Podczas posiedzenia plenarnego Rady Dialogu Społecznego w dniu 20 kwietnia 2026 r. głównym tematem dyskusji była reforma prawa pracy w kontekście zmian na rynku pracy. Debata koncentrowała się na roli dialogu społecznego, jakości procesu stanowienia prawa oraz wyzwaniach związanych z implementacją prawa unijnego. Uczestnicy posiedzenia, przedstawiciele rządu, związków zawodowych i pracodawców, zaprezentowali odmienne oceny dotyczące kondycji dialogu społecznego, jak i sytuacji na rynku pracy.

Norbert Kusiak, dyrektor Wydziału Polityki Gospodarczej OPZZ, sekretarz Prezydium RDS z ramienia OPZZ

Podczas posiedzenia Jacek Męcina, przewodniczący Zespołu ds. prawa pracy RDS, podkreślił, że w ostatnim okresie prace Zespołu były wyjątkowo intensywne i koncentrowały się przede wszystkim na analizie oraz opiniowaniu projektów aktów prawnych.

Jednym z głównych obszarów prac była implementacja unijnych dyrektyw. Szczególną uwagę poświęcono regulacjom dotyczącym równości wynagrodzeń oraz pracy platformowej. Jak zaznaczył, projekty te budzą liczne wątpliwości interpretacyjne.

W trakcie dyskusji zwrócił uwagę na potrzebę poprawy jakości procesu legislacyjnego, w tym wydłużenia czasu na konsultacje oraz lepszego uwzględnienia realiów funkcjonowania firm.

Wskazał, że Zespół podejmował tematy związane ze wzmocnieniem dialogu społecznego, w tym rolą układów zbiorowych pracy. Efektem tych prac jest projekt wspólnego stanowiska strony pracowników i pracodawców Zespołu ds. prawa pracy dotyczący usprawnienia procesu stanowienia prawa pracy.

Głos w dyskusji nad reformą prawa pracy zabrał również Piotr Ostrowski, przewodniczący OPZZ. W swojej wypowiedzi zwrócił uwagę, że w debacie często pomija się kluczowy problem, którym nie jest jakość prawa pracy, lecz jego przestrzeganie. Podkreślił, że największym wyzwaniem pozostaje skuteczność egzekwowania obowiązujących regulacji, zarówno Kodeksu pracy, jak i ustawy o związkach zawodowych. W tym kontekście wskazał na potrzebę wzmocnienia Państwowej Inspekcji Pracy oraz sądów pracy. Jak zaznaczył, wieloletnie oczekiwanie na rozstrzygnięcia sądowe podważa realną ochronę praw pracowniczych.

Istotnym wątkiem wystąpienia przewodniczącego OPZZ była również rola dialogu społecznego. Zwrócił uwagę, że rozwój trójstronnych zespołów branżowych napotyka opór, wskazując m.in. na brak zgody pracodawców na powołanie Zespołu trójstronnego ds. handlu.

Przewodniczący OPZZ podkreślił ponadto znaczenie układów zbiorowych pracy, które - jak zaznaczył - stanowią fundament systemów rynku pracy w większości krajów Unii Europejskiej. To właśnie one powinny być narzędziem zwiększania elastyczności rynku pracy i dostosowywania warunków zatrudnienia do zmieniającej się sytuacji gospodarczej. Polska w tym zakresie pozostaje jednak w tyle za innymi państwami Unii Europejskiej, ponieważ wciąż odnotowuje jeden z najniższych wskaźników objęcia pracowników takimi układami.

W wystąpieniu Piotra Ostrowskiego nie zabrakło także odniesień do patologii rynku pracy, takich jak fałszywe samozatrudnienie czy nadużywanie umów cywilnoprawnych.

Odnosząc się do kontekstu międzynarodowego, szef OPZZ podkreślił znaczenie dyrektyw unijnych i konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy. W jego ocenie Polska ma w tym zakresie spore zaległości do nadrobienia. Szczególnie istotne są obecnie regulacje dotyczące równości wynagrodzeń oraz pracy platformowej, a także - jak dodał - rosnąca potrzeba uregulowania wykorzystania sztucznej inteligencji w procesach pracy.

Piotr Ostrowski odniósł się również do procesu legislacyjnego i implementacji prawa UE. Nie zgodził się z opinią pracodawców, że głównym problemem są zbyt krótkie terminy konsultacji czy vacatio legis. Jego zdaniem kluczowe jest wcześniejsze rozpoczynanie prac nad wdrażaniem dyrektyw. W jego ocenie to właśnie przyspieszenie prac wdrożeniowych, a nie wydłużanie terminów wejścia w życie przepisów, powinno być głównym kierunkiem działań.

Podczas posiedzenia Rady Dialogu Społecznego głos zabrał również Marcin Stanecki, Główny Inspektor Pracy, który odniósł się do wyzwań związanych z egzekwowaniem prawa pracy oraz roli Państwowej Inspekcji Pracy w tym procesie.

Szef PIP podkreślił, że skuteczność działań inspekcji w dużej mierze zależy od dostępnych zasobów, w tym przede wszystkim liczby etatów i finansowania. Jak zaznaczył, przy rosnącej liczbie zadań wzmocnienie kadrowe jest niezbędne.

W swojej wypowiedzi zwrócił uwagę, że rola PIP nie ogranicza się wyłącznie do kontroli. Inspekcja prowadzi również szeroką działalność doradczą i edukacyjną, udzielając bezpłatnych porad pracodawcom.

Istotnym elementem aktywności PIP są także inicjatywy promujące dobre praktyki. Wskazał m.in. na organizację konferencji dotyczących mobbingu oraz współpracę z pracodawcami przy tworzeniu kodeksów dobrych praktyk. Inspekcja angażuje się również w konsultacje z partnerami społecznymi, czego przykładem jest przygotowanie narzędzi wspierających przedsiębiorców w ocenie prawidłowości stosowanych form zatrudnienia.

Odnosząc się do bieżącej sytuacji, Główny Inspektor Pracy zwrócił uwagę na gwałtowny wzrost liczby skarg kierowanych do inspekcji. W ubiegłym roku było ich około 52 tys., a obecny rok przynosi dalszą dynamikę wzrostu, szczególnie w obszarach takich jak mobbing czy nadużywanie umów cywilnoprawnych. W związku z tym PIP ogranicza kontrole planowe na rzecz działań interwencyjnych wynikających ze skarg.

Szef inspekcji odniósł się również do planowanych zmian w zakresie przekształcania umów cywilnoprawnych. Podkreślił, że proces ten będzie miał charakter ewolucyjny, a każda decyzja będzie poprzedzona szczegółową analizą konkretnego przypadku. Zapewnił jednocześnie, że celem nie jest ograniczanie przedsiębiorczości, lecz przeciwdziałanie nadużyciom i patologiom na rynku pracy.

W dyskusji głos zabrał także Michał Lewandowski, przewodniczący Konfederacji Pracy OPZZ, który zwrócił uwagę na problemy dialogu społecznego oraz tempo prac nad kluczowymi zmianami w prawie pracy.

W swojej wypowiedzi podkreślił, że jednym z podstawowych wyzwań pozostaje brak równowagi w samej Radzie Dialogu Społecznego. Jak zaznaczył, głos strony pracodawców jest wyraźnie silniejszy niż reprezentacja związkowa.

Michał Lewandowski odniósł się także do funkcjonowania dialogu na poziomie Zespołu ds. prawa pracy RDS. Ocenił go krytycznie, wskazując na brak realnych postępów, szczególnie w obszarze regulacji pracy platformowej. 

W dalszej części wypowiedzi zwrócił uwagę na narastający problem nierówności w systemie podatkowo-składkowym. Jak wskazał, obecny model w sposób nieproporcjonalny obciąża osoby zatrudnione na umowach o pracę, podczas gdy inne formy zatrudnienia korzystają z preferencyjnych warunków.

Na zakończenie posiedzenia głos zabrała Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, minister rodziny, pracy i polityki społecznej.

Podsumowując dyskusję, podkreśliła znaczenie dialogu społecznego jako kluczowego elementu procesu reformy prawa pracy. Jak zaznaczyła, dialog polega na stałym ścieraniu się różnych stanowisk i wpływie na ostateczny kształt przepisów.

Minister wskazała również na skalę prac legislacyjnych. Do Rady Dialogu Społecznego w bieżącej kadencji trafiło około 800 projektów rządowych, z czego ponad 100 przygotowało Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Znaczna część z nich dotyczy szeroko rozumianej reformy prawa pracy, w tym wdrażania regulacji unijnych.

W kontekście konkretnych projektów zapowiedziała ponowne skierowanie do konsultacji społecznych projektu ustawy dotyczącej równości wynagrodzeń, z uwzględnieniem zgłoszonych uwag oraz wprowadzeniem sześciomiesięcznego okresu vacatio legis.

Minister poinformowała także, że w przypadku dyrektywy o pracy platformowej, mimo trwającego dialogu autonomicznego między partnerami społecznymi, rząd wkrótce przedstawi własną propozycję legislacyjną, aby dotrzymać unijnych terminów. Jednocześnie zapewniła, że dialog w tej sprawie będzie kontynuowany.

W swoim wystąpieniu odniosła się również do projektu regulacji, która wprowadza odpłatność staży, wskazując, że jego nowa wersja zostanie niedługo przekazana partnerom społecznym do ponownego zaopiniowania.

Na zakończenie minister Agnieszka Dziemianowicz-Bąk zapowiedziała dalszą otwartość rządu na współpracę z partnerami społecznymi oraz kontynuację prac nad dostosowaniem prawa pracy do przepisów Unii Europejskiej.

(nq)