Ocena wypłaty świadczeń pracowniczych, w tym wynagrodzeń za pracę, w latach 2018 – 2020 oraz w okresie pandemii Covid -19 (od marca 2020 r.), była przedmiotem stanowiska i rekomendacji sejmowej Rady Ochrony Pracy.

To ważny głos dla pracowników zwracający uwagę, że należy ciągle monitorować skalę naruszeń płacowych. Jest to tym bardziej uzasadnione obecnie, bowiem w związku z zagrożeniem epidemicznym, obraz sytuacji nie jest pełny, a skala nieprawidłowości stale się powiększa.

Wyniki kontroli Państwowej Inspekcji Pracy przeprowadzonych w latach 2018-2020 wskazują, że stan przestrzegania przepisów dotyczących wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy jest nadal niezadowalający. Na ponad 45,6 tys. przeprowadzonych kontroli, naruszenia dotyczące wypłaty wynagrodzeń wykazała średnio co 5 kontrola. Najwięcej nieprawidłowości pojawiło się w takich branżach, jak handel i naprawy, przetwórstwo przemysłowe, transport i gospodarka magazynowa, budownictwo, zakwaterowanie i usługi gastronomiczne. Nieprawidłowości dotyczyły głównie terminu, miejsca i formy wypłaty wynagrodzenia, a także ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. Jako przyczyny tych uchybień pracodawcy podają problemy ekonomiczne (zadłużenie,  trudności w zachowaniu płynności finansowej, niewywiązywanie się kontrahentów ze zobowiązań), a także poziom skomplikowania przepisów,  zawartych w różnych aktach prawnych.

Stąd Rada Ochrony Pracy uznała za celowe:

1) utrzymanie w 2021 roku, wzorem lat ubiegłych, jako jednego z priorytetów działań Państwowej Inspekcji Pracy, kontrolowania przestrzegania przepisów o czasie pracy oraz o wypłacie wynagrodzeń i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy;
2) kontynuowanie sprawdzania prawidłowości w zakresie prawa pracy i we wdrażaniu Tarcz antykryzysowych;
3) zwiększenie uprawnień inspektorów pracy, gdyż dynamiczne zmiany wprowadzane w przepisach prawa pracy często nie przewidują możliwości sankcjonowania ich naruszeń przez PIP;
4) priorytetowe badanie skarg dotyczących niewłaściwego wypłacania świadczeń ze stosunku pracy:
5) kontynuowanie dobrze ocenianych przez uczestników rynku pracy działań prewencyjno-promocyjnych, związanych z zapewnieniem spełnienia wymagań bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w czasie pandemii:
6) zwiększenie zakresu bezpłatnego poradnictwa prawnego, na które w okresie pandemii jest szczególnie duże zapotrzebowanie.

Przypomnijmy, że w sytuacji, gdy pracodawca jest niewypłacalny, podstawowe roszczenia pracownicze zaspokajane są z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Z danych Ministerstwa Rozwoju, Pracy i Technologii wynika, że w latach 2018 - 2020 przeznaczono z FGŚP na ten cel ponad 401 mln zł, w tym na wynagrodzenia za pracę – prawie 167 mln zł.  W 2020 r., zgodnie z ustawą o szczególnych rozwiązaniach związanych z Covid-19, ze środków Funduszu przekazano do wojewódzkich urzędów pracy na ochronę miejsc pracy, tj. dofinansowanie kwotą prawie 11,5 mld zł wynagrodzeń oraz opłaty składek na ubezpieczenie społeczne pracowników. FGŚP jest na bieżąco zasilany środkami z Funduszu Przeciwdziałania Covid-19, a w 2020 roku przekazane z tego źródła środki wyniosły prawie 15 mld zł.

Dla OPZZ problematyka przestrzegania prawa w zakresie niewypłacania wynagrodzeń jest od lat podkreślana jako jeden z kluczowych problemów i interwencji kierowanych m.in. do Państwowej Inspekcji Pracy. OPZZ uczestnictwo poprzez swoich członków w Radzie Ochrony Pracy na bieżąco podnosi ten temat, także podczas przygotowania niniejszego tematu i rekomendacji Rady. 

(rg)