W dniu 27 lutego 2020 r. w Centrum Partnerstwa Społecznego „Dialog” w Warszawie, ul. Limanowskiego 23 odbyła się międzynarodowa konferencja pt. Delegowanie pracowników – rozporządzenie nr 883/2004, dyrektywa 2018/957 oraz dyrektywa 2014/67/UE. Orzecznictwo sądów polskich w zakresie swobody przepływu pracowników oraz koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Konferencja odbyła się w ramach projektu MoveS realizowanego w 32 krajach, którego celem jest dostosowanie wysokiej jakości aktów prawnych do wdrażanych rozwiązań wynikających z Dyrektywy.

Kon­fer­encja podzielona była na 2 sesje: pier­wsza doty­czyła zagad­nień związanych z dele­gowaniem pra­cown­ików w kon­tekś­cie nowych przepisów doty­czą­cych swo­body przemieszcza­nia się i koor­dy­nacji (wiary­god­ność doku­men­tów A1, praca mar­gin­alna i mar­gin­al­iza­cja w kon­tekś­cie zatrud­nienia i samoza­trud­nienia, współpraca insty­tucji właś­ci­wych państw UE oraz inne zagad­nienia), a druga poświę­cona była zagad­nieniom związanym z orzecznictwem sądów pol­s­kich w zakre­sie swo­body przepływu pra­cown­ików i koor­dy­nacji sys­temów zabezpieczenia społecznego 2010–2019. Kon­fer­encja miała na celu m.in. pod­niesie­nie świado­mości part­nerów społecznych, prawników, sędz­iów, orga­ni­za­cji pozarzą­dowych, ekspertów, naukow­ców oraz  innych osób w omaw­ianych obszarach.

W kon­fer­encji wzięli udział przed­staw­iciele Komisji Europe­jskiej, polscy przed­staw­iciele władzy właś­ci­wej i insty­tucji właś­ci­wych oraz polscy i uni­jni eksperci, którzy zaj­mują się podaną wyżej tem­atyką. W cza­sie spotka­nia przed­staw­iono prob­lemy i przeszkody, które powstają na obec­nym etapie stosowa­nia reg­u­lacji doty­czą­cych swobody przemieszcza­nia się oby­wa­teli UE oraz koor­dy­nacji systemów zabez­pieczenia społecznego.

Uczest­nikami kon­fer­encji byli: eksperci, przed­staw­iciele środowisk naukowych, sędzi­owie, przed­staw­iciele pra­co­daw­ców, związków zawodowych, admin­is­tracji pub­licznej, insty­tucji gwaran­tu­ją­cych ochronę osobom korzys­ta­ją­cym z prawa do przemieszcza­nia się w Unii Europe­jskiej. Ze strony OPZZ w Konferencji uczestniczyli Jakub Kus, który był panelistą oraz Magdalena Kossakowska i Zygmunt Mierzejewski.

Otwierając Konferencję Elżbieta Bojanowska, dr, dyrektor Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych przedstawiła czym się zajmuje IPiSS:

Insty­tut Pracy i Spraw Soc­jal­nych jest placówką naukowo-badawczą pode­j­mu­jącą prob­lemy pracy i poli­tyki społecznej w sposób inter­dyscy­pli­narny. Kierunki prac badaw­czych są dostosowane do bieżą­cych potrzeb poli­tyki społeczno-gospodarczej kraju. Bada­nia w wielu dziedz­i­nach są prekur­sorskie. Pośród obszarów badaw­czych IPiSS wymienić można: anal­izy rynku pracy i efek­ty­wności instru­men­tów poli­tyki społecznej i poli­tyki rynku pracy, prog­nozę podaży i popytu na pracę w Polsce, bada­nia doty­czące pro­cesów migra­cyjnych, zatrud­nienia cud­zoziem­ców, społecznego ustroju pracy, zarządza­nia zasobami ludzkimi, sys­temów motywa­cyjnych, zagad­nień pracy i ubez­pieczeń społecznych.

Następnie Gertruda Uścińska, prof., ekspert krajowy MoveS, Instytut Pracy i Spraw Socjalnych szczegółowo przedstawiła cele projektu podkreślając wielkie znaczenie w rozpowszechnianiu wiedzy i konieczności dotarcia do praktyków i budowaniu sieci interesariuszy.

Następnie przypomniała, o jakich aktach prawnych będziemy rozmawiać: Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/67/UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie egzekwowania dyrektywy 96/71/WE dotyczącej delegowania pracowników w ramach świadczenia usług, zmieniająca rozporządzenie (UE) nr 1024/2012 w sprawie współpracy administracyjnej za pośrednictwem systemu wymiany informacji na rynku wewnętrznym („rozporządzenie w sprawie IMI”), Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/957 z dnia 28 czerwca 2018 r. zmieniająca dyrektywę 96/71/WE dotyczącą delegowania pracowników w ramach świadczenia usług.

Caritta Rammus przedstawicielka Komisji Europejskiej omówiła ostatnie zmiany wynikające ze zmian w poprzedniej Dyrektywie (materiał jest obszerny dlatego do sprawozdania dołączamy materiały konferencyjne. Są w nich zawarte wszystkie zmiany oraz pełne ich uzasadnienie).

Następnie Agnieszka Wołoszyn, zastępca dyrektora Departamentu Prawa Pracy, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej omówiła proces implementacji dyrektywy. Przypomniała, że projekt ustawy jest obecnie w konsultacjach społecznych, także termin wprowadzenia rozwiązań w lipcu nie jest zagrożony. Tematyka transportu drogowego jest wyłączona z obecnych regulacji, gdyż na ten temat toczy się jeszcze dyskusja w Brukseli. Agnieszka Wołoszyn omówiła szczegółowo nowe zadania, które są przypisane do realizacji przez PIP oraz zaznaczyła konieczność zapisów o odpowiedzialności solidarnej.

W sesji porannej odbyła się debata - Delegowanie pracowników. Rozporządzenie nr 883/2014 i nowe dyrektywy o delegowaniu. Wiarygodność dokumentów A1, praca marginalna i marginalizacja w kontekście zatrudnienia i samozatrudnienia, współpraca instytucji właściwych państw UE.

Sophie Robin-Olivier, prof., ekspert MoveS mówiła o nieprecyzyjnych zapisach w Dyrektywie, braku podkreśleń o równym traktowaniu a zapisy o równej płacy za tą samą pracę są nieosiągalne. 

W różnych krajach są rożne podstawy prawne dotyczące tych kwestii i wiele pracy przed nami, aby pogodzić ze sobą różne regulacje

Nicolas Rennuy, dr, ekspert MoveS mówił o kłopotach w wypełnianiu formularzy PDA1 i nieprecyzyjnych zapisach kogo mają dotyczyć (czy delegacje pracowników też muszą to obejmować). Przypomniał o konieczności szybkiego dostępu do wymiaru sprawiedliwości i komplementarności orzeczeń.

Robert Wójcik Dyrektor Departamentu Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego MRPiPS przypomniał trzy aspekty w Dyrektywie, na które nie zgadza się Polska – prenotyfikacji, ustalania siedziby firmy oraz zasiłków dla bezrobotnych. Przypomniał, że wiele zapisów wykracza poza obowiązujące orzecznictwo.
Juna Ceuppens Krajowe Biuro Zabezpieczenia Społecznego Belgia - przypomniał, że zna stanowisko Polski i je popiera. Zastanawiał się nas celowością wprowadzenia PDA1 i kontrolami – koszty.
Robert Liciecki Lewiatan zastanawiał się nad przeznaczeniem ogromnych środków na nie najważniejszy temat w UE oraz nad tym, czy za tymi zmianami nadąży system ubezpieczeniowy.
Jakub Kus OPZZ – mówił o konieczności innego traktowania pracowników delegowanych- nie typowo biznesowo. Mówił o współpracy administracyjnej krajów UE oraz o konieczności pełnej informacji.
Michał Szypniewski- Uniwersytet Gdański – mówił o celu regulacji – nie jest to nawet prawo pracy, mówił o dietach, o podróżach służbowych i przeregulowaniach w Dyrektywie.
Marek Benio Stowarzyszenie Inicjatywa Mobilności Pracy zapytał kto z uczestników ma PDA1. Uznał, że mamy do czynienia ze zdecydowanym przeregulowaniem wobec osób delegowanych.
Andrzej Szybkie ZUS zapewnił, że ZUS poradzi sobie z lawiną wniosków o PDA1.

W ramach MoveS w wybranych 10 krajach UE (Francja, Niemcy, Włochy, Polska, Hiszpania, Belgia, Węgry, Łotwa, Królestwo Niderlandów i Finlandia) dokonano przeglądu orzecznictwa sądów krajowych dotyczącego swobody przepływu pracowników (FMW) i koordynacji zabezpieczenia społecznego (SSC).Badania dotyczyły (łącznie w zakresie FMW i SSC) następujących zagadnień:

  • jakie kwestie prawne były podejmowane przez sądy w latach 2010-2019 i czy się one powtarzały?
  • czy jakieś orzeczenie krajowe uchyliło jakikolwiek przepis prawa krajowego, który uznano za naruszający prawo UE?
  • czy wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym było uzasadnione/dyskusyjne/niepotrzebne?
  • Czy stosowanie prawa UE lub orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE na szczeblu krajowym było łatwe/trudne albo kontrowersyjne? Na czym te trudności polegały?

Z ogólnych wniosków z badań wynikało m.in., że w zakresie SSC jest więcej orzeczeń sądów, kwestii powtarzających się i orzeczeń w trybie prejudycjalnym niż w zakresie FMW; orzeczenia TSUE pomogły w ustanowieniu kryteriów przekrojowych, które są stosowane przez sądy wszystkich państw w celu wykładni prawa UE. Sądy krajowe często opierają swoje wyroki na orzecznictwie TSUE, które dotyczy innego państwa członkowskiego.

Wnioski z badań w zakresie FMW pokazały, że w zainteresowaniu sądów krajowych są takie kwestie jak: pojęcie pracownika, status studentów oraz status członków rodziny; stosowanie zasady niedyskryminacji, głównie z perspektywy dyskryminacji pośredniej (pojęcie przywileju socjalnego): dostęp do pomocy socjalnej, do opieki, uprawnienia emerytalne, prawa studentów oraz dostęp do sportu zawodowego; dostęp do pracy dla obywateli UE (miejsca pracy zarezerwowane dla obywateli, dostęp do miejsc pracy w sektorze publicznym, wymogi językowe, uznawanie dyplomów), prawo do pobytu osób poszukujących pracy.

Wnioski z badań w zakresie SSC pokazały, że w zainteresowaniu sądów krajowych są kwestie: ustawodawstwa właściwego, delegowania, odmowy wydania formularza A1 lub jego ważności; ograniczenia przy ustalaniu ważności zagranicznego formularza A1 i możliwych konsekwencji; emerytur; zasiłków/świadczeń dla bezrobotnych; zasiłków rodzinnych.

Z ogólnych wniosków z badań wynikało ponadto, m.in., że sądy krajowe nie zawsze występują z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, nawet jeśli jest to konieczne.

Zygmunt Mierzejewski

Magdalena Kossakowska