Budownictwo to obok przemysłu przetwórczego branża, w której zdarza się najwięcej wypadków przy pracy. To także obszar podejmowania działań prewencyjnych przez wiele instytucji, w tym organizacje związkowe, zajmujące się tym zagadnieniem.

Bezpieczeństwo pracy na budowach, w tym przy eksploatacji urządzeń technicznych to temat jaki podjęła Rada Ochrony Pracy obradująca zdalnie w dniu 25 sierpnia br. pod przewodnictwem posła Janusza Śniadka. Doświadczenia kontrolne, jak i stan bezpieczeństwa na budowach przedstawili przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy na czele z Głównym Inspektorem Pracy Wiesławem Łyszczkiem oraz reprezentanci Urzędu Dozoru Technicznego na czele z Prezesem Andrzejem Ziółkowskim.         Ze strony OPZZ w posiedzeniu udział brali członkowie Rady: Zbigniew Janowski (przewodniczący ZZ Budowlani) i Renata Górna (dyrektor Wydziału Polityki Społecznej OPZZ).

Wypadki na placach budów
Corocznie wypadkowi na terenie budowy ulegał co czwarty poszkodowany, w odniesieniu do wszystkich wypadków, które miały miejsce w całej gospodarce narodowej. Liczba poszkodowanych ogółem na terenie budowy w 2019 r. wyniosła 563 osoby, w tym ze skutkiem śmiertelnym – 88 osób, a z ciężkimi obrażeniami ciała - 141 osób (w 2018 r. – odpowiednio: 610 ogółem, w tym: 98 i 141 osób w wypadkach śmiertelnych i ciężkich). Ciekawym zjawiskiem jest fakt, że choć zastosowanie maszyn i urządzeń technicznych na placach budowy znacząco ułatwia i przyspiesza wykonanie prac budowlanych – stanowi to jednocześnie istotny czynnik generujący zagrożenia wypadkowe. Wskazał na to zarówno prezes Urzędu Dozoru Technicznego, jak i wyniki kontroli PIP. Wśród wypadków przy pracy z udziałem maszyn i urządzeń technicznych wykorzystywanych na placach budowy, dominującą grupę stanowią wypadki podczas prac prowadzonych z rusztowań i przy użyciu drabin (28,5 proc. ogółu poszkodowanych), a w następnej kolejności wypadki związane z użytkowaniem koparek, koparko-ładowarek, koparko-spycharek, spycharek, ładowarek oraz żurawi.

Kontrole placów budów – co z nich wynika ?
W 2019 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 7 334 kontrole placów budowy – prawie 5% więcej niż w poprzednim roku (w 2018 r. – 7 024 kontrole). W 92% kontroli (podobnie jak w 2018 r.) regulowali decyzjami administracyjnymi nieprawidłowości dotyczące bezpiecznego wykonywania prac budowlanych. Oznacza to, że tylko w stosunku do 8 proc. polskich placów budowy stwierdzono, że prace tam wykonywane były zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wśród kontrolowanych podmiotów, analogicznie jak w latach ubiegłych, dominowały mikroprzedsiębiorstwa, czyli firmy o zatrudnieniu do 9 osób (80% ogółu skontrolowanych firm) oraz pozostałe małe zakłady, tj. o zatrudnieniu od 10 do 49 osób (18%). Najwięcej przypadków nieprzestrzegania przepisów dotyczyło wykonywania prac na wysokości bez zabezpieczeń przed możliwością upadku (76 proc. kontroli). Co piąta kontrola PIP wykazała nieprawidłowości dotyczące braku zabezpieczenia przewodów elektrycznych przed uszkodzeniem mechanicznym. W bardzo ważnym obszarze przygotowania pracujących do pracy najpoważniejsze nieprawidłowości, występujące w co szóstej kontroli (17 proc.), dotyczyły dopuszczania do pracy osób bez wymaganej wiedzy o zagrożeniach wypadkowych. Główny Inspektor Pracy Wiesław Łyszczek komentując wyniki kontroli podkreślił, że choć maszyny i urządzenia wykorzystywane na polskich budowach są w coraz lepszym stanie technicznym, problemem jest nadal ich eksploatacja odbywająca się z naruszeniem obowiązujących regulacji prawnych oraz ich obsługa czy prace prowadzone bez nadzoru osób odpowiedzialnych za jej organizację.

Środki prawne zastosowane przez inspektorów pracy
W celu likwidacji stwierdzonych nieprawidłowości, w tym bezpośrednich zagrożeń dla zdrowia i życia pracujących, inspektorzy pracy wydali ponad 8 800 decyzji (23 proc. ogółu decyzji dotyczących wykonywania robót budowlanych). Około 76% nieprawidłowości usunięto w trakcie kontroli w wyniku realizacji decyzji ustnych. W trakcie kontroli wstrzymano eksploatację ponad 2700 maszyn stwarzających bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi (głównie nieprawidłowo zmontowane lub posadowione rusztowania, uszkodzone betoniarki, pilarki do drewna, zagęszczarki, wciągarki i elektronarzędzia). W związku z rażącymi naruszeniami przepisów bhp, ujawnionymi podczas dwóch kolejnych, następujących po sobie kontroli, inspektorzy pracy skierowali 47 wniosków do ZUS o podwyższenie o 100% składki na ubezpieczenie wypadkowe.

Wnioski z działalności kontrolnej PIP
1)
największe nieprawidłowości na placach budów wynikają z braku właściwego nadzoru ze strony kierownictwa budowy lub bezpośrednich przełożonych nad organizacją bezpiecznej pracy, także współpracy kilku podmiotów na budowie;
2)ogólny stan techniczny maszyn i urządzeń użytkowanych na terenie budowy poprawia się, choć problemem jest ich eksploatacja i obsługa;
3) pracodawcy, szczególnie więksi i współpracujący jako podwykonawcy na większych inwestycjach budowlanych coraz częściej wyposażają pracowników w nowe, nowoczesne maszyny i urządzenia, w tym także elektronarzędzia, choć zdarzają się pracodawcy i wykonawcy robót nie inwestujący w poprawę bezpieczeństwa i higieny pracy;
4) pozytywną jest tendencja do specjalizowania się firm wykonawczych w określonych typach robót budowlanych i ziemnych, co skutkuje wyższym poziomem świadomości na stanowiskach pracy oraz możliwością zainwestowania większych środków w nowsze, a co za tym idzie bezpieczniejsze, maszyny i technologie;
5) prewencja i skuteczne działania służb pracodawców (służby bhp, osób kierujących pracownikami) połączone ze współpracą z inwestorem, przy wspólnym poczuciu odpowiedzialności za bezpiecznie prowadzony proces budowlany – to recepta na bezpieczeństwo pracy na budowie

W dyskusji członkowie Rady podkreślali m.in. problemy związane z statystyką wypadkowości (różnice metodologiczne zbierania danych przez ZUS, PIP i GUS), konieczność wzmocnienia jakości szkoleń bhp dla pracowników budów, problem barier językowych cudzoziemców pracujących na polskich budowach, kwestie kwalifikacji osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo pracy oraz wzmocnienie działań prewencyjnych. Członek Rady z ramienia OPZZ Zbigniew Janowski przedstawił wieloaspektowo działania i aktywność Związku Zawodowego Budowlani zrzeszonego w OPZZ, podejmowane na rzecz prewencji wypadkowej w tym sektorze (więcej o działaniach związku na stronie internetowej: www.zzbudowlani.pl ).

(rg)