Ministerstwo Rozwoju i Technologii planuje zmiany, które będą dotyczyć najemców lokali gminnych. Wpłyną one między innymi na wysokość czynszu za lokal gminny, częstotliwość weryfikacji dochodów uprawniających do wynajmu lokali oraz zasad dokumentowania zasadności ubiegania się o najem tych lokali.

Część zmian ma umożliwić skuteczną weryfikację i egzekwowanie prawa wynikającego z ustawy o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. Niektóre propozycji zmiany ustawy wzbudziły jednak zastrzeżenia OPZZ, dlatego wiceprzewodnicząca OPZZ, Barbara Popielarz, przekazała Ministerstwu uwagi do projektu zmiany ustawy.

W opinii podkreśliliśmy, zasadność adekwatnego powiązania sytuacji dochodowej najemców z wysokością czynszu. Obawy budzi jednak potencjalny wzrost wysokości czynszów za najem lokali gminnych, w wyniku którego sytuacja bytowa najemców lokali gminnych nie poprawi się. W następstwie wzrostu ich dochodów bowiem zostanie podwyższona stawka czynszu obliczona według nowych zasad.W rezultacie nie zmniejszy się skala ubóstwa najemców lokali gminnych.

OPZZ negatywnie ocenił także podwyższenie wysokości odszkodowania, które osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego są obowiązane co miesiąc uiszczać do dnia opróżnienia lokalu. Ustalenie odszkodowania na poziomie 300% wartości czynszu, jaki obowiązywałby dla tego lokalu, gdyby został naliczony według stawki czynszu ustalonej na podstawie ustawy o ochronie praw lokatorów należy uznać za nadmiarowe, nawet jeśli stawka ta jest znacznie niższa niż rynkowa. W przypadku najemców lokali gminnych, których sytuacja dochodowa jest trudna taka wysokość odszkodowania może prowadzić do zubożenia. Warto odnotować także, że niejednokrotnie zajmują one lokal bez tytułu prawnego bez swojej winy. W naszej ocenie konieczne jest w tym obszarze uzyskanie równowagi między funkcją odszkodowawczą rekompensaty za zajmowanie lokalu bez tytułu prawnego a ochroną lokatorów przez ryzykiem ubóstwa i wykluczenia społecznym.

Sprzeciwiliśmy się również propozycji, aby w przypadku śmierci najemcy lokalu wchodzącego w skład publicznego zasobu mieszkaniowego stosunek najmu wygasał a osoby zamieszkujące lokal niebędące współnajemcami miały obowiązek jego opuszczenia w terminie 6 miesięcy od dnia śmierci najemcy. Widzimy potrzebę wprowadzenia rozwiązań, które umożliwią weryfikację sytuacji dochodowej i majątkowej osób, które wstępują z mocy prawa w stosunek najmu lokalu po śmierci najemcy. Jednak przewidziana w projekcie ustawy procedura budzi zastrzeżenia bowiem wprowadza niepewność co do sytuacji mieszkaniowej osób zamieszkujących lokal oraz zmniejsza ich poczucie bezpieczeństwa w sytuacji trudnego zdarzenia losowego i pogorszenia ich sytuacji dochodowej. W naszej ocenie osoby, które są do tego uprawnione powinny nadal mieć prawo do wstąpienia w stosunek najmu lokalu z mocy prawa zamiast proponowanego roszczenia o zawarcie umowy najmu tego lokalu. Ponadto, projekt nie przewiduje pierwszeństwa dotychczasowych najemców do zawarcia umowy najmu lokalu po pozytywnej, z punktu widzenia wymogów dla korzystania z zasobów gminy, weryfikacji sytuacji dochodowej tych osób. Projekt w tym zakresie nie powinien budzić wątpliwości.

OPZZ krytycznie ocenił także zmianę polegającą na umożliwieniu gminom wynajęcia 20% lokali mieszkalnych włączanych lub przywracanych do mieszkaniowego zasobu gminy w wyniku realizacji inwestycji. Lokale będą mogły zostać wynajęte w przypadku, gdy dochód gospodarstwa domowego przekracza wysokość określoną w uchwale rady gminy a czynsz ustanowiony na wyższym poziomie niż w typowych lokalach komunalnych. W naszej ocenie to rozwiązanie mogłoby być stosowane dopiero po zaspokojeniu potrzeb osób o najtrudniejszej sytuacji bytowej. Liczba lokali mieszkalnych, na które na koniec 2025 r. obowiązywały umowy na najem z mieszkaniowego zasobu gminy zmniejszyła się według Głównego Urzędu Statystycznego w porównaniu do 2024 r. o 1,6%. Liczba gospodarstw domowych oczekujących na najem lokali mieszkalnych zmniejszyła się co prawda nieznacznie jednak nadal było to na koniec 2025 r. 117,8 tys. gospodarstw. Nie mamy pewności, że gminy przeznaczą środki finansowe uzyskane w ten sposób na powiększenie zasobu mieszkaniowego, remont istniejącego zasobu, a docelowo dla osób oczekujących na przydział lokalu przez gminę – jak wskazuje Ocena Skutków Regulacji projektu.

OPZZ przypomniał także postulat Programu OPZZ na lata 20022-2027 zwiększania publicznych nakładów na politykę mieszkaniową z budżetu państwa.

(KP)