OPZZ przedstawiło wicepremierowi i ministrowi rozwoju, pracy i technologii, opinię do Komunikatu Komisji Europejskiej pn. Roczna strategia zrównoważonego wzrostu gospodarczego na rok 2021 (ASGS 2021). To istotny dokument strategiczny zarządzania gospodarczego w UE, który rozpoczyna tzw. Semestr Europejski. Tym razem, z uwagi na pandemię COVID-19 został on opublikowany wcześniej niż zwykle.

W ocenie OPZZ, choć dokument słusznie odnosi się do spraw społecznych, to jednak jego treść jest za nieadekwatna do wyzwań związanych z pandemią COVID-19. Komisja nie przedstawiła bowiem analizy skutków społecznych i ekonomicznych wystąpienia pandemii dla społeczeństw UE oraz prognoz w tym zakresie. Nie zwraca też adekwatnej uwagi na konieczność pilnych działań w celu ochrony pracowników, w szczególności warunków ich pracy i poziomu płac a także podniesienia jakości usług publicznych. Wydaje się także, że realizacja priorytetów wskazanych w ASGS 2021 poprzez wydatki publiczne, przy spowolnieniu wzrostu PKB i drastycznie zwiększonych wydatkach publicznych będzie trudna w realizacji.

W ocenie OPZZ, ASGS 2021 powinien być skoncentrowany na działaniach propracowniczych w celu zaradzenia zarówno skutkom pandemii jak i długoterminowym wyzwaniom gospodarczym i społecznym. Już przed wystąpieniem pandemii nierówności w UE pogłębiły się i są wysokie. Średnie wynagrodzenie pracowników w jednej trzeciej krajów UE jest niższe lub prawie takie samo jak dziesięć lat temu a co dziesiąty mieszka w gospodarstwach domowych zagrożonych ubóstwem!

OPZZ zwróciło uwagę, że strategicznym celem ASGS 2021 powinna być poprawa warunków życia i pracy pracowników a przez to osiągnięcie postępu społecznego. Na poziomie unijnym powinna w związku z tym nastąpić m.in. pilna akceptacja i uruchomienie europejskiego instrumentu tymczasowego wsparcia w celu ograniczenia ryzyka bezrobocia w sytuacjach nadzwyczajnych (SURE). Partnerzy społeczni powinni być zaangażowani na poziomie krajowym w ustalenie sposobu wykorzystania tego instrumentu.

Proces odbudowy wzrostu gospodarczego, który wyhamował w związku z pandemią, musi mieć silny wymiar społeczny. Odwoływanie się do Agendy ONZ 2030 i Europejskiego Filara Praw Socjalnych (EFPS) będzie nieskuteczne, jeśli w Semestrze Europejskim nie znajdą się w ich zakresie mierzalne cele a kwestia godnej pracy nie zostanie postawiona na równiz innymi priorytetami polityki unijnej.

Niezbędne jest w ramach realizacji Semestru Europejskiego podjęcie działań zapewniających równe szanse, sprawiedliwe warunki pracy na rynku pracy i odpowiednią ochronę socjalną dla obywateli. Przestrzeganie praw pracowniczych oraz realizacja zasady równa praca za tą samą pracę na rynku pracy powinny stać się zatem dla Komisji Europejskiej kluczowe w ocenie skuteczności zarządzania gospodarczego w UE. Wskazane aspekty powinny być przedmiotem weryfikacji opartej o mierzalne wyniki w ramach Semestru oraz wydatkowania środków z instrumentu Next Generation EU. Celowi 8. Agendy 2030 ONZ pn. Wzrost gospodarczy i godna praca powinna zostać w trakcie realizacji ASGS 2021 nadana równa waga jak pozostałym Celom zrównoważonego rozwoju Agendy.

Nadszedł zatem również w ocenie OPZZ czas, aby odwrócić trend nadużywana elastyczności na rynku pracy. Komisja słusznie wskazuje na konieczność podjęcia działań ograniczających segmentację rynku pracy. Umowy cywilnoprawne należy uznać jako element nieuczciwej konkurencji w gospodarce i działanie na szkodę kondycji finansów publicznych. Tym bardziej, że wystąpienie pandemii COVID-19 spowodowało, że przedsiębiorstwa otrzymały i będą otrzymywać wsparcie niebagatelnej wysokości, zarówno ze środków krajowychjak i unijnych. To konieczne wsparcie znacznie pogarsza jednak stan finansów publicznych. Uzasadnione jest zatem oczekiwanie od przedsiębiorstw odpowiedzialności społecznej, której podstawą będą wysokiej jakości miejsca pracy, godziwe wynagradzanie pracowników i przestrzeganie przepisów prawa.

OPZZ przestrzegł także Komisję Europejską przed liberalizacją przepisów administracyjnych i sektorowych, która może doprowadzić do obniżenia standardów produktów oferowanych przez przedsiębiorstwa unijne np. w przemyśle spożywczym, stalowym czy budowlanym oraz zwiększenia skali nieprzestrzegania prawa np. podatkowego i pracy. Zwróciliśmy uwagę, że realizacja obowiązków administracyjnych i korzystanie z usług sądownictwa byłoby sprawniejsze dla obywateli, gdyby odpowiednio finansowano działalność sfery budżetowej, w tym płace jej pracowników, oraz zwiększono nakłady na szkolenia oraz cyfryzację.

Komisja Europejska wspomniała także w dokumencie o sprawiedliwości podatkowej, która według OPZZ wymaga reformy systemów podatkowych państw, do których Komisja powinna zachęcać, szanując przy tym krajowe kompetencje dla tego obszaru. Reforma systemu podatkowego może ograniczyć nierówności i obciążenie pracy. Należy zwiększyć równowagę między opodatkowaniem kapitału i pracy oraz progresywność w zakresie opodatkowania dochodów osób fizycznych.

W swojej opinii OPZZ zwróciło także uwagę na potrzebę realizacji polityki klimatycznej z uwzględnieniem zasad sprawiedliwej transformacji gospodarki sprzeciwiając się jednocześnie pomysłom zwiększenia tempa osiągania celów w obszarze działań proklimatycznych. Czas na realizację tych celów powinien być realny i uwzględniać, że będą one miały skutki społeczne i gospodarcze. Postulowaliśmy także w związku z tym o ochronę unijnego przemysłu poprzez działania chroniące jego konkurencyjność.

OPZZ krytycznie odniósł się do zmian wprowadzonych przez Komisję do formuły Semestru Europejskiego. Zintegrowania monitorowania w jednym narzędziu realizacji Krajowych Programów Reform i krajowych planów odbudowy i odporności czy rezygnacja z kierowania Zaleceń Rady UE w 2021 dla krajów, które przedstawią krajowe plany odporności jak również zmiana zakresu Sprawozdania krajowego wpłyną w ocenie OPZZ niekorzystnie na efektywność monitorowania celów Semestru, w szczególności aspektów społecznych określonych w Europejskim Filarze Praw Socjalnych i Agendzie ONZ 2030. Obawiamy się, że Semestr zostanie podporządkowany weryfikacji wydatkowania środków z instrumentów pomocowych, natomiast monitorowanie mierników zrównoważonego rozwoju i włączenia społecznego znajdzie się na drugim planie.

OPZZ złożyło także wniosek aby Plany odbudowy i odporności były oceniane tylko w części w odniesieniu do Zaleceń Rady UE i obejmować także Europejski Filar Praw Socjalnych i Agendę 2030 ONZ, w szczególności w kontekście tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy w ramach procesu konwergencji w górę warunków życia w państwach członkowskich UE.

(KP)