W dniach 15 i 16 listopada 2021 r. odbyły się warsztaty w ramach projektu pn. Współczesne wyzwania partycypacji pracowniczej. Przeciwdziałanie negatywnym skutkom COVID. 

Katarzyna Pietrzak, Biuro OPZZ

Z uwagi na pandemię COVID-19, warsztaty zorganizowano w formie wirtualnej, z wykorzystaniem aplikacji ZOOM.

Wiodącym tematem warsztatów był Europejski Zielony Ład i pandemia COVID-19. Wprowadzeniem do dyskusji była prezentacja dotycząca unijnej inicjatywy Europejski Zielony Ład, jej źródeł finansowania oraz planowanych skutków realizacji. Integracja wiedzy uczestników o unijnej strategii Europejskiego Zielonego Ładu stanowiła podstawę do dalszej dyskusji na ten temat.

Eksperci projektu zaprezentowali dwa raporty krajowe: dotyczące Polski oraz Czech. Eksperci omówili główne tezy raportów oraz wnioski wynikające z informacji w nich zawartych. Oba raporty przedstawiają, między innymi, stan dialogu społecznego w kraju, w szczególności pod kątem potencjału wdrażania Europejskiego Zielonego Ładu, strukturę gospodarki pod względem źródeł energii oraz wyzwania związane z jej transformacją pod kątem mocnych i słabych stron oraz szans i zagrożeń. Przedstawiono aktualne działania podejmowane w ww. państwach w tym zakresie, z uwzględnieniem stanowisk partnerów społecznych w sprawie transformacji klimatycznej. Partnerzy z Czech przedstawili aktywności organizacji przedsiębiorców z sektora budowlanego w obszarze polityki klimatycznej. Z porównania wynika, że kondycja dialogu społecznego w Czechach jest lepsza aniżeli w Polsce, w której przechodzi on kryzys. Mimo zawarcia w Polsce umowy społecznej zawierającej porozumienie w sprawie sposobu transformacji klimatycznej sektora węgla kamiennego, proces przekształceń gospodarki jest powolny a realizacja umowy społecznej budzi wątpliwości. Brakuje również decyzji Komisji Europejskiej akceptującej tą część umowy społecznej, która wymaga uruchomienia pomocy publicznej dla przedsiębiorstw wydobywczych. Zwracano uwagę na rolę dialogu społecznego w tym procesie i konieczność zwiększenia udziału układów zbiorowych pracy w przedsiębiorstwach i branżach. 

Państwo powinno promować dialog społeczny w zarządzaniu przedsiębiorstwami oraz partycypację pracowniczą oraz samo prowadzić go w sposób efektywny na poziomie krajowym w zakresie transformacji klimatycznej. 

Obecnie dialog o transformacji klimatycznej w niewielkim stopniu toczy się na poziomie przedsiębiorstw jak wynika z obserwacji uczestników warsztatów. Obniżanie się poziomu uzwiązkowienia, które obserwujemy, wymaga działań wzmacniających potencjał partnerów społecznym do prowadzenia dialogu społecznego, również ze środków publicznych. Komisja Europejska powinna rzetelnie weryfikować realizację obowiązku prowadzenia dialogu społecznego w państwach unijnych w zakresie transformacji klimatycznej. Uczestnicy warsztatów podkreślali również wagę rzetelnych danych, na których zostaną oparte działania na rzecz neutralności klimatycznej.

Przedstawione przez ekspertów raporty dla Polski i Czech były przedmiotem debaty uczestników warsztatów pod kątem możliwości zwiększenia partycypacji pracowniczej w realizacji Europejskiego Zielonego Ładu. Dyskusja skupiła się przede wszystkim na bieżącej sytuacji gospodarczej państw pod względem skokowego wzrost cen energii, a przez to cen towarów i usług oraz kosztów życia pracowników. Omówiono przyczyny wzrostu cen energii i wpływ obecnej sytuacji cenowej na wdrażanie Europejskiego Zielonego Ładu. Podkreślano ryzyka związane z realizacją transformacji klimatycznej, takie jak wzrost ubóstwa oraz podkreślono konieczność wdrożenia instrumentów ochronnych dla społeczności. Dalszy wzrost kosztów życia i liczby osób ubogich może spowodować odrzucenie idei transformacji klimatycznej, która zostanie uznana za źródło negatywnej społecznie sytuacji. Przy tym, rozpatrywano bieżące działania państw w obszarze ich polityki energetycznej pod kątem ich zgodności z celami Europejskiego Zielonego Ładu. Wskazywano na ryzyka związane z utratą konkurencyjności UE i wzrostem eksportu emisji gazów cieplarnianych poza UE.

 Polityka unijna w obszarze klimatu powinna brać pod uwagę, że negatywną konsekwencją realizacji Europejskiego Zielonego Ładu może być wzrost wykorzystania produktów tworzonych z pominięciem przestrzegania praw człowieka, praw pracowniczych oraz wymogów środowiskowych. UE powinna wdrożyć politykę przeciwdziałającą ziszczeniu się tego ryzyka. 

Tym bardziej, że jedną strategii UE jest strategia przemysłowa, której celem jest wzmocnienie tego sektora unijnej gospodarki. Zaznaczono, że transformacja klimatyczna będzie niezwykle skomplikowanym procesem i kosztownym. Jego centralnym punktem powinien być pracownik, miejsca pracy i wysoka jakość zatrudnienia oraz przeciwdziałanie ubóstwu, w tym energetycznemu. Zielony Ład ma pozwolić na odbudowę gospodarek państw unijnych po pandemii a narzędziami finansowania tej odbudowy jest m.in. program Next Generation EU oraz unijny budżet. W wielu państwach, m.in. w Polsce, uruchomienie środków z ww. źródeł opóźnia się, co przekłada się na stan realizacji działań na rzecz realizacji Europejskiego Zielonego Ładu i może stwarzać ryzyko dla tempa transformacji i osiągnięcia celów Ładu w założonym terminie.

Przedmiotem ożywionej dyskusji był także wpływ COVID-19 na gospodarkę europejską, w tym rynek pracy i pracowników. Wymieniono doświadczenia w zakresie roli partnerów społecznych w procesie przeciwdziałania rozpowszechnianiu się pandemii COVID-19 w poszczególnych państwach, w tym ich wpływu na kształt wsparcia dla pracowników i przedsiębiorstw realizowanego zarówno przez rządy państw jak i na poziomie przedsiębiorstw. Sytuacja w tym zakresie jest zróżnicowana, przykładowo Hiszpania boryka się z najwyższym poziomem bezrobocia w UE, w Polsce jest on jednym z najniższych w UE. Polska uruchomiła znaczące środki publiczne na działania antykryzysowe, które zapobiegły wzrostowi bezrobocia jednak spowodowały one także znaczny wzrost zadłużenia państwa oraz wygenerowały impuls inflacyjny. Mimo to, to pracownicy ponieśli największe koszty pandemicznego kryzysu ich wynagrodzenia były obniżane. Jakość usług publicznych jest niska przez m.in. wieloletnie niedoinwestowanie. Słabe usługi publiczne zostały w trakcie warsztatów wskazane jako bariera realizacji Europejskiego Zielonego Ładu.

Partnerzy projektu omówili wpływ kryzysu COVID-19 na realizację Europejskiego Zielonego Ładu. Zgodzili się, że bieżąca sytuacja pandemiczna odciąga siły i środki od dialogu oraz działań na rzecz realizacji celów klimatycznych. Dodatkowo, w niektórych państwach UE mamy do czynienia ze wzrostem popularności sił politycznych o charakterze niedemokratycznym, co może zmniejszyć siłę oddziaływania partnerów społecznych na politykę państw oraz rolę dialogu społecznego w demokratycznym procesie decyzyjnym, również w obszarze transformacji klimatycznej. Wymaga to przypominania przez związki zawodowe o potrzebie przestrzegania praw człowieka przez państwa członkowskie UE.

Oprócz tego pracownicy i przedsiębiorstwa nadal w dużym stopniu funkcjonują z wykorzystaniem pracy zdalnej, co ma negatywne strony finansowe (związane z kosztami pracy ponoszonymi przez pracowników) i psychologiczne dla osób wykonujących pracę poza siedzibą przedsiębiorstwa (dotyczące alienacji i trudności w pogodzeniu aktywności zawodowej z życiem prywatnym). Wskazywano na potrzebę zwiększenia jakości usług publicznych i uregulowania prawnego pracy zdalnej. Wymieniono informacje na temat uregulowania prawnego pracy zdalnej na przykładzie Polski i Hiszpanii. Ponadto, dyskutowano o kosztach pracowników wynikających z konieczności testów na obecność SARS-COV-2 oraz kwestii prawa do ochrony danych wrażliwych w związku z planowanym nowym prawem, które ma dać pracodawcy możliwość uzyskania informacji o tym, czy pracownik zaszczepił się przeciwko chorobie COVID-19. Związki zawodowe powinny w tym przypadku stać na straży prawa pracowników do poufności informacji o ich stanie zdrowia.

KP