W dniu 15 grudnia 2020 r. rząd przyjął projekt nowelizacji ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw. Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, opiniując projekt ustawy, nie kwestionowało zaproponowanej zasady waloryzacji kwotowo-procentowej rent i emerytur. Stanęło jednak na stanowisku, że wskaźnik waloryzacji na poziomie 3,84 proc. jest niewystarczający, a gwarancja podniesienia świadczeń o nie mniej niż 50 zł jest za niska.

OPZZ stoi na stanowisku, że optymalnym rozwiązaniem byłoby waloryzowanie świadczeń emerytalno-rentowych przy zastosowaniu procentowego wskaźnika waloryzacji, który odpowiada średniorocznemu wskaźnikowi cen towarów i usług konsumpcyjnych w poprzednim roku kalendarzowym, zwiększonego o co najmniej 50% realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym. Strona pracowników Rady Dialogu Społecznego w dniu 13 sierpnia 2020 r. wydała wspólne stanowisko, w którym zgodnie domagała się zwiększenia wskaźnika waloryzacji według wymienionej wyżej zasady.

Wysokość świadczenia emerytalno-rentowego, co do zasady, jest miarą udziału ubezpieczonego w dochodach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uzależnioną od liczby lat pracy oraz od wysokości osiąganego wynagrodzenia w trakcie aktywności zawodowej. Im bardziej ubezpieczony partycypował w tworzeniu dochodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w tym większym stopniu ma on prawo z nich korzystać w postaci emerytury lub renty. Mechanizmem stanowiącym odstępstwo od zasady proporcjonalności i wzajemności w systemie ubezpieczeń społecznych jest mechanizm waloryzacji procentowo-kwotowej, zastosowany w Polsce w 2019 i 2020 roku. Waloryzacja tego rodzaju wspiera emerytów i rencistów otrzymujących najniższe świadczenia. Długookresowe skutki waloryzacji procentowo-kwotowej są korzystne dla świadczeniobiorców, gdyż z roku na rok pomnożeniu wskaźnikami waloryzacji ulega coraz wyższa podstawa świadczenia. W 2020 roku waloryzacja procentowo-kwotowa została zrealizowana, a gwarantowana minimalna kwota podwyżki wyniosła 70 zł brutto. Z danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że waloryzacji wskaźnikiem podlegało 51,3 proc. świadczeń, natomiast podwyższeniu do gwarantowanej kwoty wynoszącej 70 zł – 48,7 proc. świadczeń. Na waloryzacji kwotowej skorzystała zatem niemal połowa populacji świadczeniobiorców. Potrzebę wsparcia emerytów i rencistów o najniższych świadczeniach uzasadnia fakt, że ceny żywności w Polsce rosną szybciej niż w poprzednich latach. Epidemia COVID-19 sprawia, że wzrost cen żywności staje się bardziej dotkliwy dla ubogich gospodarstw emeryckich. Obowiązkiem rządu jest zapewnienie elementarnego finansowego bezpieczeństwa obywateli, szczególnie grup najbardziej zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem, do których należą emeryci i renciści.

W opinii do projektu budżetu państwa na 2021 r. OPZZ stanęło na stanowisku, że należy zagwarantować minimalną kwotę podwyżki świadczeń o co najmniej 80 zł. Propozycja ta była uzasadniona wysokością minimum socjalnego (wyznaczającego dolną granicę godziwego poziomu życia) dla jednoosobowych gospodarstw emeryckich, które według dostępnych danych wynosi 1191,40 zł. Przy założeniu, że rząd ustanowi emeryturę minimalną w 2021 roku na poziomie 1300 zł. (co wielokrotnie deklarował) oraz wprowadzi gwarantowaną minimalną kwotę podwyżki na poziomie 80 zł, najniższe świadczenia wzrosłoby do 1380 zł, co stanowiłoby kwotę bardzo zbliżoną do minimum socjalnego – 1192 zł netto.

Opiniując projekt ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw OPZZ zwracało uwagę na to, że w związku z zaproponowaniem przez rząd niższej kwoty emerytury minimalnej, w wysokości 1250 zł, należy zagwarantować minimalną kwotę podwyżki świadczeń w wysokości nie o minimum 80 zł, lecz co najmniej o 130 zł. Kwota ta jest uzasadniona wysokością minimum socjalnego (wyznaczającego dolną granicę godziwego poziomu życia) dla jednoosobowych gospodarstw emerytów, która wedle dostępnych danych wynosi 1191,40 zł. W przypadku ustanowienia przez rząd emerytury minimalnej w 2021 roku na poziomie 1250 zł oraz wprowadzenia gwarantowanej minimalnej kwoty podwyżki na poziomie 130 zł najniższe świadczenia wzrosną do 1380 zł, co będzie stanowiło kwotę bardzo zbliżoną do minimum socjalnego – 1192 zł netto. W ocenie OPZZ zagwarantowanie minimalnej kwoty podwyżki w wysokości 50 zł będzie akceptowalne jedynie w przypadku ustanowienia minimalnej emerytury na poziomie 1330 zł brutto.


KD