Wzrost bezrobocia w czasie pandemii COVID-19 był w większości państw członkowskich Unii Europejskiej mniejszy niż przewidywano. Działania wdrożone przez rządy w celu walki z kryzysem związanym z COVID-19 złagodziły wpływ spadku produkcji na bezrobocie. Szacuje się, że zastosowane środki wsparcia, w tym ustanowiony przez UE mechanizm SURE, skutecznie ochroniły 1,5 mln osób przed bezrobociem w 2020 r. Polska była jednym z krajów członkowskich, które złożyły wniosek o pożyczkę z mechanizmu SURE, co pozwoliło złagodzić negatywne skutki społeczno-ekonomiczne wywołane pandemią. We wrześniu 2021 r. stopa bezrobocia rejestrowanego wyniosła 5,6 proc. podczas gdy przed wynikiem pandemii w styczniu 2020 r. wynosiło 5,5 proc. W czasie pandemii bezrobocie osiągnęło najwyższy poziom w styczniu i lutym 2021 r. i wynosiło 6,5 proc.

Polska jest w grupie nielicznych państw, w których wydatki na świadczenia dla osób samozatrudnionych przekroczyły 30 proc. OPZZ podkreślało tymczasem, że większy nacisk powinien być położony na wsparcie osób zatrudnionych na podstawie umów o pracę. Priorytetowym zadaniem rządu powinno być zabezpieczenie 100 proc. wynagrodzeń pracowników w okresie przestoju lub obniżonego wymiaru czasu pracy, a także na podwyższenie zasiłku dla bezrobotnych do poziomu co najmniej 50 proc. ostatniego wynagrodzenia.

W związku z pandemią COVID-19 został ustanowiony instrument tymczasowego wsparcia, który ma na celu zmniejszenie zagrożenia wzrostu bezrobocia w sytuacji nadzwyczajnej, jaką jest pandemia COVID-19 (SURE), z budżetem w formie pożyczek. SURE stanowi część pakietu inicjatyw mających odpowiedzieć na kryzys spowodowany pandemią COVID-19, który został uzgodniony przez ministrów finansów UE, a następnie zaakceptowany przez Radę Europejską.

19 państw członkowskich zwróciło się o pomoc finansową w ramach SURE i otrzymało ją. Przyznano ponad 94 mld EUR, a wypłacono blisko 90 mld EUR. Ogółem szacuje się, że państwa członkowskie zaoszczędziły 8,2 mld EUR na płatnościach odsetek. Pożyczka z UE jest kierowana bezpośrednio do budżetu państwa oraz następnie spłacana przez Skarb Państwa.

Do głównych osiągnięć w ramach SURE można zaliczyć:

  • z pomocy w ramach SURE skorzystało w 2020 r. ok. 31 mln osób, co odpowiada ponad jednej czwartej całkowitego zatrudnienia w państwach członkowskich korzystających z pomocy,
  • krajowe środki dotyczące rynku pracy objęte wsparciem w ramach SURE pomogły zapobiec bezrobociu prawie 1,5 mln osób w państwach członkowskich w 2020 r.

Wydatki publiczne w ramach SURE

Mechanizm SURE został ustanowiony w związku z pandemią COVID-19, w szczególności w celu finansowania mechanizmów zmniejszonego wymiaru czasu pracy lub podobnych środków służących ochronie pracowników i osób samozatrudnionych

Ponad połowa całkowitych wydatków publicznych wspieranych przez SURE została wydana na mechanizmy zmniejszonego wymiaru czasu pracy. 53 % wydatków publicznych na środki kwalifikujące się do pomocy w ramach SURE jest przeznaczonych na mechanizmy zmniejszonego wymiaru czasu pracy, a kolejne 33 % na „podobne środki” dla osób samozatrudnionych. 7 % przeznacza się na programy subsydiowania wynagrodzeń, a ponadto oczekuje się, że 5 % zostanie przeznaczone na środki ochrony zdrowia. Pozostałe 2 % wydatków przeznacza się na „inne” podobne środki służące utrzymaniu miejsc pracy i ochronie dochodów pracowników.

Wydatki publiczne na środki kwalifikujące się do pomocy w ramach SURE według rodzaju wydatków










Źródło: Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Komitetu Ekonomiczno-Finansowego i Komitetu ds. Zatrudnienia. Sprawozdanie dotyczące europejskiego instrumentu tymczasowego wsparcia w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej (SURE) w następstwie pandemii COVID-19 na podstawie art. 14 rozporządzenia Rady (UE) 2020/672 SURE: rok później COM (2021)596.


Polska znalazła się w gronie trzech państw, które jako pierwsze zostały beneficjentami programu SURE.

Cele, na które przekazano środki z mechanizmu SURE w Polsce, to m.in.:

  • zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne przewidziane w zakresie wydatków związanych ze wsparciem osób samozatrudnionych, wszystkich spółdzielni socjalnych oraz w przypadku przedsiębiorców, którzy zgłosili do ubezpieczeń do 50 osób (50% lub 100%),
  • świadczenie postojowe dla osób samozatrudnionych i pracujących na podstawie umów cywilnoprawnych, dofinansowanie wynagrodzeń i składek na ubezpieczenia społeczne dla przedsiębiorstw i innych podmiotów, które korzystają z obniżonego wymiaru czasu pracy, dobrowolnie skracają czas pracy lub gdy utrzymano zatrudnienie pracowników
  • oraz dofinansowanie dla osób samozatrudnionych niezatrudniających pracowników.


Oprac. Wydział Polityki Społecznej, Rynku Pracy, Ubezpieczeń i Zdrowia OPZZ