Z dostępnych informacji wynika, że w ostatnich trzech latach krajowy przychód ze sprzedaży uprawnień do emisji wyniósł ponad 54 mld zł, a w roku bieżącym szacowany jest na ponad 20 mld zł.
Trudno jednak o precyzyjne i wyczerpujące informacje o celach, na które te fundusze są przez rząd wykorzystywane. Analiza dostępnych źródeł, w tym sprawozdań o wykorzystaniu środków uzyskanych z aukcji uprawnień EU ETS, które Rada Ministrów przekazuje corocznie do Komisji Europejskiej nie pozwalają uzyskać pełnej wiedzy o wykorzystaniu dochodów budżetu państwa z tego tytułu. Sprawozdania są zatwierdzane przez Komisję, jednak ich wymagany zakres jest minimalistyczny.
Dlatego wiceprzewodnicząca OPZZ, Barbara Popielarz, skierowała wniosek do ministra finansów o przedstawienie informacji na temat konkretnych zadań - wraz z wysokością wydatków na ich realizację, na które przeznaczono dochody budżetu państwa uzyskane w latach 2023-2025 ze sprzedaży uprawnień do emisji gazów cieplarnianych w ramach EU ETS. Zapytaliśmy również, jakie działania oraz wydatki będą finansowane z tych środków w 2026 r. Chcieliśmy również wiedzieć, jaki był podział wydatków finansowanych z dochodów EU ETS w rozbiciu na cele związane z redukcją gazów cieplarnianych lub zarządzaniem emisjami oraz na inne działania budżetowe, niezwiązane bezpośrednio z polityką klimatyczną. OPZZ wniósł również o wskazanie mechanizmów zapewniających zgodność krajowego sposobu wydatkowania środków uzyskanych w ramach EU ETS z wymogami prawa UE dotyczącymi przeznaczania tych środków.
W naszej ocenie, informacje na temat sposobu wykorzystania funduszy uzyskanych w ramach działania EU ETS powinny być corocznie publikowane rząd. Dzięki temu strona społeczna, w tym związki zawodowe, mogłyby analizować mechanizmy finansowe stosowane przez państwo służące do realizacji transformacji klimatycznej oraz prowadzić dialog społeczny w sprawie wparcia pracowników zatrudnionych w sektorach gospodarki podlegających przekształceniom, w szczególności w przemyśle.
W odpowiedzi na wystąpienie OPZZ, podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów, Jurand Drop udzielił informacji podkreślając, że obejmują one swoim zakresem jedynie działy budżet, finanse publiczne, instytucje finansowe.
Poinformował, że dochody budżetu państwa ze sprzedaży uprawnień do emisji CO2 wyniosły w kolejnych latach odpowiednio: w 2023 r. 18,3 mld zł, w 2024 r. 14,1 mld zł a w 2025 r. 12,1 mld zł. Przy czym podkreślił, że przepisy unijne nie wymagają bezpośredniego wydatkowania środków z EU ETS wpływających do budżetu. Zgodnie zaś z zasadą jednolitości budżetu, nie wiąże się danych dochodów budżetu państwa z konkretnymi wydatkami.
Wskazał jednocześnie, że zgodnie z przepisami polskiego prawa, wdrażaniem polityki klimatycznej UE, w tym w zakresie zarządzania środkami na cele transformacji ekologicznej i klimatycznej, w szczególności zarządzania aukcjami uprawnień do emisji gazów cieplarnianych oraz zagospodarowania uzyskanych w ich wyniku środków, z uwzględnieniem bezpieczeństwa energetycznego kraju, w tym bezpieczeństwa dostaw energii, surowców energetycznych i paliw, zajmuje się Minister Klimatu i Środowiska.
Podkreślił przy tym, że szczegółowe działania, wraz z wysokością wydatków przeznaczonych na te cele, znajdują się w sprawozdaniach przygotowywanych przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Zaprosił w związku z tym do kontaktu właśnie z tym Ministerstwem w sprawie potrzeby dodatkowych wyjaśnień.
Zatem poza kwotami, które trafiły do budżetu państwa w ostatnich trzech latach z handlu uprawnieniami do emisji CO2 nadal nie wiemy, jakie działania były z tych środków realizowane i zweryfikować czy były one związane ze sprawiedliwą transformacją klimatyczną. Przypomnijmy, że sprawozdania dla Komisji Europejskiej mają bardzo ogólnikowy charakter a Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie udzieliło OPZZ dotychczas odpowiedzi na szczegółowe pytania o cele, jakie są finansowa ze środków pozyskanych w ramach systemu EU ETS.
(KP)
