W dniu 11 grudnia 2019 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Marlena Maląg skierowała do konsultacji do Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych (OPZZ) projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (numer w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów – UB1). W dniu 8 stycznia 2020 r. OPZZ przesłało do Ministerstwa opinię o poniższej treści:


""Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych (OPZZ) pozytywnie ocenia fakt ponownego rozpoczęcia prac nad projektem ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Pozwala to oczekiwać, że problem dotyczący niekorzystnego przeliczenia świadczeń dla ubezpieczonych, którzy pobierali wcześniejszą emeryturę bez obiektywnej wiedzy, że kwoty wcześniej pobranej emerytury pomniejszą emeryturę powszechną, zostanie rozwiązany.

Konieczność uregulowania przedmiotowej kwestii jest tym bardziej nagląca, że w praktyce po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt P 20/16, pojawiło się wiele wątpliwości dotyczących procedury uchylenia tych decyzji, w których wysokość obliczono z zastosowaniem niekonstytucyjnego przepisu. Z jednej bowiem strony Zakład Ubezpieczeń Społecznych przy rozpatrywaniu skarg o wznowienie postępowania stosował art. 146 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096),zamykając drogę do przeliczenia emerytury znaczącej części ubezpieczonych z uwagi na brak możliwości uchylenia decyzji, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Z drugiej zaś strony zostały wydane nieprawomocne wyroki uznające art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 1270), dalej: „u.e.r.FUS” jako podstawę prawną pozwalającą na merytoryczne rozstrzygnięcie o prawie strony do przeliczenia nieprawidłowo obliczonej emerytury, np. wyroki: Sądu Okręgowego w Łomży z 18 października 2019 r.  III U 428/19; Sądu Okręgowego w Legnicy z 7 października 2019 r., V U 317/19;  Sądu Okręgowego w Gliwicach z 18 września 2019 r. IX U 809/19; Sądu Okręgowego w Łodzi z 14 października 2019 r., VIII U 1476/19; Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z 31 października 2019 r., IV U 1046/19). Organ rentowy zapowiedział jednak zaskarżenie powyższych orzeczeń.

W opinii OPZZ na aprobatę zasługują zawarte w projekcie propozycje:

1. Objęcia regulacją szerszej grupy ubezpieczonych niż ta, której dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt P 20/16. Oprócz sytuacji kobiet urodzonych w 1953 r., które przeszły na wcześniejsze emerytury na podstawie art. 46 u.e.r. FUS, projekt reguluje bowiem sytuację prawną osób pozostających w analogicznej sytuacji, które pobrały emeryturę na podstawie innych przepisów, tj.: art. 50, art. 50a, art. 50e i art. 184 u.e.r. FUS lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2018 r. poz. 967, 2203 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 730).

2. Wypłacenia wyrównania osobom, dla których ponownie ustalona wysokość emerytury przyznanej na podstawie art. 24 u.e.r. FUS jest wyższa od wypłacanej dotychczas.

3. Ponownego przeliczenia renty rodzinnej.

4. Zawieszenia lub umorzenia postępowań w sprawie ponownego ustalenia podstawy obliczenia emerytury, wszczętych przed dniem wejścia w życie projektowanej ustawy.

Mimo powyższego, w ocenie OPZZ, opiniowany projekt wymaga zmian w następującym zakresie:

1. Projekt ogranicza krąg ubezpieczonych do osób, które pobrały emeryturę w oparciu o wniosek złożony przed dniem 6 czerwca 2012 r. W ocenie OPZZ, mając na względzie wyrok TK obejmujący kobiety, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej, wydaje się słuszne zastąpienie sformułowania z projektu, „przed dniem 6 czerwca 2012 r.” sformułowaniem „przed dniem 1 stycznia 2013 r.”. Należy bowiem zaznaczyć, że ustawa z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 6 czerwca 2012 r., poz. 637), została ogłoszona w Dzienniku Ustaw w dniu 6 czerwca 2012 r., lecz weszła w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Należy podkreślić, że projektowana regulacja pozostaje w sprzeczności z sentencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał uznał bowiem, że niezgodny z art. 2 Konstytucji jest art. 25 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. Datą graniczną dla ustalenia zakresu podmiotowego projektowanych przepisów powinien być w związku z tym dzień 1 stycznia 2013. r.

2. Przewidziany w projekcie termin sześciu miesięcy na wystąpienie przez ubezpieczonego o ustalenie wysokości emerytury jest zbyt krótki. Termin ten powinien zostać wydłużony, a ponadto rekomendujemy przeprowadzenie szerokiej akcji informacyjnej po wejściu w życie opiniowanej ustawy, co pozwoli uniknąć sytuacji, gdy wskutek niewystarczającego poinformowania o wejściu w życie projektowanych zmian część osób nie skorzysta z przysługujących im uprawnień.

3. Projekt ogranicza krąg ubezpieczonych do tych urodzonych jedynie w 1953 r. Należy rozważyć określenie zakresu podmiotowego ustawy bez ograniczenia wynikającego z odwołania się jedynie do osób urodzonych w 1953 r. Z kierowanych do OPZZ pism wynika, że również osoby z innych roczników nie miały świadomości na temat zmiany, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2013 roku.

4. Zasadne wydaje się zagwarantowanie jednolitych zasad zwrotu świadczeń należnych uprawnionym. Na taką potrzebę zwrócił uwagę już Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt P 20/16. Zasady te powinny uwzględniać zwaloryzowanie kwot składek emerytalnych i kapitału początkowego oraz uwzględnienie wskaźnika długości życia adekwatnego do obecnego wieku osób uprawnionych do świadczeń"".


KD