyszłym roku będzie tworzony w wysokości 0,6% środków a dla służb „mundurowych” w wysokości 0,5% środków zaplanowanych w ustawie budżetowej na rok 2019, co oznacza jego odmrożenie o rok. W rezultacie, oszczędności z braku pełnego odmrożenia wysokości odpisu wyniosą odpowiednio 11,8 mln zł i 2,4 mln zł.

Ponadto, OPZZ oczekuje spełnienia przez stronę rządową deklaracji złożonej w trakcie prac Rady Dialogu Społecznego o rezygnacji z zawartych w projekcie ustawy zmian w zakresie wynagradzania kadry kierowniczej spółek i niektórych podmiotów prawnych poprzez usunięcie z projektu ustawy przepisów pozwalających na wzrost ich wynagrodzeń. W obecnym brzmieniu projektu ustawy określono, że dla spółek z udziałem Skarbu Państwa podstawą wymiaru wynagrodzenia osób kierujących tymi podmiotami będzie przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w czwartym kwartale 2018 r., to jest 5071,25 zł (w roku bieżącym obowiązuje wynagrodzenie z czwartego kwartału 2016 r., czyli 4403,78 zł). To zwiększenie podstawy wymiaru o 667,47 zł (15,1%). Natomiast w przypadku niektórych podmiotów prawnych odniesieniem będzie wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw czwartym kwartale 2020 r. tj. 5655,43 zł (obecnie czwarty kwartał 2019 r., czyli 5367,71 zł). To o 287,72 zł większa kwota i wzrost o 5,4%). Utrzymanie przedstawionego w projekcie ustawy rozwiązania będzie oznaczać w praktyce możliwość znaczących podwyżek dla kadry kierowniczej. W przypadku spółek wynagrodzenie może stanowić 15-krotność tej płacy, natomiast w przypadku niektórych podmiotów prawnych 10-krotność.

OPZZ oczekuje od strony rządowej spójnej polityki wynagradzania pracowników i ograniczenia przepaści między zarobkami najniżej zarabiających pracowników a kadry kierowniczej, zarówno w sektorze publicznym jak i prywatnym.

W sektorze publicznym powinno to nastąpić m.in. poprzez podniesienie wskaźnika wynagrodzeń pracowników sfery budżetowej w 2022 roku co najmniej o 12%. W sektorze prywatnym z kolei należy wprowadzić stały mechanizm ustalania wskaźnika przyrostu wynagrodzeń na dany rok oraz obligatoryjność corocznych negocjacji płacowych w przedsiębiorstwie w oparciu o ten wskaźnik.

OPZZ odniósł się również do tych rozwiązań zawartych w projekcie ustawy, które utrwalają obecne rozwiązania w zakresie lądowego systemu transportu zbiorowego. Przez brak ustawowych zmian tworzących efektywny system lądowego transportu publicznego utrzymują się ograniczenia w mobilności obywateli, którzy mają trudności w dojeździe do miejsca zatrudnienia i skorzystaniu z usług publicznych i utrzymuje się wykluczenie transportowe.Brak skutecznych działań państwa w obszarze zbiorowego transportu lądowego utrudnia również osiągnięcie przez Polskę unijnych celów klimatycznych.

W projekcie ustawy znalazło się również pozytywne rozwiązanie – zmiana wysokości nakładów na funkcjonowanie Rady Dialogu Społecznego w 2022 r. Aby jednak ta instytucja funkcjonowała efektywnie potrzebne są jednak wyższe nakłady na jej działalność. Uważamy, że dialog społeczny, którego Rada jest instytucjonalną częścią, wymaga wzmocnienia szczególnie w związku z wyzwaniami wynikającymi z odbudowy gospodarki po kryzysie COVID-19, postępującą cyfryzacją i automatyzacją działalności człowieka a także realizacją unijnych zobowiązań klimatycznych.

(KP)