Jak informowaliśmy(link), OPZZ zwróciło się do Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych z wnioskiem o udzielenie informacji na temat udziału przedsiębiorców posiadających zawarty układ zbiorowy pracy w systemie zamówień publicznych w Polsce.

Pytaliśmy ilu podmiotom posiadającym zawarty układ zbiorowy pracy instytucje publiczne, które stosują ustawę - Prawo zamówień publicznych udzieliły w 2019 roku zamówień publicznych i na jaką kwotę a także, czy i w ilu przypadkach w tym okresie instytucje publiczne uwzględniły w warunkach zamówienia wymóg dotyczący przestrzegania przy realizacji zamówień publicznych układu zbiorowego pracy, zarówno przez głównego wykonawcę jak i podwykonawców. Prosiliśmy także o wskazanie działań podejmowanych przez Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych w związku z ustawową kompetencją czuwania nad przestrzeganiem zasad systemu zamówień, aby przy realizacji zamówień publicznych wykonawcy przestrzegali obowiązków ustanowionych w układach zbiorowych pracy.

Wszystkie te informacje miały pozwolić na rozpoznanie aktualnej sytuacji w systemie zamówień publicznych pod kątem układów zbiorowych pracy w związku z rozpoczęciem przez Komisję Europejską prac nad Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w Unii Europejskiej. W projekcie Dyrektywy zawarto zapis, aby w państwach, w których zasięg negocjacji zbiorowych nie obejmuje co najmniej 70% pracowników zostały ustanowione ramy negocjacji zbiorowych i plan działania na rzecz promowania negocjacji zbiorowych.

Prezes UZP szybko odpowiedział na wniosek OPZZ, jednak nie otrzymaliśmy informacji, o które wnioskowaliśmy. Urząd Zamówień Publicznych nie posiada danych dotyczących liczby podmiotów, które mają zawarty układ zbiorowy pracy a którym instytucje publiczne udzieliły w 2019 roku zamówień publicznych i kwot tych zamówień jak również liczby przypadków, w których instytucje publiczne uwzględniły w warunkach zamówienia wymóg dotyczący przestrzegania przy realizacji zamówień publicznych układu zbiorowego pracy, zarówno przez głównego wykonawcę jak i podwykonawców. Urząd nie zbiera takich informacji a zamawiający nie są zobowiązani do ich przekazywania Prezesowi UZP. W ocenie Prezesa UZP, takich informacji nie posiadają także zamawiający, ponieważ wykonawcy nie są zobowiązani przepisami prawa do informowania zamawiających o posiadaniu zawartego układu zbiorowego pracy.

UZP na wniosek OPZZ przeanalizował także ogłoszenia dotyczące zamówień publicznych umieszczone w Biuletynie Zamówień Publicznych i Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w 2019 roku. Okazało się, że w żadnym z umieszczonych tam ogłoszeń nie zawarto zapisów i wymogów dotyczących układów zbiorowych pracy. Wskazuje to jednoznacznie, że propozycja Komisji Europejskiej zawarta w projekcie Dyrektywy w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w Unii Europejskiej i dotycząca promocji układów zbiorowych pracy jest potrzebna. Przestrzeń do wykorzystania systemu zamówień publicznych do promocji układów zbiorowych pracy jest niezagospodarowana, na co wskazywało także w trakcie swojej działalności OPZZ.

Prezes Urzędu Zamówień Publicznych przedstawił w swoim wystąpieniu liczne działania podejmowane przez Urząd w celu wypełnienia obowiązku wynikającego z Dyrektywy w sprawie zamówień publicznych mówiącego o podjęciu przez państwa członkowskie stosownych środków służących zapewnieniu, by przy realizacji zamówień publicznych wykonawcy przestrzegali obowiązków ustanowionych m.in. w układach zbiorowych pracy. Działa także na rzecz upowszechnienia aspektów społecznych w zamówieniach publicznych. System zamówień publicznych nie jest jednak efektywnie wykorzystywany do promocji układów zbiorowych pracy w gospodarce i OPZZ będzie podejmowało dalszą aktywność w celu zmiany w tym zakresie. Zamówienia publiczne istotnie kształtują bowiem nie tylko PKB kraju i UE ale także standardy postępowania przedsiębiorców w gospodarce, w tym relacje pracodawca-pracownik. Dowodem tego jest wprowadzenie na wniosek m.in. OPZZ obowiązku zatrudniania na umowę o pracę przy realizację zamówień publicznych i minimalnej stawki godzinowej. Choć sytuacja pod tym względem w gospodarce nie jest nadal idealna, znacznie wzrósł odsetek przedsiębiorstw zatrudniających przy realizacji zamówień na umowę o pracę.

Według Komisji Europejskiej, każdego roku ponad 250 000 podmiotów publicznych w Unii Europejskiej wydaje około 14% PKB (około 2 bln EUR) na zakup usług, robót i dostaw. W wielu sektorach takich jak energia, transport, gospodarowanie odpadami, podmioty publiczne są głównymi nabywcami. W przypadku polskiego rynku zamówień publicznych wartość udzielonych zamówień stanowiła w 2019 r. około 8,75% PKB (198,9 mld zł). Zamówienia publiczne są jednocześnie jednym kluczowych instrumentów realizacji przez państwa członkowskie UE polityk publicznych w zakresie wypełniania celów unijnej Strategii Europa 2020 oraz Agendy ONZ 2030 i jej Celów zrównoważonego rozwoju. Dlatego należy zapewnić, aby przy realizacji zamówień publicznych lub koncesji podmioty gospodarcze przestrzegały wynagrodzeń określonych w układach zbiorowych, jeśli takie istnieją. To, że zamawiający nie mają obowiązku i nie wymagają, aby przedsiębiorca realizujący zamówienie posiadał układ zbiorowy pracy uwidacznia potrzebę podjęcia przez rząd działań na rzecz promowania w systemie zamówień publicznych przedsiębiorców posiadających układ zbiorowy pracy.

(KP)